استانا تۇرعىندارى شيكىزات قابىلدايتىن ەكو-پۋنكتتەرگە قوقىس وتكىزىپ, اقشا تابا الادى. بۇگىندە ەلوردادا «Astana clean time» كومپانياسىنىڭ 9 قوقىس قابىلدايتىن پۋنكتى ورناتىلىپ, جۇمىس جۇيەلى جولعا قويىلىپ ۇلگەرگەن. كومپانيا ونىڭ سانىن جىل سوڭىنا دەيىن 31-گە جەتكىزۋدى جوسپارلاپ وتىر. قوقىستىڭ ءبىر كيلوسى 20 تەڭگە مەن 70 تەڭگە اراسىندا باعالانادى.
«Astana clean time» كومپانياسىنىڭ باس ديرەكتورى تيمۋر يسماگۋلوۆتىڭ ايتۋىنشا, قوقىستى قابىلدايتىن پۋنكتتەردى سالماس بۇرىن «جاس وتان» جاستار قاناتىمەن بىرلەسە جۇرگىزىلگەن الەۋمەتتىك ساۋالناما ناتيجەسىندە استانالىقتاردىڭ 70 پايىزى جوباعا قولداۋ بىلدىرگەن.
«يدەيا وسى جىلدىڭ باسىندا پايدا بولدى. ءبىز وزگە ەلدەردىڭ تاجىريبەسىن زەرتتەدىك. سونىڭ ىشىندە جاپونيانىڭ قوقىستى جيناۋ جۇيەسىن قابىلدادىق. جوبانى «جاسىل تاڭداۋ» دەپ اتادىق. ەڭ ءبىرىنشى ەكوجايدى «سولتۇستىك شۇعىلاسى» تۇرعىن ءۇي كەشەنىنە قويدىق. ءارى قاراي «دوستار-1», «دوستار-2», «ارمان قالا», «ەدەم پالاس» تۇرعىن ءۇي كەشەندەرىنە جانە «شاپاعات» بازارىنا ورنالاستىردىق», دەيدى ت.يسماگۋلوۆ.
قازىرگى تاڭدا ەكوجايلاردا شيكىزاتتىڭ 11 ءتۇرىن, ونىڭ ىشىندە ماكۋلاتۋرا, اق قاعاز, قاڭىلتىر قۇتى, پوليەتيلەن, سترەيچ قاپتاما, پلاستيك بوتەلكەلەر, اليۋميني قۇتى قالدىقتارىن قابىلدايدى. باعا كيلوگراممەن ەسەپتەلەدى. كاسىپورىن جىل سوڭىنا دەيىن استانادا تاعى 22 ەكوجاي اشۋدى كوزدەپ وتىر.
«باعا ازىرگە 20-دان 70 تەڭگەگە دەيىن, ال ونى كوتەرۋ نارىقتىڭ قالاي جاۋاپ بەرەتىنىنە بايلانىستى بولماق. جوبانى باستاماستان بۇرىن نارىققا تالداۋ جاسادىق. نازارباەۆ ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ عىلىمي توبىمەن بىرگە جۇمىس ىستەدىك. اي سايىن استانادا 6 مىڭ توننا كارتون پوليگونعا شىعارىلادى. ءبىزدىڭ ماقساتىمىز بيزنەس رەتىندە اقشا تابۋ بولسا, ەكىنشىدەن ەكولوگيالىق ماڭىزىن دا ويلاپ وتىرمىز. پوليگونعا شىعارىلاتىن قوقىس كولەمىن ازايتۋدى كوزدەيمىز», دەدى ت.يسماگۋلوۆ.
ءار قابىلداۋ پۋنكتى كۇنىنە قايتالاما شيكىزاتتىڭ 500 كيلوسىن قابىلداي الادى. قاناتقاقتى جوبا العاش قولعا الىنعان كەزدە تۇرعىندار كۇنىنە 20-30 كيلو عانا وتكىزگەن. پۋنكتتەردە قوقىستى كىمدەر قابىلداپ الادى دەسەڭىز, مۇنىمەن الەۋمەتتىك تۇرعىدان از قامتىلعان ادامدار اينالىسادى, ياعني ەكوجايلاردا زەينەتكەرلەر, مۇگەدەكتەر جۇمىس ىستەيدى.
«جينالعان قوقىستى بازامىزعا تاسيتىن ارنايى 5 ەكوموبيل ساتىپ الدىق. تاعى دا 3 كولىك الماقشىمىز. شانحاي بازارىنداعى بازامىزدا قوقىستى وڭدەيمىز. ال كارتون, ماكۋلاتۋرا, پلاستيكتى پەتروپاۆل مەن الماتىداعى كومپانياعا جونەلتەمىز. شيكىزات شەتەلگە شىعارىلمايدى», دەيدى كومپانيا ديرەكتورى.
