ادام بالاسىنىڭ ارمانى تاۋسىلماسىن دەڭىز. قولارباعا تاڭىلىپ, سىرتقا شىعۋدىڭ ءوزى مۇڭ بولىپ قالعاندا مەنىڭ كوكىرەگىمدە استانانى ءبىر كورسەم دەگەن ارمان كۇمبىرلەپ تۇرىپ الدى. ەلوردا تۋرالى گازەتتەردەن وقىپ, تەلەديداردان كورگەن سايىن بۇل ارمانىم ۇدەي ءتۇستى. اشىعىن ايتسام, داعدارىس كەلىپ كيلىككەندە “قالايدا استانانى كورەمىن” دەگەن ويىم ىسكە اسپايتىن قيالداي بولىپ قالعانى بەلگىلى.
ءسويتىپ جۇرگەندە ەلباسىنىڭ “تىكەلەي جەلىسى” وتەتىنىن ەستىپ, نۇرسۇلتان ءابىش ۇلىنا حات جولدادىم. ارمانىمدى ايتتىم, قارتتىق قيالىم ءۇشىن, جۇمىس ۋاقىتىن العانىم ءۇشىن كەشىرىم سۇرادىم. مەن سەكىلدى كەمتار جاندى تۇسىنگەنىنە راحمەت. بىزگە كومەكتەسۋدى ايتىپ, حاتىمىزدى وبلىس اكىمىنە جولداپتى. سودان مەن سەكىلدى بەس قامكوڭىل جاندى اقتوبە وبلىسىنىڭ اكىمى ەلەۋسىن ساعىندىقوۆ قاسىمىزعا ارنايى ادامدار قوسىپ, استاناعا اتتاندىردى. قاڭتاردىڭ ايازىندا كەلسەك تە استانا ءبىزدى جىلى شىرايمەن قارسى الدى. ارمانىمنىڭ ىسكە اسقانى ءۇشىن ەلباسىنا شەكسىز ريزامىن. ءبىزدىڭ ساپارىمىزدى ۇيىمداستىرعان وبلىس اكىمىنە دە راحمەتتەن باسقا ايتارىمىز جوق.
م.جەتەسوۆ, اقتوبە.
پرەزيدەنتكە العىسىم شەكسىز
مەملەكەت باسشىسىنىڭ حالىقپەن “تىكەلەي جەلى” ارقىلى تىلدەسۋى بارشامىز كۇتەتىن ەلەۋلى وقيعا. ەلىمىز تۇرعىندارىمەن ەمەن-جارقىن اڭگىمەلەسۋدىڭ اسەرى بارىمىزگە زور. سونىڭ ءبىر مىسالى رەتىندە مەنىڭ ومىرىمدەگى وزگەرىستى ايتۋعا بولادى. كوپشىلىك ازاماتتارداي پرەزيدەنتىمىزگە ءوز ءوتىنىشىمدى جەتكىزە الۋىم سوعان سەپ بولدى.
بۇدان ءبىراز جىل بۇرىن جۇمىستان قىسقارتىلىپ, ۇيدە قول قۋسىرىپ وتىرىپ قالۋعا ءماجبۇر بولعان ەدىم. ماماندىعىم قانداي دا وندىرىسكە قاجەتتىلىگىنە ءارى ءتاجىريبەم جەتكىلىكتىگىنە وراي جۇمىس تابىلۋعا ءۇمىتىم اقتالمادى. اشىق ايتىلماسا دا سونداعى سىلتاۋ جاسىمنىڭ 56-دان اسقاندىعىنا بايلانىستى ەكەنىن بايقادىم. وسىنداي قيىندىق ۇستىندە جۇرگەندە ەلباسىمەن تىكەلەي تىلدەسۋگە ءساتى ءتۇسۋىن ايتساڭىزشى. باسىمداعى جاعدايدى جەتكىزدىم. كوزبە-كوز وبلىس باسشىلارىنا تىلەگىم ورىندالۋى جونىندە تاپسىرما بەرىلدى. ءسويتىپ, تالاي جىل ەڭبەك ەتكەن كەن تەحنيكالارىن جوندەۋ زاۋىتىنا جۇمىسقا ورنالاسىپ, ارىپتەستەرىممەن قايتا تابىستىم.
قازىر سوندا ەڭبەك ەتەمىن, ءوزىمنىڭ, وتباسىمنىڭ تىنىس-تىرشىلىگىنە ەش الاڭداۋشىلىعىم جوق. كاسىپورىن يندۋستريالىق-يننوۆاتسيالىق دامۋ بويىنشا وڭىرلىك بەس جىلدىق جوسپارعا قامتىلىپ, ۇلكەن ورلەۋ جولىن باستاعالى تۇر. وعان ۇلەس قوسا الاتىندىعىما قۋانىشتىمىن.
جەرگىلىكتى باسپاسوزدەن بىلگەنىمدەي, ءبىزدىڭ ايماقتان ەلباسىنا 1500-گە جۋىق سۇراق قويىلىپ, ۇسىنىس-تىلەكتەر جەتكىزىلىپتى. سولارعا قاتىستى ماسەلەلەردىڭ دەنى شەشىم تاپقاندىعىن وبلىس اكىمىنىڭ ەسەبىنەن ەستىپ, رازى بولدىم.
قالىڭ قاۋىممەن بۇلايشا تىلدەسىپ-ءسويلەسۋ وتە يگىلىكتى شارا دەپ ويلايمىن. ول جىلىنا ەكى رەت وتكىزىلسە ءتىپتى قۇبا-قۇپ. وبلىس باسشىلارىنىڭ دا وسىناۋ ءۇردىستى ۇلگى تۇتۋىن تىلەيمىن.
الەكساندر تروتنو, قاراعاندى كەن تەحنيكالارىن جوندەۋ زاۋىتىنىڭ جۇمىسشىسى.
اردايىم ءجىتى نازارداعى ايماق
پرەزيدەنت نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ ەلمەن ەتەنەلىگى وتكەن جىلدىڭ 13 قاراشاسىنداعى ءتىكەلەي جەلىدە تاعى دا ايقىن كورىندى. ەلباسى قالىڭ بۇقارامەن تىكەلەي جەلى ارقىلى بايلانىسقا شىعىپ, كوپتىڭ سان ساۋالىنا جان-جاقتى جاۋاپ بەرگەن ۋاقىتتا بارەكەلدى دەسكەنبىز. سول جولى ارال تەڭىزى مەن ارالدىقتار جاعدايى دا ءسوز بولعان ەدى.
2005 جىلدىڭ ءساۋىر ايىندا تەڭىز اتتاس ايماققا ارنايى ساپارمەن كەلگەن پرەزيدەنت نۇرسۇلتان نازارباەۆ كوپتەگەن الەۋمەتتىك ماسەلەلەردىڭ شەشىمىن تابۋىنا سەپتىگىن تيگىزدى. جاھان كەرەمەتتەرىنىڭ بىرىنە بالانعان كوكارال بوگەتىن سالدىرتقان ەلباسى “ارال حالقىنا كومەكتەسسەم دەگەن ويىمنىڭ جۇزەگە اسقانىنا قۋانىشتىمىن”, دەپ ارالدىقتاردىڭ باياندى بولاشاققا دەگەن ءۇمىتىن مازداتتى.
