زاڭدىلىقتىڭ قاينار كوزى

بۇل ءبىزدىڭ قۇقىقتىق, دەموكراتيالىق مەملەكەت رەتىندە قوعامدىق قۇندىلىقتارىمىزدى ورنىقتىرۋداعى ماڭىزدى مىندەتتەردىڭ ءبىرى بولىپ تابىلادى. ويتكەنى كەز كەلگەن ادامنىڭ قۇقى قورعالۋى ءۇشىن, الدىمەن زاڭدىلىق ساقتالىپ, كونستيتۋتسيالىق قۇقىق ۇستەمدىگى سالتانات قۇرۋى ءتيىس. بۇل – بۇگىنگى وركەنيەتتى ەلدەردىڭ باستى ۇستا­نىمى. ماسەلەن, الەمدە ەكونوميكاسى وزىق, ساياسي مارتەبەسى بيىك, وركەنيەتتى ەلدەردىڭ باستى كورسەتكىشى ادام قۇقىنىڭ قورعالۋ دەڭگەيىمەن ايقىندالادى. مۇنداي ەلدەردە بارلىق ماتەريالدىق جاقسىلىق, الدىمەن ادامنىڭ وزىنە, ال ادىلدىك ونىڭ قۇقىن قۇرمەتتەۋگە باعىتتالادى. وسىنداي وڭ جاعداي جاسالعان مەملەكەتتەردىڭ حالقى دا ەلدەگى ءتارتىپ پەن تالاپتىڭ جوعارى بولعانىن قالايدى.

ال ءبىزدىڭ ەلىمىزدە قالاي؟ ادامعا الدىمەن جاقسىلىق جاسالۋى ءۇشىن ءبىر عانا مەكەمە, ياكي ۇيىم ەمەس, مەملەكەتتىڭ بارلىق سالاسى جۇدىرىقتاي جۇمىلۋى كەرەك. اسىرەسە سونىڭ ىشىندە, قۇقىق قورعاۋ سالالارى زاڭدىلىقتىڭ ساقتالۋىنا اسا ءمان بەرگەنى ءجون. ولاي دەيتىنىمىز, اتا زاڭ – كونستيتۋتسيامىزدا «قازاقستان رەسپۋب­لي­كاسى ءوزىن دەموكراتيالىق, زايىرلى, قۇقىق­تىق جانە الەۋمەتتىك مەملەكەت رەتىندە ورنىقتىرادى, ونىڭ ەڭ قىمبات قازىناسى – ادام جانە ادامنىڭ ءومىرى, قۇقىقتارى مەن بوستاندىقتارى» دەپ جازىلعانى بەلگىلى. دەمەك اتا زاڭىمىزدىڭ ءبىرىنشى بابىندا ايتىلعان بۇل قاعيدا بارلىق مەملەكەتتىك سالالاردىڭ بىرىگىپ قولعا الار نەگىزگى مىندەتى بولىپ وتىر. الايدا وسى ايتىلعان ماڭىزدى مىندەتتەردىڭ ورىندالۋىن كونستيتۋتسيامىزعا ساي كىم قامتاماسىز ەتە الماق؟ مىنە, وسى ورايدا ەلباسىنىڭ: «كونستيتۋتسيالىق كەڭەس كونستيتۋتسيالىق زاڭنامانى قامتاماسىز ەتۋدە ماڭىزدى ءرول اتقارادى. ونىڭ قىزمەتى – قازاقستاندىق زاڭنامانىڭ نەگىزگى زاڭنىڭ رۋحىنا جانە ارپىنە سايكەس كەلۋىنىڭ بەرىك كەپىلى» دەگەن ءسوزى وسى تاۋەلسىزدىك جىلدارى ىشىندە بارلىق مەملەكەتتىك سالالار جۇمىسىنىڭ وڭ رەفورمالانۋىنا جول اشىپ وتىر.

