جاقىندا «انا ءتىلى» باسپاسىنان مادەنيەت جانە سپورت مينيسترلىگىنىڭ «ادەبيەتتىڭ الەۋمەتتىك ماڭىزدى تۇرلەرىن ساتىپ الۋ, باسىپ شىعارۋ جانە تاراتۋ» كىشى باعدارلاماسى بويىنشا قازاق پروزاسىندا دەتەكتيۆ جانرىنىڭ نەگىزىن سالىپ, قاسقا جولىن قالىپتاعان قالامگەر كەمەل توقاەۆتىڭ شىعارمالارى جارىق كوردى.
بۇل كورنەكتى قالامگەر كەمەل توقاەۆتىڭ 95 جىلدىعىنا وراي شىققان – مەرەيتويلىق بەس تومدىق.
كەمەل توقاەۆتىڭ سۇبەلى شىعارماسى «سولدات سوعىسقا كەتتى» رومانى ءبىرىنشى تومعا بەرىلدى. رومانعا بەرىلگەن « ۇلى وتان سوعىسىندا 22 جاسىندا ەرلىك ولىممەن قازا تاپقان پوليترۋك قاسىم بولتاەۆقا ارنايمىن», دەگەن ەپيگرامماعا قاراپ اۆتوردىڭ بۇل شىعارماسىنا ايرىقشا شىنايىلىقپەن, كوكەيىن تەسكەن تەبىرەنىستى كۇيمەن تولعاي قالام تەربەگەنىن كورەمىز. كولەمدى شىعارمانىڭ قۇرىلىمدىق جۇيەسى دە «سولدات كۇندەلىگىنەن» ۇزىندىلەرىمەن تۇزدىقتالا وتىرىپ, مايدانداعى قاھارلى كۇندەر پسيحولوگياسى مەن پانوراماسى تاپتىشتەي تاراتىلادى. وقيعالاردىڭ جەلىسى مايدانداعى ءومىردى جان-جاقتى سۋرەتتەۋ ارقىلى بار قىرىنان كورىنەدى. سوعىستىڭ ورتىنە كەپ تۇسكەن ورىمدەي جاس جاۋىنگەرلەردىڭ وبرازى كوز الدىڭا كەلەدى, سوعىستىڭ قايعى-قاسىرەتى مەن قاتىگەزدىگى جانىڭدى تۇرشىكتىرەدى. جارالى جاۋىنگەرلەر ءومىرى, ونىڭ جان قينالىسى, اجال اۋزىنداعى ارپالىس, ج ۇلىنعان اياق پەن جانشىلعان دەنەلەردىڭ قانعا بويالعان كورىنىستەرىنىڭ قاز-قالپىندا بەرىلگەنى سونداي, سول سۇراپىل شايقاستىڭ كۋاگەرىنە اينالاسىڭ. جارىلعان بومبا مەن جاۋعان وقتىڭ ورتاسىندا جۇرگەن جاۋىنگەرلەردىڭ سىن ساعاتتا ءوزىن قالاي ۇستاپ, قالاي كورسەتەتىنى, ولاردىڭ ارقايسىسىنىڭ ءبىر-بىرىنە ۇقسامايتىن كوزقاراسى, ومىرگە قۇشتارلىعى, باتىلدىعى مەن باتىرلىعى, سوعان قوسا كەيبىر كەيىپكەرلەرىنىڭ قورقاقتىعى مەن ساتقىندىعى, پۇشايمان پەندەلىگى سەكىلدى, ايتەۋىر ادامدا بولاتىن قاسيەتتەردىڭ ءبارى روماندا شىنايى سۋرەتتەلەدى.
قالامگەردىڭ شىعارمالار جيناعىنىڭ ءبىرىنشى تومىنا «سولدات سوعىسقا كەتتى» رومانىمەن قاتار «تۇندە اتىلعان وق», «تاسقىن» پوۆەستەرى بەرىلگەن.
