اتاقتى سپورتشى ۆالەري حارلاموۆ حاقىندا
ماسكەۋ قالاسى. ءتۇن. 1948 جىلدىڭ قاڭتار ايى. ورتالىق كوشەنى بويلاپ, جەلدەي جۇيتكىگەن ۆولگا كولىگى جانۇشىرا زۋلاپ كەلەدى. ماشيانىڭ ىشىندە تولعاق قىسقان جاس ايەل ەرىكسىز بەبەۋلەيدى. سوعىستىڭ سالدارىنان ءالى تولىق ارىلماعان ولپى-سولپى قيراندىنىڭ كەسىرىنەن دوڭگەلەگى تۇسالعان ماشينا لىقسىپ كەپ تاعى ءبىر تۇيىققا تىرەلدى. سول ساتتە ۆولگانىڭ ىشىندە شىر ەتكەن ءسابيدىڭ ءۇنى ەستىلدى. ءسويتىپ, جارق دۇنيەگە ۇل كەلدى. بۇل نارەستە اناۋ-مىناۋ ەمەس بولاشاق سپورت جۇلدىزى اتاقتى حوككەيشى – وليمپيادانىڭ ەكى, الەمنىڭ سەگىز دۇركىن چەمپيونى, ەۋروپا كۋبوگىنىڭ 11 مارتە يەگەرى, كسرو-نىڭ 11 رەتكى جەڭىمپازى ۆالەري حارلاموۆ بولاتىن.
ۆالەريدىڭ اكەسى بوريس سەرگەەۆيچ 1930 جىلى 12 جاسىندا يسپانيادان كسرو ەلىنە قونىس اۋدارعان بولاتىن. اناسىنىڭ اتى – اريبە وربات حەرمان. ول كۇيەۋىمەن بىرگە قالاداعى «كوممۋنار» ءوندىرىس ورنىندا ەڭبەك ەتەتىن. جاس وتباسى سابيلەرىنە ىرىمداپ اتاقتى ۇشقىش ۆالەري چكالوۆتاي بولسىن دەپ اتىن «ۆالەري» قويادى. بىراق ءسابي اۋرۋدان كوش اشپادى, تىم نازىك ەدى. قيت ەتسە جوتەل قىسىپ, وكپەسى القىنىپ, تىنىسى تارىلاتىن. دارىگەرلەر «مىنا بالانىڭ بولاشاعى ب ۇلىڭعىر…» دەگەندى اشىق ايتاتىن.
قايران اكە جەتى جاستاعى ءالسىز ۇلىن شىنىقتىرماققا بالالار حوككەي ۇيىرمەسىنە جەتەكتەپ الىپ بارادى. بىراق ول قاتەلەسكەن جوق ەدى. كەنجە تۋعان توقتىنىڭ قوزىسىنداي سۇيكىمدى ۇل ءبىر اپتانىڭ ىشىندە مۇزدىڭ ۇستىندە سىرعاناۋدى ۇيرەندى. بالانىڭ لىپ-لىپ ەتكەن يكەمدى قوزعالىسىنا سۇيسىنە كوز تاستاعان تسسكا-نىڭ جاسوسپىرىمدەر قۇراماسىنىڭ جاتتىقتىرۋشىسى بوريس كۋلاگين, «مىنا بالادان بىردەمە شىعۋى ابدەن مۇمكىن, اتتەڭ دەنەسى تىم كىشكەنتاي…» اقىرى ۇزاق ويلانىپ, ءوزىنىڭ قارماعىنا قابىلدايدى.
ارادا ازعانا جىل وتكەندە سۇيكىمدى ۆالەري باپكەردىڭ كوڭىلىنەن شىقتى. بوريس كۋلاگين ونىڭ قولىنان جەتەكتەپ, اعا باپكەر اناتولي تاراسوۆتىڭ الدىنا الىپ بارادى. – مىنا بالا, — دەيدى بوريس پاۆلوۆيچ. – بولاشاق حوككەيدىڭ جۇلدىزى بولادى, قازىردەن باستاپ ۇلتتىق قۇرامانىڭ دايىندىق ساپىنا قابىلداساق قايتەدى. اناتولي ۆلاديرميروۆيچ جەتكىنشەكتىڭ تۇلا بويىنا ۇزاق قاراپ, «دەنەسى تىم كىشكەنتاي ەكەن, ۇلكەن حوككەيشى شىعا قويماس…» دەپ باسىن شايقايدى.
