حح عاسىر باسىندا قازاقتى ەل بولدىرۋدىڭ قامىنا كىرىسكەن الاششىل ازاماتتار قولدارىنان كەلگەن ءىستى اتقاردى. ياعني 1917 جىلدىڭ اياعىندا ورىنبوردا وتكەن جالپىقازاق سيەزىنەن كەيىن الاشوردا ۇكىمەتى نەگىزى ءىس-قيمىل اتقارۋ ورتالىعى رەتىندە سەمەيدى تاڭداسا, باتىس الاشورداشىلار 1918 جىلدىڭ اقپان ايىندا جىمپيتى ۋەزىنىڭ ورتالىعى قاراتوبەدە كەزەكتى جيىن اشىپ, باتىس وڭىردە اتقارىلۋى ءتيىس ىستەردى تالقىلادى. بۇل جيىن تاريحقا «قاراتوبە سيەزى» دەگەن اتپەن قاتتالدى.
بيىل وتكەنىنە عاسىر تولىپ وتىرعان اتالمىش جيىن جايلى قالام تارتىپ جۇرگەن ورال قالاسىنىڭ تۇرعىنى, بايىرعى جۋرناليست, مارقۇم قايىرجان حاسانوۆ اعامىز ءبىزدىڭ ءوتىنىشىمىز بويىنشا جازىپ, جولداعان حاتىندا: «بۇل الاش تاريحىنداعى ءىىى سيەز. ءبىر جىل بۇرىن ۇيىمداستىرىلعان ورىنبور سيەزىنەن ورالعان الاش بەلسەندىلەرى جيىندى وتكىزۋگە ورتالىقتان شالعاي قاراتوبەدەگى مەشىت ءۇيىن تاڭداپ العان. ءسويتىپ جيىنعا ەلگە تانىمال, بەدەلدى, بيلىگى ءجۇرىپ تۇرعان اتقامىنەرلەر مەن ءدىن يەلەرى, ەل-جۇرتقا سىيلى اقساقالدار شاقىرىلعان. قوناقتاردى كۇتىپ الۋ, اس-سۋمەن قامداۋ جايىن جىمپيتى ۋەزىنە قاراستى سابىنكول بولىسى ماكار توكەشوۆ اتقارىپ شىققان» دەپ جازادى.
اتالمىش سيەز جايلى جازۋشى ساكەن سەيفۋللين «تار جول, تايعاق كەشۋ» رومانىندا: «قاراتوبەدە بولعان سيەزگە ورال وبلىسىنىڭ بار وقىعان قازاقتارى جينالدى. باستىقتارى – ەكى دوسمۇقانبەت ۇلى. سيەز مەشىتتە. مەشىت لىق تولعان. ءۇي ءىشى ابدەن بۋلىقتى. ەسىك بەرىك. سيەزگە كىرە الماعان جاي بۇقارا حالىق انتالاپ مەشىتتى اينالىپ العان. اشىق تەرەزەلەردەن باستارىن سۇعىپ, تالاس سوزدەردى تىڭدادى» دەگەن مالىمەت بار.
جوعارىداعى قايىرجان اعامىز جيناقتاعان دەرەككە قاراعاندا, جيىن وتكەن مەشىتتى 1905 جىلى ءشارىپ دەگەن تاتار سالدىرعان كورىنەدى. كەڭەس وكىمەتى ورناعاننان كەيىن مەشىت مۇناراسى 1919 جىلدارى قۇلاتىلعان. عيماراتتىڭ ۇلكەن بولەگى كلۋب, شاعىن بولمەلەرى كىتاپحاناعا اينالعان. ال قاسىنداعى مەدرەسە ۇيىنە كومسومول ياچەيكاسى ورنالاسادى. كەيىن 1942 جىلدارى مەشىت ءۇيى اۋداندىق اسكەري كوميسسارياتقا لايىقتالىپ, كىشىرەيتىلىپتى. 1962 جىلى جەكە ادامدارعا تۇرعىن ءۇي رەتىندە بەرىلگەن. قىسقاسى, بۇل ءۇيدىڭ سۇلباسى ءححى عاسىرعا جەتكەن. ءبىر قۋانارلىعى بۇل ورىن قازىر «قاسيەتتى قازاقستان» جوباسى بويىنشا باتىس قازاقستان ءوڭىرى اتىنان جالپىۇلتتىق تىزىمگە ەنىپتى.
2013 جىلى قاراشا ايىندا قاراتوبەدەگى جيىن وتكەن ورىنعا ەسكەرتكىش تاقتا ورناتىلىپتى. ەسكەرتكىش تاس-تاقتانىڭ بەتى: «ۇلت تەڭدىگىن جالاۋ ەتىپ, قازاق حالقىنىڭ جارقىن بولاشاعى ءۇشىن تاۋەلسىز ەل بولۋ جولىندا جانىن پيدا ەتكەن الاش قايراتكەرلەرىنىڭ رۋحىنا ارنالادى» دەگەن سوزدەرمەن بادىزدەلگەن.
بەكەن قايرات ۇلى,
«ەگەمەن قازاقستان»