وركەنيەتكە كوش تۇزەگەن نۇرلى وتانىمىزدى دامۋ جولىنا جەتەلەگەن پرەزيدەنت نازارباەۆتىڭ ارالعا دەگەن نازارى ەرەكشە. كەنەرەسى كەۋىپ, كەمەسى قايىرلاعان تەڭىز ۇلتانىن قايتا سۋعا تولتىرعان دا وسىنداي ىقىلاس. ۇدايى ەكولوگيالىق اپات ايماعى سانالعان ارال القابى الەمدىك دەڭگەيدە نازارعا الىنۋىندا نۇرسۇلتان ءابىش ۇلىنىڭ ەڭبەگى ەرەن.
دۇنيەجۇزىلىك بانكپەن ەكى جاقتى كەلىسىم-شارت جاسالىپ, “ارالدى قورعاۋ قورىنىڭ” جۇمىسى جانداندى. ايگىلى ساراتس جوباسى دۇنيەگە كەلىپ, ونىڭ ءبىرىنشى كەزەڭى ويداعىداي ءتامامدالدى. بالىقشىلىقتى كاسىپ ەتكەن جاماعاتتىڭ سالعان تورى مايلانىپ, تەرەڭنەن مارجان سۇزگەندەردىڭ ايى وڭىنان تۋدى. ءسويتىپ, كىشى ارال تەڭىزىن جاعالاي قونىستانعان بالىقشىلاردىڭ جاعدايى جاقساردى.
ارالدىڭ تارتىلۋ زارداپتارىن جويۋعا بارىنشا اتسالىسقان ەلباسى ومىرشەڭ جوبانىڭ ايماقتاعى احۋالدى ايتارلىقتاي تۇزەتەتىنىنە بەك سەنىم بىلدىرگەن. سولاي بولدى دا.
جالپى, ءبىر كەزدەردەگى كۇمان سەيىلىپ, تاريحي اتاۋعا يە ارالدىڭ كەلبەتى كورىكتەنە ءتۇستى. اقجال تولقىندى تەڭىزىمىزدىڭ ارال قالاسىنىڭ جاعالاۋىن سۋىمەن شايار كۇندەر جاقىن ەكەنىن ۋاقىت بىلدىرگەندەي. بۇل اناۋ ايتقانداي اڭىزعا ەمەس, اقيقاتقا جاناساتىن كوزقاراس. سەبەبى, ارال جۇرتى ەلباسى قامقورلىعىن جەتە سەزىنىپ, ەرتەڭگە سەنىممەن كوز تاستايدى.
الدابەرگەن جولانوۆ, “نۇر وتان” حدپ ارال اۋداندىق فيليالى توراعاسىنىڭ ءبىرىنشى ورىنباسارى.
ماسەلە كوتەرىلدى, شەشىمى تابىلۋدا
ەلباسىنىڭ “تىكەلەي جەلىسى” كەزىندە جامبىل وبلىسى تۇرعىندارىنان 867 ساۋال مەن ۇسىنىس ءتۇستى. ول ساۋالدار مەن ۇسىنىستاردىڭ كوبىسىندە ءوڭىردىڭ ەكونوميكالىق جانە الەۋمەتتىك ءومىرىنە الاڭداۋشىلىق بىلدىرىلگەن.
مىسالى, باقىتكۇل بەكقۇلوۆانىڭ قورداي اۋدانىنداعى وتار پوسەلكەسىن جارىقتاندىرۋ مەن سۋ قۇبىرلارىن جاڭارتۋ تۋرالى ساۋالى وڭىردەگى 2010 جىلعا ارنالعان “جول كارتاسى” شەڭبەرىندەگى ينۆەستيتسيالىق جوباعا ەنگىزىلدى. دەمەك, بۇل اۋىل تۇرعىنى كوتەرگەن ماسەلە بيىل شەشىمىن تاباتىن بولادى.
سونداي-اق جامبىل اۋدانىنداعى گروديكوۆو اۋىلىنىڭ اتا-انالارى سابيلەرىنىڭ بالاباقشاعا دەگەن زارۋلىگىن جەتكىزگەن بولاتىن. گروديكوۆو ورتا مەكتەبىنىڭ بازاسىنان 25 ورىندىق شاعىن ورتالىق اشۋ ارقىلى بۇل وزەكتى ماسەلە دە جاقىندا شەشىمىن تاپپاق.
تاراز قالاسىندا زامان تالابىنا ساي ۇلكەن سپورت كەشەنى ءالى كۇنگە دەيىن جوق ەكەندىگى كوپشىلىكتى الاڭداتىپ جۇرگەنى راس. وسىعان بايلانىستى وبلىس ورتالىعىنىڭ تۇرعىندارى ەلباسىنان ماسەلەنىڭ شەشىلۋىنە ءوتىنىش بىلدىرگەن بولاتىن. سونىڭ ارقاسىندا 2010-2012 جىلدارى قازىرگى زامان تالاپتارىنا ساي سپورت سارايى مەن سپورت كەشەنى سالىناتىن بولىپ جوسپارلاندى. ال مەركى اۋىلىنان ەلىمىزدىڭ ۇلتتىق قۇراما كومانداسى مەن وبلىستىڭ بەلگىلى سپورتشىلارى شىنىعىپ-دەمالاتىن وقۋ-جاتتىعۋ بازاسى قولعا الىنعالى وتىر.
البەتتە, ەلباسىنا جولدانعان ساۋالدار مەن ۇسىنىستاردىڭ ىشىندە جەكە باستارىنىڭ جاعدايلارىنا بايلانىستى ماسەلەلەر دە بارشىلىق. ولاردىڭ ىشىندە 15 ءوتىنىشتىڭ يەسىنە ماتەريالدىق كومەك كورسەتىلدى. باسقا ساۋال يەلىرىنىڭ دە كوتەرگەن ماسەلەلەرى قارالىپ, تەكسەرىلىپ, ءتيىستى شەشىمدەرىن تاپتى.
قاناتبەك مادىبەك, جامبىل وبلىسى اكىمدىگىنىڭ ۇيىمداستىرۋ-ينسپەكتورلىق جانە كادرلىق جۇمىس ءبولىمىنىڭ مەڭگەرۋشىسى.
قۇندى جوبا قۋاتى
ەلباسىنىڭ حالىقپەن “تىكەلەي جەلىدەگى” جۇزدەسۋى قوعامدىق ءپىكىردى زەرتتەۋدىڭ, بۇگىنگى دامۋىمىزدىڭ قان تامىرىن ءدوپ باسىپ, الدا اتقارىلاتىن جۇمىستارعا باعا بەرۋ مەن بيلىك اراسىنداعى بايلانىسقا نەگىز بولدى دەر ەدىم. جەتىسۋ جەرىندە جاھاندىق داعدارىستىڭ الدىن الۋداعى باعالى باستامالاردى جۇزەگە اسىرۋدا ناتيجەلى جۇمىس قولعا الىنعانىن كورەمىز.