قىسقاسى, كۋلاگين باپكەر شاكىرتىنىڭ ءۇمىتىن ۇزبەيىن دەگەن ويمەن ونى ەكىنشى ليگادا ونەر كورسەتىپ جۇرگەن سۆەردلوۆسك اسكەري وكرۋگىنىڭ «زۆەزدا» كومانداسىنىڭ ساپىنا قابىلداتادى. بۇل 1966 جىلى بولاتىن. حارلاموۆ اسكەريلەردىڭ ساپىنا بارا سالىپ, العاشقى ماۋسىم ويىندارىندا قارسىلاستار قاقپاسىنا 34 شايبا سوعىپ, كوماندانىڭ تاريحىندا بولماعان رەكورد جاسايدى. اسكەري كوماندانىڭ باپكەرى ۆ.الفەر قولما-قول كۋلاگينگە تەلەفون سوعىپ, «بوريس پاۆلوۆيچ ءسىز ماعان كىمدى جىبەرگەنسىز, كەلە سالىپ قىرىپ بارادى. مىناۋىڭ تسسكا-نىڭ نەگىزى قۇرامىندا وينايتىن جىگىت ەكەن…» دەيدى.
ءسۇيىنشى حاباردى ەستىگەن كۋلاگين ۇشاققا بيلەت الىپ, ادەيى بارىپ حارلاموۆتىڭ ويىنىن تاماشالايدى. قايران قالادى. حارلاموۆ سىلقىلداتىپ شايبانى سوققاندا, كۋلاگيننىڭ بۇيرەگى بۇلكىلدەپ, كوزىنە مولدىرەپ جاس ۇيىرىلەدى. شاپقان كۇيى باس باپكەر تاراسوۆقا بارادى. بىراق باس باپكەر بۇنى «كەزدەيسوقتىققا» ساناپ, قۇراماعا ماڭايلاتپايدى. كۋلاگيندە قادالىپ قالمايدى.
اقىرى, 1967 جىلدىڭ سوڭىندا 19 جاسار حارلاموۆ تسسكا-نىڭ نەگىزى قۇرامىنا قابىلدانادى. وسىلاي تۋعان قالاسى ماسكەۋگە قايتا تابان تىرەگەن جىگىت 1968 جىلى تسسكا-نىڭ كسرو چەمپيونى بولۋىنا ات سالىسادى. الەمدىك حوككەي سپورتى تاريحىندا ميحايلوۆ-پەتروۆ-حارلاموۆ ۇشتىگى ءدال وسى جىلى پايدا بولادى.
ارادا ءۇش جىل وتكەندە حارلاموۆتىڭ اتاعى اسپانداپ شىعا كەلدى. 1971 جىلعى كسرو چەمپيوناتىندا ءبىر ءوزى 40 شايبا سوعىپ رەكورد جاسادى. 1972 جىلى كسرو قۇراماسى وليمپيادا جەڭىمپازى اتانعان ساتتە حارلاموۆ توعىز شايبانىڭ اۆتورى اتانىپ «ۇزدىك شابۋىلشى» اتاعىنا يە بولدى. وسى جىلى امەريكاندىقتارمەن بولعان ويىندا ايىرىقشا شەبەرلىك تانىتقانى ءۇشىن تورونتو قالاسىنداعى اتاقتى «حوككەي مۋزەيىنە» ەۋروپالىقتار ىشىنەن تۇڭعىش رەت حارلاموۆتىڭ ەسىمى ماڭگىلىك تاقتاسىنا جازىلدى.