ازاماتتار جيناۋعا وڭاي ماتەريال كارتوندى ءجيى وتكىزەدى. جۇمىس كۇندەرى 15-20 ادام قوقىس وتكىزسە, دەمالىستا ولاردىڭ سانى ارتا تۇسەدى. كومپانيا قىزمەتكەرلەرى بالالاردان قوقىس قابىلدامايدى. بالالار اتا-اناسىمەن, ەرەسەك تۋىستارىمەن كەلگەندە عانا كاسىپورىن قىزمەتكەرلەرى قوقىستى ولشەپ, اقشا بەرەدى.
«Astana clean time» ديرەكتورىنىڭ ورىنباسارى كلارا يساقىزى مەملەكەت تاراپىنان وسىنداي كومپانيالارعا قولداۋ بولسا, بۇل كاسىپتەن جاقسى تابىس تابۋعا بولاتىنىن ايتادى. سەبەبى ەۋروپا, امەريكا ەلدەرى قوقىس وڭدەۋدى تابىس كوزى رەتىندە ەنەرگيا ءوندىرۋ, تابيعي رەسۋرستاردى ۇنەمدەۋ ماقساتىندا قولدايدى.
«حالىقتان, شەتەلدەن كەلگەن قوناقتار مەن شەتەلدە وقىپ كەلگەن جاستاردان وسىنداي سۇرانىستار ءجيى ءتۇستى. ادامدار قوقىستى ۇيىنەن سۇرىپتاپ وتكىزبەيدى. سول سەبەپتى ءبىز ۇيلەرگە, اۋلالار اراسىنا وسىنداي ەكوجاي ورنالاستىرۋدى ۇيعاردىق. قازىر استانادا ون شاقتى ەكوجاي بار, سەگىزى تولىق جۇمىس ىستەپ تۇر. ماكۋلاتۋرانى كوپ جيناي المايسىڭ, كەز كەلگەن جەرگە قويا دا المايسىڭ. جەكەمەنشىك يەلىگى بار ادامداردان رۇقسات سۇراپ نەمەسە پاتەر يەلەرىنىڭ كووپەراتيۆىنىڭ كەلىسىمى بويىنشا جەردى جالعا الىپ, ءوز قاراجاتىمىزبەن ەكوجايلاردى سالدىق», دەيدى ول.
جالپى بۇل باعىتتاعى جۇمىستار ەلىمىزدە جىلدان جىلعا جولعا قويىلىپ كەلە جاتىر. ايتالىق, بىلتىر تاعى دا ەلوردامىزدا دۇنيەجۇزىلىك قورشاعان ورتانى قورعاۋ كۇنىنە ارنالعان «ەكواسار» شاراسى ۇيىمداستىرىلىپ, شارا اياسىندا ازاماتتار قوقىس تاپسىرىپ, باعالى سىيلىقتار ۇتىپ الۋعا مۇمكىندىك العان بولاتىن. سول كەزدە استانا قالاسى اكىمدىگى مەن وندىرۋشىلەردىڭ كەڭەيتىلگەن مىندەتتەمەلەرى وپەراتورى قاتتى تۇرمىستىق قالدىقتاردى ەكى فراكتسياعا ءبولىپ تاستاۋدىڭ قاناتقاقتى جوباسى اياسىندا 2018 جىلدىڭ شىلدە ايىنان باستاپ قالاداعى 2070 قوقىس الاڭىنا 6 275 كونتەينەر قويىلادى دەپ حابارلاعان.
ودان بولەك, ەلىمىزدە IT ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ تۇلەكتەرى ايبەك راحىم مەن ەرسۇلتان ناليحان, سونداي-اق «اقپاراتتىق جۇيەلەر» سالاسىندا وقىپ جۇرگەن ەلنۇر جەكسەنوۆ ەسىمدى جىگىتتەر «Tazalyk» قوسىمشاسىن جاساعانىن اقپارات قۇرالدارى جاريالاعان بولاتىن. جوبا اۆتورلارىنىڭ ايتۋىنشا, «Tazalyk» قوسىمشاسى ارقىلى دا قوقىستى ساتۋعا بولادى.
«قازىرگى تاڭدا ەلىمىزدەگى قوقىستاردىڭ 5-7%-ى عانا قايتا وڭدەۋدەن وتەدى. قالعان 93-95%-ى قوقىس پوليگونىنا جىبەرىلەدى. ونىڭ قورشاعان ورتاعا زيان تيگىزەتىنى ايتپاساق تا بەلگىلى. سول سەبەپتى قايتا وڭدەۋگە جىبەرىلەتىن قوقىستاردىڭ ۇلەسىن كوبەيتۋ كەرەك. قازىرگى تاڭدا الماتىدا قوقىس جينايتىن 40 پۋنكت بار. وندا قوقىستاردى ءارتۇرلى كاتەگوريالارى بويىنشا تاپسىرۋعا بولادى. سول ءۇشىن اقشا الاسىز. كوپ ادام بۇل تۋرالى بىلە بەرمەيدى. بىلگەن كۇندە دە قوقىستى ارنايى پۋنكتكە اپارىپ تاپسىرۋعا نيەتى جوق», دەيدى ا.راحىم.