ەكىنشى تومعا بەرىلگەن قالامگەردىڭ كەزەكتى كۇردەلى شىعارماسى – «سوڭعى سوققى» رومانى. كۇردەلى دەپ ەرەكشە اتاۋىمىزدىڭ ءمانى مىنادا. الدىمەن قالامگەردىڭ تاڭداعان تاقىرىبىنا تەرەڭ زەرتتەۋشىلىكپەن بارىپ, وتكەن ءومىردىڭ قيىن-قىستالاڭ شاعىنداعى دەرەگى مەن دايەگى, شىندىعى مەن اڭىزى ارالاسىپ كەتكەن وقيعالاردىڭ ءتىنىن اشۋعا تايسالماي بارعانى ءتانتى ەتسە, ءداۋىر تىنىسىنا ساي ءدۇبىرلى وقيعالاردىڭ, وعان قاتىستى جانداردىڭ قارەكەتى مەن كۇرەسىنىڭ قۇپيا سىرلارىن اشا وتىرىپ سۋرەتتەي بىلۋدەگى قالامگەرلىك تاباندىلىعى قاپىسىز شەبەرلىگىمەن باۋراپ الادى. وسى تاقىرىپتى يگەرۋ جولىندا قانداي قيىندىقتار مەن كەدەرگىلەردىڭ بارىن بىلە تۇرا قالامىن قايسارلىقپەن سىلتەي بىلۋىنە قاراپ قالامگەردىڭ رۋحاني قۋاتىنىڭ قانداي بولعانىن باعالاۋ قيىن بولا قويماس. شىندىعىندا, بۇل روماننىڭ وقيعالارى مەن كەيىپكەرلەرىنىڭ ناقتىلىعى مەن دەرەكتىلىگى – وتكەن ءومىردىڭ قۇيىن جەلىن قۇرىقتاي بىلۋمەن پارا-پار دەرلىكتەي ەدى.
ءۇشىنشى تومنىڭ ۇلەسىنە «ۇياسىنان بەزگەن قۇس» رومانى مەن «قاستاندىق» پوۆەسى ءتيىپتى. جالپى, شىتىرمان وقيعالاردىڭ ومىردەگى بولمىسىن تەرەڭ ءارى وزىندىك تۇرعىدا تانىپ بىلەتىن, شىلاۋىندا كەتپەي ونىڭ لوگيكالىق قيسىنى مەن دامۋىن زەردەلەي الاتىن قالامگەر ءار شىعارماعا شىنايى شىندىقتى ارقاۋ ەتۋى – ونىڭ قالامگەرلىك كرەدوسى دەۋگە بولادى. وقىرمانىن باۋراپ اكەتەتىن «ۇياسىنان بەزگەن قۇس» تۋىندىسىنان دا وسى ءبىر ىزگىلىكتى ءارى يلانىمدى ۇستانىمدى كورەمىز. مۇنداعى اعايىن اراسىنىڭ تاتۋلىعى, قىزعانىشتىڭ قۇرىق بويلامايتىنى, كورەالماۋشىلىق, ماسكۇنەمدىك, زيناقورلىق سەكىلدى ادامي قاسيەتتەر مەن قۇندىلىقتاردى وقيعالاردىڭ تۇزدىعى ەتە وتىرىپ, شەگەباي مەن نويانداردىڭ «جىمىن بىلدىرمەيتىن جىلان» جۇرىستەرىن اشكەرەلەيتىن ءمىليسا قىزمەتكەرلەرىنىڭ ەڭبەگىن بوياماسىز سۋرەتتەيدى. مۇنداعى «ۇياسىنان بەزگەن وڭبايدى...» ءسوزى ۇلت ۇياسىن قادىرلەۋگە ۇلاسىپ جاتقانىن مەڭزەۋ – شىعارمانىڭ ءتاستۇيىن تولعامى.