وبلىس ورتالىعىنان شالعايدا ورنالاسقان ۇلكەن كەنتى بۇگىندە قۇندى ينۆەستيتسيالىق جوبانىڭ باستالۋ الدىنداعى ۇيىمداستىرۋ جۇمىستارىن باسىنان وتكەرىپ, ەرتەڭىنە بەرىك سەنىمدەرىن قالىپتاستىرعان.
ەنەرگەتيكا – حالىقتىڭ تۇرمىس-تىرشىلىگىنىڭ قاينار كوزى. ونىڭ بۇگىنگى كۇنگى قاجەتتىلىگى دە باسىم. ەلباسىنىڭ بيىلعى جانە وتكەن جىلعى حالىققا ارناعان جولداۋلارىندا, “تىكەلەي جەلىدەگى” تاپسىرمالارىندا بالقاش جىلۋ ەلەكتر ستانساسىن سالۋدى جەدەلدەتۋ ايتىلعان ەدى. قازىرگى كەزدە ونىڭ تەحنيكالىق-ەكونوميكالىق نەگىزدەمەسى اياقتالعانىن ايتۋعا بولادى. اعىمداعى جىلى جۇمىسى قىزۋ باستالىپ, قۋات كوزى تاپشىلىعىن بولدىرماۋ ماقساتىنداعى قۇرىلىس قارقىن الادى. ينۆەستيتسيا قۇيعان كورەيا رەسپۋبليكاسىنىڭ كومپانيالارى كەلىسىمگە قول قويىپ, تۇرعىندار سەرپىندى جوبانىڭ ەرتەڭىنە سەنىممەن قاراپ, ونىڭ قۋاتى ءوڭىر ەكونوميكاسىن كوتەرەدى دەپ كۇتىلۋدە.
بۇگىنگى كۇنى بالقاش كولىنەن اۋىز سۋ قۇبىرىن سالۋ, تەمىر جول ستانساسىن كەڭەيتۋ, رەكونسترۋكتسيالاۋ جانە تۇرمىستىق جۇيە مەن سۋ جيناعىشتى قايتا جاڭعىرتۋ, توعان سالۋ جۇمىستارى قولعا الىنىپ وتىر. ۇلكەن اۋىلدىق وكرۋگىنىڭ تۇرعىندارى حالىققا جاسالعان قامقورلىقتى ەرەكشە سەزىنە وتىرىپ, شاعىن جانە ورتا كاسىپكەرلىكتى دامىتىپ كەلەدى. كوپتەگەن كاسىپكەرلەر ساپا ستاندارتى بويىنشا جۇمىس ىستەپ, اۋلانعان “سۋ مارجانىن” وڭدەپ, شەتەلدەرگە شىعارۋدا. كەنتكە كەلىپ قونىستانىپ, جوبانىڭ تولىق جۇزەگە اسۋىن كۇتكەن مامان كادرلار قاتارى دا ءوسۋ ۇستىندە. ۇلكەندىكتەر وسى كۇندى تاعاتسىزدانا كۇتسە, ەلباسى تاراپىنان تىكەلەي جەلىدە ايرىقشا باعا بەرىلگەنىن قۋانىشپەن قابىلدادى.
جاڭا عاسىر – قازاقستاندىقتار ءۇشىن جەتىستىكتەر ءداۋىرى. دەمەك, وتانىمىزدىڭ قارىشتاپ العا باسۋىنا بارشامىزدىڭ قاجىرلى قيمىلىمىز قاجەت. ۇلكەندىكتەر وسىنى تەرەڭ ءتۇسىنىپ وتىر.
بولاتاي راحيموۆ, ۇلكەن اۋىلدىق وكرۋگىنىڭ اكىمى. الماتى وبلىسى.
تابيعات بايلىعىنا مۇقياتتىق قاجەت
قازاقستاننىڭ پرەزيدەنتىن ميلليونداعان وتانداستارمەن بايلانىستىرعان تەلەكوپىر ماعان ۇمىتىلماس اسەر ەتتى. بىرىنشىدەن, پرەزيدەنتتىڭ بارلىق وي-ورىستەرىندەگى جانە پىكىرلەرىندەگى تابيعيلىقتىڭ جانە ەركىندىكتىڭ ەرەكشە دەڭگەيىن, ۇنقاتىسۋ جۇرگىزۋدىڭ مانەرلى ۇلگىسى مەن شىنايى ادامگەرشىلىك جارقىندىعىن, ەكىنشىدەن, ءار ساياساتشىعا, باسشىعا, عالىمعا, جالپى كىمگە بولسىن باعا بەرىپ, جاۋاپ قاتۋداعى ناقتىلىعىن باعالاي بىلگەنىمىز ءجون.
ونى on ءlىne رەجىمدە مەملەكەت باسشىسىمەن ءبىرنەشە ءمينوت پىكىرلەسۋ مىسالىنان ابدەن اڭعارۋعا بولادى. شىعىس قازاقستانعا, ءبىزدىڭ ەلىمىزگە, جالپى ادامزاتقا وتە ماڭىزدى يادرولىق پوليگون ءماسەلەلەرىن قوزعايتىن ەلباسىنىڭ اردايىمعى باتىل قادامدارىنا مۇنداعى قالىڭ جۇرتشىلىق اتىنان العىس بىلدىرە كەلىپ, مەن ەرتىس وڭىرىندەگى كەلەسى ءبىر وتە ماڭىزدى ەكولوگيالىق ماسەلەنى قوزعادىم.
وندا ەرتىس جاعالاۋىنداعى جۇزدەگەن كيلومەترگە سوزىلىپ جاتقان قاراعايلى ورماننىڭ توقسانىنشى جىلدارى تاعىلىقپەن قۇرتىلا باستاعان قيلى تاعدىرى تۋرالى ءسوز بولدى.
مەنى عانا ەمەس, بارلىق سەمەيلىكتەردى ەلباسىنىڭ بۇل ماسەلەنىڭ باستى سەبەپتەرىنەن جانە زارداپتارىنان كەڭىنەن حاباردار ەكەندىگى تاڭعالدىردى. مەملەكەت باسشىسىنىڭ جاۋابىنان مىڭداعان اۋماقتىڭ تۇرعىندارى بۇل ماسەلەنىڭ جەرگىلىكتى عانا ەمەس, جالپى مەملەكەتتىك ماڭىزىن, تابيعاتتى قورعاۋ بارشانىڭ ابزال بورىش ەكەندىگىن ءتۇسىندى.
نۇرسۇلتان ءابىش ۇلى ورماندى قورعاۋدىڭ كەلەلى ماسەلەلەرىنەن جەتە حاباردار ەكەنىن اڭعارتا كەلىپ, قاراعايلى ورماندى قايتادان قالپىنا كەلتىرۋ ءۇشىن جەرگىلىكتى رەسۋرستاردىڭ جەتكىلىكتى پايدالانىلىپ وتىرماعاندىعىن دا اشىق ايتتى.