شىنىمەن دە كەز كەلگەن قالا تۇرعىنى ءۇشىن ءوزى تۇرىپ جاتقان شاھارداعى بارلىق قوقىس جيناۋ پۋنكتتەرى تۋرالى, ولاردىڭ جۇمىس ىستەۋ ۋاقىتى, قوقىستى قالاي, كىمگە اپارىپ بەرۋگە بولاتىنى تۋرالى, قانداي قوقىسقا قانشا اقشا تولەيتىنى جونىندە اقپارات بەرەتىن پلاتفورما كەرەك. ءوز يدەيالارىن جەتىلدىرۋ ءۇشىن جاس جىگىتتەر استاناداعى نازارباەۆ ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ nFactorial ينكۋباتورىنا قاتىسقان. ەكى اي بويى وقىپ, قالعان ءبىر ايدىڭ ىشىندە ءوز ونىمدەرىن شىعارۋ كەرەك بولعان. «مەن وسى قوسىمشانى IOS-قا ارناپ جاسادىم. بۇدان كەيىن الماتى قالاسىنىڭ اكىمدىگى ۇيىمداستىرعان «جاس كاسىپكەر» كونكۋرسىنا قاتىستىم. وسى كەزدە كوماندا جاساقتالىپ, جانىما ەلنۇر مەن ەرسۇلتان قوسىلدى. ولار «Tazalyk» قوسىمشاسىن Android باعدارلاماسىنا جاسادى. كونكۋرسقا قاتىستىق, بىراق قالالىق اكىمدىك قىزىعۋشىلىق تانىتىپ, قولداۋ بىلدىرگەن جوق», دەيدى ايبەك.
جوسپارلى جوبالاردىڭ ءبىرازى ەلىمىزدە ىسكە اسىرىلىپ كەلەدى. بۇل قاتارعا جۋىردا استانادا ءبىرىنشى رەت وتكىزىلگەن «Green Heroes» حالىقارالىق كونفەرەنتسياسىنىڭ جۇمىستارىن دا قوسار ەدىك. وندا اعىمداعى جىلدىڭ 15 قىركۇيەگىندە ەلىمىزدە العاش رەت «جاسىل» سەنبىلىك وتەتىنى حابارلانعان بولاتىن. اتالعان شارا دا قوقىستاردى ىرىكتەپ جينايتىندىعىمەن ەرەكشەلەنەدى. قازاقستاننىڭ ەكولوگيالىق ۇيىمدار قاۋىمداستىعى باسقارما توراعاسىنىڭ ورىنباسارى ەلدوس اباقانوۆ ايتىپ وتكەندەي, ەۋروپانىڭ دامىعان ەلدەرىندە قوقىستى شيكىزات كوزى رەتىندە پايدالانىپ جاتقاندىعى بەلگىلى. ياعني قوقىستى وڭدەۋ تەحنولوگياسى جوعارى دارەجەدە جولعا قويىلعان. «قازاقستاندا دا قوقىستى وڭدەۋ تاجىريبەسى جوق دەۋگە كەلمەيدى. جالپى, بۇل باعىتتاعى جۇمىستىڭ جاقسى جۇرگىزىلىپ جاتقانىن اتاپ وتكىم كەلەدى. سەبەبى بۇگىندە قازاقستاندا جالپى قوقىستىڭ 7 پايىزى قايتا وڭدەلەدى. وسىدان بىرنەشە جىل بۇرىن بۇل كورسەتكىش 1-2 پايىز عانا بولاتىن. ارينە بۇل كولەم جىلدان-جىلعا ءوسىپ كەلە جاتقانىن ايتۋ كەرەك», دەيدى ەلدوس نۇربول ۇلى. ونىڭ پىكىرى ەلىمىزدە قوقىس وڭدەيتىن كومپانيالاردى ىنتالاندىرۋ تەتىكتەرىن قاراستىرۋ كەرەك دەگەنگە سايادى. «ياعني 1 كيلو پلاستيك نەمەسە شىنى بولسىن, بولماسا ەلەكتر قۇرىلعىلاردى قايتا وڭدەۋ بولسا دا مەملەكەت تاراپىنان قاراجات بەرىلەتىندەي جاعداي جاساۋ كەرەك», دەيدى باسقارما توراعاسىنىڭ ورىنباسارى.
ميراس اسان,
«ەگەمەن قازاقستان»