قالامگەردىڭ كوپ تەر توككەن تاقىرىبى, قازاق پروزاسىنا تىڭ ءۇردىس اكەلگەن شىعارمالارى نەگىزىنەن كوپكە ءمالىم – شىتىرمان وقيعالى پوۆەستەرى. بۇل پوۆەستەرى – بايىپپەن زەر سالۋدى, قالامگەر ىزدەنىسىنىڭ تۇراقتىلىعى مەن تاباندىلىعىنىڭ ايقىن ايعاعىنداي بولعان جەمىستى ەڭبەكتەر. بۇل پروزاعا كەلگەن جاڭا جانر, كۇردەلى دە تاربيەلىك ءمانى زور, وقىرماندى باۋراۋ جاعىنان ۇتقىر دا ۇشقىر دەتەكتيۆ جانرىنىڭ شەبەرى رەتىندە تانىلعان قالامگەردىڭ شىعارماشىلىق ىزدەنىستەگى جەمىستى دە جەڭىستى جىلدارى ىسپەتتى. قالامگەردىڭ بۇل شىعارمالارى («سارعاباندا بولعان وقيعا», «كوشپەندى ءۇيدىڭ قونىسى قايدا؟», «تاۋداعى جاڭعىرىق», «كومەسكى ءىز», «سولدات قابىرىنىڭ باسىندا») ءتورتىنشى تومنان ورىن العان.
بەسىنشى تومنان وقىرمان كوڭىلدى قىزىقتىراتىن ساۋالدارعا جان-جاقتى جاۋاپ-سىرلاردى, تولعام-ويلاردى قالاۋىنشا تابا الادى دەر ەدىك. مۇنداعى كەمەل توقاەۆ ءومىرجولى, وتباسى, وتكەنى مەن كورگەنى جايلى ۇلى, مەملەكەت جانە قوعام قايراتكەرى, قازاق ديپلوماتياسىنىڭ كورنەكتى تۇلعاسى قاسىمجومارت توقاەۆتىڭ «اكە تۋرالى وي-تولعاۋى» ەسسەسى ەرەكشە قىزىعۋشىلىق تۋدىرادى جانە اسقان ىقىلاسپەن وقىلادى دەپ بىلەمىز. اكە مەن اناعا دەگەن پەرزەنتتىك ماحابباتپەن توگىلگەن تولعاۋدا اتا-اناسىن ءسۇيىپ, ونى قۇرمەتتەپ وتكەن, ولاردىڭ جاقسىلىعى مەن قۋانىشىن ىڭكارلىكپەن ەسكە العان, ونى ءومىر بويى ۇلىق تۇتىپ ۇكىلەي بىلگەن ۇلدىڭ ساعىنىشقا تولى كوڭىلىنىڭ ءمولدىر مونشاقتارى قاعاز بەتىنە قاز-قالپىندا تۇسكەن, بايانسىرى اسەرلى دە ايرىقشا قاستەرلى. جۇرەكتى تەربەپ, كوڭىلگە نۇر قۇيادى, پەرزەنتتىك ادالدىقتىڭ وسىنشالىق پاكتىگى مەن پاراساتتىلىعى, تاڭعى شىقتاي تازالىعى ەرىكسىز ءتانتى ەتەدى. بايانداۋى بايىپتى, تولعاۋى تەبىرەنىسكە تولى ومىرباياندىق ەسسەنىڭ جازىلۋى كەرەمەت, ودان الار اسەر دە ايرىقشا بولارىنا كامىل سەنىمدىمىز.
ءاربىر شىعارما قالامگەردىڭ جان تولقىنىسىنان بارىپ تۋادى. ونداعى كەيىپكەرلەر, وقيعالار, ويلار مەن سەزىمدەر تولعانىسى قالامگەردىڭ ومىرلىك تانىمى مەن تالعامىنىڭ, ساراپتاۋى مەن سارالاۋىنىڭ جەلىسى مەن جەمىسى.
كەمەل توقاەۆتىڭ بولمىسىن, قالامگەرلىك قارىمىن تانۋ ءۇشىن جازعاندارىن وقۋ كەرەك. ال وقىعان جاننىڭ ءوز ءداۋىرىنىڭ بولمىسىن كوركەم سوزبەن كەستەلەگەن قالامگەردىڭ ەڭبەگىنە رياسىز ىقىلاستى بولارى ءسوزسىز.
بەس تومدىق – قالامگەردىڭ كەمەل قازىناسى.
جاقاۋ داۋرەنبەكوۆ,
جازۋشى, قازاقستاننىڭ ەڭبەك سىڭىرگەن قايراتكەرى,
حالىقارالىق «الاش» ادەبي سىيلىعىنىڭ لاۋرەاتى,
«انا ءتىلى» باسپاسىنىڭ ديرەكتورى