قازاقستان پرەزيدەنتىنىڭ وتانداستارىمەن جۇرگىزگەن ەفيردەگى ۇنقاتىسۋى ءبىزدىڭ مەملەكەتتە ۇكىمەتتىڭ جانە باسقارۋدىڭ بارلىق دەڭگەيىندەگى قارىم-قاتىناستاردا دەموكراتيزمنىڭ ۇلگىسى جانە نورماسى بولادى دەپ سەنەمىن. بيلىك جانە اكىمشىلىك ينستانتسيالارىنا پرەزيدەنت نازارباەۆتىڭ بەدەلدى پىكىرلەرىنىڭ جانە بىلىكتى ءجون سىلتەۋلەرىنىڭ نەگىزىندە كوپتەگەن ماڭىزدى ماسەلەلەردىڭ جەدەل شەشىلىپ جاتۋى – وعان ايقىن مىسال. ەندىگى جەردە باسشىمىز بار, قوسشىمىز بار, تابيعاتتى قورعاۋ ىسىنەن سىرت قالۋعا ەش حاقىمىز جوق. ويتكەنى, تابيعات بايلىعىنا ءالى دە مۇقيات بولماساق, ونى كەلەر ۇرپاق كەشپەيدى.
ميحايل پانين, سەمەي مەملەكەتتىك پەداگوگيكالىق ينستيتۋتىنىڭ پرورەكتورى.
پروكۋرور جەكە كاسىپكەردىڭ قۇقىعىن قورعادى
ورال قالاسى پروكۋرورىنىڭ تالابى بويىنشا باتىس قازاقستان وبلىستىق اۋدانارالىق ەكونوميكالىق سوتىنىڭ شەشىمىمەن جەكە كاسىپكەر ن.ۆ.پريششەپاعا شاعىن دۇكەن سالۋ ءۇشىن جەر تەلىمىن بولۋدەن باس تارتۋ تۋرالى ورال قالاسى اكىمدىگىنىڭ 2009 جىلعى 17 قىركۇيەكتەگى №2409 قاۋلىسىنىڭ كۇشى جويىلدى.
2009 جىلدىڭ 31 ناۋرىزىندا جەر كوميسسياسى ازاماتشا ن.ۆ.پريششەپاعا 2 جىل مەرزىمگە ۋاقىتشا پايدالانۋعا جەر تەلىمىن ءبولۋدى ۇسىنعان. سودان كەيىن 28 تامىزدا كوميسسيا جەر تەلىمىن 1 جىل مەرزىمگە ءبولۋ تۋرالى شەشىم قابىلداعان.
8 قىركۇيەكتە جەر كوميسسياسى جەردىڭ ورتاق قولدانىستا بولۋىنا بايلانىستى ن.ۆ.پريششەپاعا جەر تەلىمىن بولۋدەن باس تارتۋدى ۇسىنعان.
سونىمەن قاتار, جەر كودەكسىنىڭ 43-بابىنىڭ 3-بولىگىنە سايكەس جەر تەلىمىنە قۇقىق بەرۋ تۋرالى ارىزدى ول تۇسكەننەن سوڭ ەكى ايعا دەيىن, ال شاعىن كاسىپكەرلىك سۋبەكتىلەرىنە جەر تەلىمىنە قۇقىق بەرۋدى ءۇش اپتالىق مەرزىمدە قاراستىرۋ كوزدەلگەن.
بىراق, 6 اي بويىنا ورال قالاسى اكىمدىگىنىڭ جەر كوميسسياسى ءبىر-بىرىنە قاراما-قايشى كەلەتىن 3 شەشىم قابىلداعان.
سونىمەن, پروكۋراتۋرا زاڭدىلىقتىڭ ورنىعۋىنا ىقپال ەتتى.
ونەگەلى ءومىر ورنەكتەرى
ەلىمىز ءومىرىنىڭ ءار كۇنى قاۋىرت وقيعالارعا, ۇلكەن جاڭالىقتارعا تولى. قازاقستاننىڭ ءبىر قيىرىندا قىستىڭ ايازى قاقاپ تۇرعاندا, ءبىر قيىرىندا كوكتەمنىڭ العاشقى ءبايشەشەگى ءبۇر جارىپ جاتادى. ۇلان-بايتاق جەرىنىڭ استى قازبا بايلىقتارعا تولى بولسا, ءۇستى دە كەندە ەمەس. ەلباسى ەلىمىزدىڭ باستى بايلىعى – ادامدارى دەپ, جاسالىپ جاتقان جاقسىلىقتاردىڭ ءبارى سولاردىڭ يگىلىگى ءۇشىن دەپ ورىندى ايتقان.
قازاقستاندىقتاردى ءبىر ماقساتقا جۇمىلدىرىپ, بارلىق كۇش-قايراتىن ءبىر ىسكە شوعىرلاندىرۋ ۇلكەن كۇش-جىگەردى قاجەت ەتەتىنى انىق. بۇل ءۇشىن جۇمىلدىرۋشىنىڭ ءوزى بارلىق جاعىنان ونەگە بولىپ, ءسوزى مەن ءىسى ۇشتاسىپ, حالىقتىڭ وراسان زور سەنىمىنە يە بولعانى باستى شارت بولسا كەرەك. مەن, قاراپايىم ەڭبەك ادامى, ەلباسى نۇرسۇلتان نازارباەۆتان سونداي ونەگەلى ءومىر ورنەكتەرىن كورەمىن.
ەلىنىڭ دامۋ بولاشاعىن ايقىنداي بىلەتىن ستراتەگ, سوعان قول جەتكىزۋدىڭ ەڭ قولايلى جولدارىن تاڭداي الاتىن تاكتيك بولۋمەن قاتار كوشباسشىنىڭ بويىندا ەلگە, جەرگە دەگەن شەكسىز سۇيىسپەنشىلىك بولعانى ءجون. ءوزىنىڭ ەلىن, حالقىن بارىنەن ارتىق كورەتىن ادام عانا سول ەلى مەن حالقى ءۇشىن كۇندىز كۇلكىدەن, تۇندە ۇيقىدان قالىپ, جان اياماي جۇمىس ىستەيتىن بولادى. مەن ءۇشىن نۇرسۇلتان نازارباەۆ سونداي ادام. بىلتىر قوڭىر كۇزدە نۇرسۇلتان ءابىش ۇلىنىڭ “تىكەلەي جەلىدەگى” اڭگىمەسىن, سۇراقتارعا جاۋابىن تىڭداپ, قايران قالىپ ەدىم. قولىندا بيلىكتىڭ بولعانى از, نۇرەكەڭدەي ءومىردى تەرەڭ بىلەتىن ادام عانا حالىقتىڭ ەڭ مۇقتاج جايتتەرىن ءدوپ باسىپ ايتا الادى. ەلىمىز ءتۇسىرىپ جاتقان پايدا از ەمەس ەكەنىن سەزەمىن. ال سول پايدانىڭ قينالعان كەزدە ەلگە كومەككە جاراعانى قانداي جاقسى بولدى. ءبىز نەبىر دامىعان ەلدەر توتەپ بەرە الماعان داعدارىستان قينالماستان شىعىپ كەلەمىز. ءوزىمىزدىڭ اۋداننىڭ, وبلىستىڭ مىسالىنان جاقسى بىلەمىن, “تىكەلەي جەلىدە” ايتىلعان مىندەتتەر, بەرىلگەن تاپسىرمالار ويداعىداي ورىندالىپ جاتىر. ال ناقتى جۇزەگە اسقانى قانشاما دەسەڭىزشى. “تىكەلەي جەلى” ەلىمىزدە ۇلكەن سەرپىلىس تۋعىزدى, بيلىك تارماقتارىنىڭ ءبارىن قوزعالىسقا كەلتىردى.