1975 جىلدىڭ شۋاقتى ءبىر كۇنى حارلاموۆ 19 جاسار يرينا سميرنوۆا دەيتىن كوركەم بيكەشپەن تانىسادى. جاس قىز ونى «تاكسي جۇرگىزۋشىسى» بولار دەپ جورامالدايدى. ونىمەن قويماي جاس جىگىت بيكەشتى «وو-17 ممب» سەريالى ۆولگا ماشيناسىنا وتىرعىزىپ ۇيىنە جەتكىزىپ سالادى. يرينا اناسىنا تاكسي جۇرگىزۋشىمەن تانىسقانىن ايتادى. بىردە «تاكسيشى» يرينا مەن اناسىن ۇلكەن تەاترعا شاقىرادى. ەلدىڭ ءبارى «تاكسيشىعا» سالەم بەرىپ قۇرمەت كورسەتۋى يرينا مەن اناسىنا ءبىر ءتۇرلى قىزىق كورىنەدى. اناسى ايتادى: «قىزىم مىناۋ تاكسيشى ەمەس شىعار, زەرتتەۋ كەرەك ەكەن, ءبىر گاپ بار». ولار كەشىكپەي «تاكسيشىنىڭ» اتاقتى حوككەيشى ەكەنىن بىلەدى. يرينا مەن ۆالەري وتاۋ قۇرىپ, 1976 جىلى تۇڭعىش ۇلى الەكساندر تۋادى.
وسى جىلى حارلاموۆ ايەلىمەن بىرگە «8-مارت» مەرەكەسىن تويلاپ كەلە جاتىپ, ماشيناسىمەن اپاتقا ۇشىرايدى. حوككەيشىنىڭ اياعى, قولى, قابىرعاسى سىنادى, باسى اۋىر جاراقاتتانادى. سپورت سۇيەر قاۋىم, «حارلاموۆتىڭ ءداۋىرى ءتامام» دەگەن جورامالعا كوشەدى. بىراق جەتى ايدان كەيىن حارلاموۆ اتتاي تۋلاپ قايتا ورالادى. 1977 جىلى تسسكا قۇرامىندا جەتىنشى رەت كسرو چەمپيونى اتانادى. 1978 جىلى قىزى بەگونيتا دۇنيەگە كەلەدى.
تسسكا-نىڭ باس باپكەرى بولىپ ۆ.تيحونوۆ كەلگەن سوڭ ەكەۋارا كەلىسپەۋشىلىك تۋىنداي باستايدى. 1981 جىلى حارلاموۆ حوككەيمەن قوشتاساتىنى جايلى مالىمەت تاراتادى. بۇعان باپكەرلەرمەن ارا قاتىناسىنىڭ وڭالماۋى اسەر ەتسە كەرەك. ايتپەگەندە, ونىڭ شەبەرلىگىندە شاك جوق ەدى. 1981 جىلى NHL كوماندالارى اراسىندا وتەتىن ويىنعا حارلاموۆتى باپكەرلەر قاتىستىرماي تاستايدى. ول ءوزىنىڭ كوماندالاس دوستارىن اۋەجايدان شىعارىپ سالىپ, قول بۇلعاپ قالا بەرەدى.
سودان جانى جاي تاپپاي ايەلى مەن ۇلىن ەرتىپ, قالانىڭ شەت جاعىندا ورنالاسقان تۋىسقاندارىنا تارتادى. قىزى بەگونيتا تۋىسقاندارىنىڭ ۇيىندە ەدى. ەرتەڭىندە, ياعني 27-ءشى تامىز كۇنى ۆالەري تاڭمەن تالاسا تۇرىپ, ايەلدى جانە تۋىسقانى سەرگەيدى ماشيناعا وتىرعىزىپ قالاعا قاراي جولعا شىعادى. تاڭعى ساعات 7.00-دە 74-ءشى شاقىرىمدا حارلاموۆتار مىنگەن كولىك اۋىر جۇك ماشيناسىمەن سوقتىعىسىپ, ناتيجەسىندە اتاقتى حوككەيشى ۆالەري حارلاموۆ, ايەلى يرينا, تۋىسقانى سەرگەي ۇشەۋىندە جان ءتاسىلىم ەتەدى. ماشينانىڭ ىشىندە تۋعان ازامات, ماشينانىڭ ىشىندە ءولدى.
تانىمال رەجيسسەر نيكولاي لەبەدوۆ ايگىلى حوككەيشى ۆ.حارلاموۆتىڭ ءومىرى جايلى «17 ءنومىردىڭ اڭىزى» اتتى فيلم ءتۇسىردى. كينو ازعانا ۋاقىتتا 7,6 ميلليون دوللار پايدا تاۋىپ ۇلگەردى. سوعان قاراعاندا, اتى اڭىزعا اينالعان ازاماتتى كورەرمەندەر ءالى ۇمىتا قويماعان ەكەن.
بەكەن قايرات ۇلى,
«ەگەمەن قازاقستان»