جالپى بۇل ورايدا مەملەكەتىمىزدە كونس­تيتۋتسيالىق كەڭەس قىزمەتىنىڭ ساپاسىن جەتىلدىرۋ جولىنا و باستان-اق ەرەكشە نازار اۋدارىلىپ كەلەدى. پرەزيدەنت كونستيتۋ­تسيا­لىق كەڭەستىڭ اتا زاڭ ۇستەمدىگىن قامتا­ماسىز ەتەتىن مەملەكەتتىك ورگان ەكەنىنە توقتا­لىپ, ونىڭ الەۋەتىن ودان ءارى ارتتىرا ءتۇسۋ قاجەت­تىگىنە دە نازار اۋدارىپ وتىر. سون­دىق­تان پار­­لامەنتتىڭ, ەلىمىزدەگى مەملەكەتتىك ورگاندار­دىڭ قابىلداعان بۇكىل زاڭدارى مەن نورماتيۆ­تىك قۇقىقتىق اكتىلەرى كونستيتۋتسيا ەرەجە­لەرىنە جانە نورمالارىنا تولىق سايكەس كەلۋى ءتيىس.

ەندەشە مەملەكەتتىك سالالاردىڭ قاينار كوزى اتا زاڭىمىزدىڭ تالاپتارىنان باس­تاۋ الادى دەسەك, وسى ورايدا پرەزيدەنت نۇر­سۇل­تان نازارباەۆ ەلىمىزدىڭ سوت جۇيەسىن الەمدىك ستان­دارتتارعا سايكەستەندىرۋدە كوپتە­گەن كوشەلى مىندەتتەردى العا قويدى. ەڭ باس­تىسى ادام قۇقى بارلىق جاعدايدا باستى نازار­عا الىنۋى قاجەتتىگىن قاتاڭ تاپسىردى. بۇل ايتىلعان ورتاق ماقساتتاردى جۇزەگە اسى­رۋدا قۇقىق قورعاۋ ورگاندارىنىڭ جانە سوت جۇيەسىنىڭ اتقاراتىن مىندەتى زور. ماسە­لەن, تاۋەلسىز جانە ادىلەتتى سوت – قۇقىقتىق مەملە­كەتتىڭ نەگىزى بولىپ تابىلادى. سوندىق­تان ەلىمىز الەمنىڭ ەڭ دامىعان 30 ەلىنىڭ قاتا­رىنا قوسىلۋ ءۇشىن سوت جۇيەسىنىڭ اتقارار جۇمىستارىن كونستيتۋتسيا تالاپتارىمەن ۇزبەي سايكەستەندىرىپ, جۇيەلى تۇردە جۇرگىزۋ – زاڭدىلىقتىڭ قاينار كوزى. وسىنداي جۇيەلى دە ۇلگىلى اتقارىلعان جۇمىستار ناتيجەسىندە تاۋەلسىزدىك جىلدارى ىشىندە قۇقىق قورعاۋ ورگاندارى مەن سوت جۇيەسى عانا جەتىلىپ قويماي, ەلىمىزدى الەم تانىدى. قازاقستان دۇنيە ءجۇزىن مويىنداتتى. 

ەندەشە ەلباسى العا قويعان تاپسىرمالاردى مۇلتىكسىز ورىنداۋدا ارقاسۇيەر اتا زاڭىمىزدىڭ الەۋەتى زور دەيمىز. سوعان ساي كونستيتۋتسيامىزدا مەملەكەتتىڭ ەڭ قىمبات قازىناسى ادام جانە ونىڭ ءومىرى دەپ ناقتى بەلگىلەۋىنە وراي وربىگەن زاڭدىلىقتارىمىزدىڭ ودان ءارى ءورىس الۋىنا سايكەس قىزمەتىن جۇرگىزەتىن كونستيتۋتسيالىق كەڭەس ماقساتىنىڭ دا ماڭىزى ارتا بەرمەك. بۇل ورايدا, جوعارىدا ايتقانىمىزداي, كونستيتۋتسيا تالاپتارىنىڭ ءجىتى ساقتالۋىنا اسا كوڭىل ءبولىنىپ, ازاماتتارىمىزدىڭ قۇقىن قورعاۋدا قۇقىق قورعاۋ ورگاندارى مەن سوت جۇيەسى جۇمىسى سوعان ساي جۇرگىزىلۋى قاجەت. سوندا عانا ادام قۇقىنىڭ قورعالۋى – زاڭدىلىقتىڭ ساقتالۋى دەگەن قاعيدا شىن مانىندە جۇزەگە اسىپ, ادىلدىكتىڭ تەك سوتتاردا عانا ەمەس, مەملەكەتتىڭ بارلىق سالاسىندا سالتانات قۇرا الاتىندىعىنا كوز جەتكىزە الامىز.

الەكساندر تاسبولات,

«ەگەمەن قازاقستان»