ومىرلىك ونەگە وزگەلەر ءۇشىن ۇيرەنەرلىك تاعىلىم بولۋى ءتيىس. ءبىزدىڭ جەرگىلىكتى جانە ورتالىقتاعى باسشىلار ەلباسىنىڭ بۇكىل ءىس-ارەكەتىنەن ونەگە الا بىلگەنى ءجون.
تۇرسىنبەك قاناەۆ, ماقتاشى. وڭتۇستىك قازاقستان وبلىسى, شاردارا اۋدانى.
تىلەگىم ەسكەرىلدى, كەمتارلىعىمدى ۇمىتقاندايمىن
وتكەن جىلدىڭ 13 قاراشاسىندا مۇگەدەكتىگىمدى ۇمىتىپ, ەكى قولتىعىمنان قانات بايلانعانداي بولدى. پرەزيدەنتتىڭ “تىكەلەي جەلىسىنە” ءبىزدىڭ اقمولا وبلىسىنان تۇسكەن 1200-دەن استام سۇراقتاردىڭ ءبىرى مەنىكى ەدى. شىنىن ايتسام, مەنىڭ جاعدايىمدى ەلباسىمىزدىڭ بىلگەنى ماعان ايرىقشا قۋات بەردى. مەملەكەتتى باسقارۋدىڭ قات-قابات ىسىنەن مەن تۋرالى ويلاۋعا مۇرسات تاپقانىنىڭ ءوزى قۋانىش ەمەس پە. ماعان اقمولا وبلىستىق جۇمىسپەن قامتۋ جانە الەۋمەتتىك باعدارلامالاردى ءۇيلەستىرۋ باسقارماسىنىڭ باستىعى ءا.مادياروۆ ەلباسىنىڭ اتىنان مۇگەدەكتەر ارباسىن اكەلىپ تاپسىردى. قاتتى تولقىدىم. ەلباسىنىڭ ءوزى وتباسىما كەلگەندەي سەزىندىم.
مۇنداي قۋانىشقا دومبىرالى اۋىلىنىڭ 79 جاسار كەيۋاناسى بالقيا بيسەمباەۆا دا كەنەلىپتى. ونىڭ ۇيىنە سۋ جۇيەسى تارتىلىپ, قارت انانى قۋانىشقا بولەپتى. اسىرەسە, ءبىزدىڭ قوياندى اۋىلىنىڭ 5-سىنىپ وقۋشىسى باكىر باۋىرجاننىڭ ەلباسىنان جەكە كومپيۋتەر سۇراعانى تەلەديدار الدىنداعى كوپشىلىگىمىزدى تولعاندىرعان ەدى. اتا-اناسىمەن تۋعان جەرگە ورالعان باۋىرجان بالام بۇگىندە تاقياسىن اسپانعا اتىپ جۇرگەن كورىنەدى. “ەگەمەننىڭ” تىلشىسىنەن ءبىلدىم. ول ەلباسىنا ريزاشىلىق حاتىندا بىلاي دەگەن ەكەن: “اۋدان اكىمى مارات مىڭجانوۆ “ەلباسى اتاڭ ساعان ادەمى كومپيۋتەر بەرىپ جىبەردى. ۇلكەن ازامات بولسىن دەگەن سالەمىن ايتتى” دەگەنىن ەستىگەندە قۋانعاننان جىلاپ جىبەرىپپىن...”
عالىم پىشەنباەۆ, كوكشەتاۋ قالاسىنىڭ تۇرعىنى, ءى توپتاعى مۇگەدەك.
تابىستى سالانىڭ سالماعى
ەلباسى داعدارىستان كەيىنگى دامۋ جولدارىن ۇنەمى ايتىپ كەلەدى. بىرىڭعاي شيكىزاتقا تاۋەلدىلىكتى جويىپ, وڭدەۋ ونەركاسىبىنە ينۆەستيتسيالار تارتۋ – باستى تالاپتاردىڭ ءبىرى. اقجار اۋدانى تابيعي پايدالى قازبالارعا باي. جەر قويناۋىنان كەننىڭ مول قورىنىڭ تابىلۋى تاۋ-كەن وندىرىسىمەن تۇبەگەيلى شۇعىلدانۋعا ۇلكەن مۇمكىندىك بەردى. اسىرەسە, اينەك, سازبالشىق جاساۋعا كەڭىنەن قولدانۋعا بولاتىن ءارى ەكولوگيالىق جاعىنان تازا كۆارتس قۇمىنىڭ قورى جەتكىلىكتى.
تابيعاتتىڭ مول بايلىعىن يگەرۋگە العاشقىلاردىڭ ءبىرى بولىپ شىعىس ەنەرگەتيكالىق كومپانياسى كىرىسىپ, ءىرى جوبانى قولعا الدى. ينۆەستيتسيالىق قارجى قۇيدى. سودان بەرى ونىڭ “ديوريت-LTD” دەپ اتالاتىن ەنشىلەس كاسىپورنى لەنينگراد اۋىلدىق وكرۋگىندە قيىرشىق تاستار وڭدەۋمەن اينالىسىپ كەلەدى. مۇندا ء“داۋىت-1”, ء“داۋىت-2” كەن ورىندارى ورنالاسقان. وسىلاردان الىنعان جاقپار تاستار توتە جولمەن وڭدەلىپ, تۇرعىن ءۇي, جول, ونەركاسىپ قۇرىلىستارىنا پايدالانىلادى. ەلىمىزدىڭ باسقا وڭىرلەرىنە دە جونەلتىلەدى. رەسەيدىڭ ومبى وبلىسىنان دا سۇرانىس ءتۇسىپ وتىر. وسىلايشا تاۋ-كەن ونەركاسىبىمەن قاتار قۇرىلىس يندۋسترياسى جاندانا ءتۇستى. قۇنى 3 ميلليون ەۋروعا تۇسكەن تاس ۋاتاتىن ەكى فين قوندىرعىسى ساتىپ الىندى. تەحنولوگيالىق بازانى جاڭارتۋدىڭ ارقاسىندا جىلدىق ءونىم ءوندىرۋ قۋاتى 90 مىڭ تەكشە مەترگە دەيىن ارتتى. 113 ادام ءارتۇرلى جۇمىستارعا تارتىلعان. الداعى ۋاقىتتا ءوندىرىستىڭ جىلدىق قۋاتىن 800 مىڭ تەكشە مەترگە جەتكىزۋ مىندەتى تۇر. بۇل ماقسات ءۇشىن 424 ميلليون تەڭگەنىڭ تاعى ءبىر جوباسىن ىسكە قوسۋ كوزدەلگەن.
بۇل سالادا ءبىرتالاي تاجىريبە جيناقتاعاننان كەيىن ايسارى كەن ورنىن يگەرۋ ماقساتىمەن جالپى قۇنى 1,2 ميلليارد تاعى ءبىر جوبا قولعا الىندى. وعان “اقتوبە-GLASS” جشس قارجى سالدى. ءبۇگىندە جىلىنا 340 مىڭ توننا كۆارتس قۇمىن بايىتاتىن فابريكا قۇرىلىسى اياقتالىپ قالدى. 43 ادام تۇراقتى جۇمىسپەن قامتىلدى. 1 شىلدەدە تولىق ىسكە قوسىلادى. سوندا قوسىمشا ءجۇز ادام جۇمىسقا ورنالاساتىن بولادى.
ءبىز كوپتەن بەرى “بوگبي” جشس-مەن ىسكەرلىك بايلانىستامىز. فيرما اۋداندا 235 مىڭ گەكتار اۋىلشارۋاشىلىق جەرلەرىن يگەرىپ, استىق ءوندىرىسىن دامىتۋعا ايتارلىقتاي ۇلەس قوسىپ كەلەدى.
ەندى, مىنە, سەرىكتەستىك ۇلكەن جوبالاردىڭ ءبىرى – سىيىمدىلىعى 60 مىڭ توننالىق ەلەۆاتور سالۋعا 750 ميلليون تەڭگە قارجى تارتتى. قازىر 648 ميلليون تەڭگە يگەرىلىپ, كانادالىق وزىق قوندىرعىلار ورناتىلدى. استىق قابىلداۋ پۋنكتى كۇزگى وراق باستالعانعا دەيىن پايدالانۋعا بەرىلەدى.
الدا دا ءبىز ءۇشىن جاڭا ءوندىرىس وشاعى بولىپ تابىلاتىن تاۋ-كەن ونەركاسىبىن جانداندىرۋدىڭ بارلىق مۇمكىندىكتەرىن قاراستىراتىن بولامىز.
زياددەن مولداعاناپوۆ, اقجار اۋدانى اكىمىنىڭ ورىنباسارى. سولتۇستىك قازاقستان وبلىسى.
“نۇرلى كوشتەن” ءۇمىت كوپ
ەلباسى نۇرسۇلتان نازارباەۆ “تىكەلەي جەلى” ارقىلى حالىقپەن قويان-قولتىق تىلدەسكەندە جەرگىلىكتى جەرلەردەگى شەشىمىن كۇتكەن وتكىر ماسەلەلەر دە سورپانىڭ بەتىندەگى مايداي قالقىپ شىعادى. بىلتىر 13 قاراشادا پرەزيدەنتتىڭ قاتىسۋىمەن وتكەن “تىكەلەي جەلىدە” ءبىزدىڭ وبلىستان دا كوپتەگەن سۇراقتار ءتۇستى. ولاردىڭ ماعىناسى دا سان الۋان ەدى. ويتكەنى, ءوزىن تولعانتقان وتكىر ماسەلەلەردى پرەزيدەنتكە جەتكىزۋ ءۇشىن ادامدار وسى “تىكەلەي جەلىنى” اسىعا كۇتكەنى راس. سولاردىڭ اراسىندا اتاجۇرتقا قونىس اۋدارىپ جاتقان اعايىندار دا 12 سۇراق جولداعان بولاتىن. ولاردىڭ بارلىعى دەرلىك نەگىزىنەن باسپانا ماسەلەسىن قوزعايدى.
بۇرناعى جىلدارى اتا قونىسقا كەلگەندەردى مەملەكەت تەگىن باسپانامەن قامتاماسىز ەتكەنى بەلگىلى. بىراق كەيىنگى جىلدارى ينفلياتسيانىڭ كۇشەيۋىنە بايلانىستى ءۇي قىمباتتاپ كەتتى دە, ولارعا نارىقتىق باعامەن باسپانا ساتىپ اپەرۋ مۇمكىن بولماي قالدى. ءبىر رەتتىك كومەك اقشاعا جانە وتباسىنىڭ ءار مۇشەسىنە ارناپ بولىنگەن قارجىعا باسپانا كەلمەدى. وعان داعدارىس كەلىپ كيلىكتى. سونىڭ سالدارىنان باسپانا ماسەلەسىنىڭ ورالعاندار اراسىندا وتكىر تۇرعانى راس.
كەيىنگى جىلدارى قوستاناي وبلىسىنا كوبىنە وزبەكستاندا تۇراتىن تۋىسقاندار قونىس اۋدارىپ, ولار وبلىس ورتالىعىنىڭ ىرگەسىندەگى قوستاناي اۋدانى مەن رۋدنىي قالاسىنا ورنالاستى. وتكەن جىلى قاتارىمىزدى 293 وتباسى نەمەسە 1166 ادام تولىقتىردى. ولاردىڭ باسىم كوپشىلىگى وزبەكستاننىڭ كەندى ايماعىنان كەلگەندىكتەن, رۋدنىيداعى سوكولوۆ-سارىباي كەن ءوندىرۋ بىرلەستىگىنە جۇمىسقا تۇردى.
ەلىمىزدەگى “نۇرلى كوش” باعدارلاماسىنان ەلگە الۋشىلاردىڭ كۇتەر ءۇمىتى كوپ. بۇل ءىس ءبىزدىڭ وبلىستا دا باستالىپ كەتتى. وبلىستىق ءماسليحات 2010-2011 جىلدارعا ارنالعان بۇل باعدارلامانىڭ ايماقتىق اتقارىلاتىن جۇمىستارى تۋرالى شەشىمىن شىعارىپ تا قويدى. قوستاناي قالاسىنىڭ ىرگەسىندەگى زارەچنىي جانە زاتوبول كەنتتەرىنىڭ اراسىنان 2010 جىلى ورالعاندار قالاشىعى سالىنىپ, وندا 130 ءۇي بوي كوتەرمەك. وسى وراسان زور جۇمىس ءۇشىن رەسپۋبليكا بيۋدجەتىنەن 915 ميلليون 800 مىڭ تەڭگە, جەرگىلىكتى بيۋدجەتتەن 38 ميلليون تەڭگە ءبولىندى. وبلىس قازىناسىنىڭ قارجىسى بولاشاق ەلدى مەكەننىڭ سمەتالىق-جوبالىق جانە مەملەكەتتىك ساراپتاما جۇمىستارىنا جۇمسالۋدا. قالاشىقتىڭ ىرگەتاسىن قالاي بەرەتىندەي, قۇجاتتاردىڭ بارلىعى دا دايىن. قازىر وسى قۇرىلىستى سالاتىن مەردىگەر كاسىپورىندى تاڭداۋ, كەلىسىم جاساۋ جۇمىستارى جۇرۋدە. ەندى قوستانايدا جەر توڭى كەتىپ, كۇن جىلىسىمەن قالاشىق ۇيلەرىنىڭ ىرگەتاسى قالانا باستايدى. اتاجۇرتقا كەلگەن اعايىنداردى باسپانامەن قامتۋ ءىسى مۇنىمەن اياقتالمايدى, “نۇرلى كوش” شەڭبەرىندە 130 ءۇي 2011 جىلى دا تۇرعىزىلماق. بۇل ۇيلەردىڭ بارلىعى دا جەڭىلدىكپەن ساتىپ بەرىلەدى. 2008-2009 جىلدارى قارجىلىق داعدارىس كەزىندە كەلگەن جانە ۇستىمىزدەگى جىلدىڭ كۆوتاسىمەن قونىس اۋدارعاندارعا جاڭا ۇيلەر ۇسىنىلادى.
ەندى جۇمىسسىزدىق تا سىرتتان كەلگەن اعايىنعا قيىندىق تۋدىرماي قويعان جوق. اسىرەسە, اۋىلدىق جەرلەرگە قونىس تەپكەندەردىڭ بارلىعى بىردەي جۇمىس ىستەپ وتىر دەسەك, شىندىققا ساي كەلمەيدى. وزبەكستاننان كەلگەن قانداستاردىڭ باسىم كوپشىلىگىنىڭ كەنشىلەر ەكەنىن ايتتىق. اۋىلدىق وكرۋگتەرگە, كاسىپورىندارعا, اۋداندار مەن قالالارداعى جۇمىسپەن قامتۋ جانە الەۋمەتتىك باعدارلامالار بولىمدەرىمەن بايلانىس جاساپ, ولارعا جۇمىس بەرىلۋىن, كەرەك جاعدايدا كاسىپتىك قايتا دايارلىقتان وتۋگە جازىلۋىن دا قاداعالايمىز. وزبەكستاننان كەلگەن اعايىندار جەرگىلىكتى جەردىڭ جاعدايىنا تەز بەيىمدەلىپ كەلەدى, ويتكەنى سولتۇستىك وبلىستاردىڭ ەرەكشەلىگىنە قاراي ولار دا ورىس ءتىلىن بىلەدى. مۇنىڭ ءوزى ولاردىڭ اتا جۇرتقا ءسىڭىپ, ۇيرەنىپ كەتۋدەگى كوپتەگەن قيىندىقتاردى جەڭۋگە سەپتىگى تيەدى. ال “نۇرلى كوش” باعدارلاماسى الىستان كەلگەن اعايىندار كەرۋەنىنىڭ جۇگىن اۋدارمايتىن بولادى.
المابەك شامشيەۆ, قوستاناي وبلىستىق كوشى-قون جانە دەموگرافيا باسقارماسىنىڭ باستىعى.
قامقورلىق قاجەت, قامقورلىق جاسالادى
ەلباسىمەن “تىكەلەي جەلى” كەزىندە ماڭعىستاۋ وبلىسى تۇرعىندارىنىڭ تاراپىنان بەرىلگەن ساۋالداردىڭ ەڭ كوبى حالىقتى الەۋمەتتىك قولداۋ, زەينەتكەرلىككە, مۇگەدەكتىككە, بالالارعا ءبىر جولعى بەرىلەتىن تولەماقىلار, ورالماندار مەن جاس وتباسىلارعا كومەك جانە حالىقتى جۇمىسپەن قامتۋعا بايلانىستى بولدى. سوعان وراي ءبىزدىڭ باسقارما تىكەلەي 58 ساۋالعا, قوسىمشا, ياعني باسقارمالار مەن اۋدان, قالا اكىمدىكتەرىمەن بىرلەسە, اقىلداسا وتىرىپ 72 ساۋالعا جاۋاپ بەردىك. سول ساۋالدار اراسىندا 15 جاس وتباسىنىڭ جاس وتباسىلارعا ۇكىمەت تاراپىنان قانداي كومەك كورسەتىلەدى, بالالار باقشاسىنا بالا ورنالاستىرۋ نەگە قيىن دەگەن, جالپى جۇمىسقا ورنالاستىرۋ جايلى ساۋالدارىنا ناقتى جاۋاپ بەرىلدى. وندا قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ قولدانىستاعى زاڭنامالارىندا كامەلەتكە تولماعان بالالارى بار وتباسىلارعا مەملەكەتتىك اتاۋلى كومەك جانە 18 جاسقا دەيىنگى بالالارى بار تابىسى تومەن وتباسىلارىنا بالالار ءجاردەماقىسى تولەنەتىنى ايتىلدى.
ال ەڭبەككە ورنالاستىرۋ جايلى وڭىردە وسى جىلى 74 جوبا ىسكە اسىپ, 3555 جاڭا جۇمىس ورنى اشىلاتىنىن, سونداي-اق 400 الەۋمەتتىك جۇمىس ورنى بولاتىندىعىن نازارعا بەردىك. 2009 جىلى 295 كاسىپورىندا 800-دەن استام جاس ماماندار پراكتيكاسىن ۇيىمداستىرعانبىز. ول جۇمىستى ودان ءارى جالعاستىرۋ كوزدەلۋدە. جانە دە ەڭبەكاقىنى ەكى ەسە ءوسىرۋ قولعا الىندى. ياعني, وسى جىلدان باستاپ مەملەكەتتىك بيۋدجەت قاراجاتىنا قوسىمشا جۇمىس بەرۋشى كاسىپورىندار ەسەبىنەن سونداي اقشا قوسۋ شارالارى الىندى. وسى تۇستا بيىل تويلاناتىن ۇلى جەڭىستىڭ 65 جىلدىعىنا وراي ءبىراز ساۋالدار ءتۇستى. جەكە ازاماتتاردىڭ ارىزدارىن الدىق. وندا تىل ارداگەرلەرى مارتەبەسىن بەرۋ تۋرالى ساۋال-ۇسىنىس بار بولاتىن. بۇل ماسەلەگە وراي جەرگىلىكتى اكىمدىكتەر جانىنداعى ارنايى كوميسسيالارمەن بىرلەسە جۇمىس جاساۋ وڭ شەشىمىن بەرەدى دەپ وتىرمىز.
جالپى, ەلباسىمەن “تىكەلەي جەلى” ماڭىزدى ماسەلەلەر قوزعاۋىمەن قۇندى بولىپ, حالىق ءۇشىن پايدالى دا قاجەت ەكەندىگىن كورسەتتى. اسىرەسە, حالىققا الەۋمەتتىك كومەك كورسەتۋدە جەرگىلىكتى ورگانداردىڭ ارقاشان بىرلەسە, اقىلداسا جۇمىس جاساۋىنىڭ بەرەرى مول ەكەندىگىن بايقاتتى دەۋگە ابدەن بولادى.
گۇلميرا قالمۇراتوۆا, ماڭعىستاۋ وبلىستىق حالىقتى جۇمىسپەن قامتۋدى ۇيلەستىرۋ جانە الەۋمەتتىك باعدارلامالار باسقارماسىنىڭ باستىعى.
سۇراق قويىلدى, دەمەك ماسەلە بار
ەلباسىنىڭ “تىكەلەي جەلى” ارقىلى جۇرتشىلىقپەن جۇزدەسۋى كەزىندە وبلىس ورتالىعىنان 135 سۇراق, ۇسىنىس تۇسكەن بولاتىن. مۇنىڭ بارلىعى قالا اكىمدىگىندە قارالدى. ەلباسىنا سۇراق قويعان ادامداردىڭ دەنى سوعىس ارداگەرلەرى جانە تىل ەڭبەككەرلەرى, زەينەتكەرلەر, دەنساۋلىعىنا بايلانىستى مۇگەدەكتەر, كوپ بالالى وتباسىلار, ەلگە ورالعاندار, جەتىم جاسوسىپىرىمدەر, مەملەكەتتىك قىزمەتكەرلەر, بيۋدجەتتىك مەكەمەلەردىڭ قىزمەتشىلەرى. سۇراقتاردىڭ جالپى سيپاتى مەملەكەتتىك تۇرعىن ءۇي قورىنان بەرىلگەن تۇرعىن ءۇي الۋ جانە جەكەشەلەندىرۋ, سونداي-اق تۇرمىس جاعدايىن جاقسارتۋ شارتتارى, تۇرعىن ءۇي-كوممۋنالدىق شارۋاشىلىق (اۋلالاردى كورىكتەندىرۋ, پيك جۇمىسى, جىلۋمەن, ەلەكترمەن قامتۋ, اپاتتىق جاعدايداعى اۆتوتۇراقتار جانە جارامسىز تۇرعىن ۇيلەر); پاۆلودار قالاسى جانە پاۆلودار وبلىسىنىڭ اتاۋىن اۋىستىرۋ, الەۋمەتتىك ورتا, سونداي-اق, بالالاردى بالاباقشاعا ورنالاستىرۋ ماسەلەلەرى بويىنشا قويىلدى.
ۇلى وتان سوعىسىنا قاتىسقان اندرەي گريگورەۆيچ دۆوينوسقا ونىڭ 2009 جىلعى 25 قاراشادا بەرىلگەن ءوتىنىشى نەگىزىندە لەدوۆسكي كوشەسى, 179/4 ۇيدەن №7 پاتەر اقىسىز مەنشىك يەلىگىنە بەرىلدى, ال ازامات مارات سماعۇلوۆتىڭ جيەنىنە 2009 جىلدىڭ 23 قاراشاسىندا پاۆلودار قالاسىنىڭ №17 بالاباقشاسىنا جولداما بەرىلدى, ازاماتشا لاريسا الەكساندروۆنا كيسەلەۆانىڭ ءوتىنىشى بويىنشا, سيبيرسكي كوشەسى, 89 ءۇي جانىنداعى اۆتوبۋستار مەن مارشرۋتتى تاكسيلەردىڭ اپاتتىق جاعدايداعى ايالداماسىن الىپ تاستاۋ ماقساتىمەن “وستانوۆكا زاپرەششەنا” جول بەلگىسى ورناتىلعان. سول سياقتى, قازىر ۇلى وتان سوعىسىنا قاتىسقان ف.ءشاريپوۆتىڭ وزىنە بەرىلگەن پاتەردى جەكەشەلەندىرۋ جايىندا ءوتىنىشى ورىندالدى. وبلىس ورتالىعىندا تۇراتىن ازاماتشا ا.ك.سيتكالوۆانىڭ بالكونىنا پاندۋس ورناتىلادى. اسەلدىڭ ءوتىنىشى بويىنشا لوموۆ ك-ءسى, 179/4 ۇيىندە جوندەۋ جۇرگىزگەن “رەمستروي” جشس كاسىپورنىنا №56, №59, №74 №75 پاتەرلەردىڭ قابىرعالارىن جوندەۋدەگى ساپاسىز اتقارىلعان جۇمىستاردى جوندەۋ تۋرالى ۇيعارىم جولداندى الماگۇل ناۋرىزباەۆانىڭ ءوتىنىشى بويىنشا كەنجەكول اۋىلىن ەلەكتر قۋاتىمەن قامتاماسىز ەتۋ تورابىنىڭ قۇرىلىسىن, ونىڭ ىشىندە اتالعان اۋىلعا 3 كىرەبەرىس جولىن سالۋ جانە 2010 جىلى بولاشاقتا ەقج تارتۋ بويىنشا سمەتالىق جوبالىق قۇجاتتار ازىرلەنۋدە رەسپۋبليكالىق بيۋدجەتتەن 15 ميلليون تەڭگە ءبولىندى.
ازاماتشا گ.ف.راحمانوۆانىڭ قىزى ج.ك.وتەلباەۆانىڭ وقۋىن اياقتاعاننان كەيىن جۇمىسقا قابىلداۋ ماسەلەسى وڭ شەشىمىن تاباتىن بولادى. ناتاليانىڭ ءوتىنىشى بويىنشا 2010 جىلعا ارنالعان پاۆلودار قالاسىنىڭ ىشكى اۋلالارىن كورىكتەندىرۋ جوسپارىنا سايكەس گاگارين ك-ءسى, 87 ءۇيدىڭ اۋلاسىنا جوندەۋ جۇمىستارى 2010 جىلعا جوسپارلاندى. ىستەن شىققان گاز تاراتۋ قوندىرعىلارىنا (گرۋ سۋگ) دەمونتاج جاساۋ جانە وسى ماقساتتارعا 2010 جىلى 46 ميلليون 450 مىڭ تەڭگە قاراجات ءبولىندى, ەكاتەرينا ۋرباننىڭ ءوتىنىشى بويىنشا, 2-ءشى پاۆلوداردىڭ كوشەلەرى مەن جاياۋ جولدارىن اسفالتتاۋ “پاۆلودار قالاسىنىڭ كولىك ينفراقۇرىلىمىن دامىتۋ” جوسپارىنا سايكەس 2015 جىلعا دەيىنگى بولاشاق جوسپارعا ەنگىزىلدى, كوشەلەرگە جارىق تارتۋ 2010 جىلدىڭ بيۋدجەتىندە قارالادى. ولگانىڭ ءوتىنىشى بويىنشا, 2010 جىلدىڭ 1-ءشى جارتى جىلدىعىنا بەلگىلەنگەن “اليۋمينستروي” اۋدانى جوسپارىنىڭ جوباسى ازىرلەنگەننەن كەيىن, ەسكى تۇرعىن ۇيلەردى بۇزۋ تەتىگى انىقتالادى جانە تۇرعىنداردى كوشىرۋ ماسەلەلەرى شەشىلەدى.
وبلىس ورتالىعىنداعى يا.گەرينگ كوشەسىنىڭ جولى 2010 جىلعا ارنالعان جوسپارعا الىندى. جۇلدىز قاليەۆانىڭ ءوتىنىشى بويىنشا, گەن. دۇيسەنوۆ, ەستاي-گوركي كوشەلەرىنىڭ اسفالتبەتون جابىندىسىن جوندەۋ, ونىڭ ىشىندە مير جانە لەرمونتوۆ كوشەلەرىنىڭ كرۋپسكايا كوشەسىمەن قيىلىسىندا ورتاشا جوندەۋ جۇمىستارىن جۇرگىزۋ بويىنشا قازجزي “يزىسكاتەل” جشس قايتا قۇرۋ جوباسىن ازىرلەدى جانە ول جوبانى قارجىلاندىرۋ 2010 جىلعى بيۋدجەتتىڭ قوسىمشا شىعىندار بولىگىنە ەنگىزىلدى. ال قالعان سۇراقتار بويىنشا قازىر بىرقاتار جۇمىستار اتقارىلۋدا.
باقىتجان جولامانوۆ, پاۆلودار قالاسىنىڭ اكىمى.