«قورشاعان ورتا مەن تۇنگى جۇلدىزدار الەمى قانداي جۇمباق بولسا, ادامنىڭ ميى دا ودان كەم ەمەس تابيعات جۇمباعى» دەيدى بريتاندىق نەيروحيرۋرگ گەنري توماس مارش. نەيروحيرۋرگتەردىڭ قىزمەتى – وسى تىلسىمعا ءۇڭىلىپ, كىناراتىن ەمدەپ, مي قاتپارلارىن قاتەردەن ارىلتۋ.
ۇلتتىق نەيروحيرۋرگيا ورتالىعىندا بالالار نەيروحيرۋرگياسى بويىنشا شەبەرلىك ساباعىن وتكىزگەن اكادەميك, رەسەي عىلىمىنىڭ ەڭبەك سىڭىرگەن قايراتكەرى ۆيليام حاچاتريان «بۇرىن «قازاقتار» دەپ جاي ايتا سالاتىن ءۇن, داۋىس ەكپىنى وزگەردى, قازىر «قازاقتار» دەگەن دىبىستالۋدان قۇرمەت ەستىلەدى. ۇيرەنۋشىلەر قاتارىنداعى قازاق نەيروحيرۋرگتەرى بۇگىندە بىلىكتى əرىپتەستەرگە اينالدى. قازاق ەلى كوركەم قالالارىمەن, سالىنعانى بار, سالىنىپ جاتقانى بار داڭعىل جولدارىمەن, بىلىكتى دە ءبىلىمدى, بىرنەشە تىلدە ەركىن سويلەيتىن جاس ماماندارىمەن كورىنۋدە», دەيدى. راسىندا, قازىرگى كەزدە قازاقستاندىق نەيروحيرۋرگتەر ءوز الەۋەتىن كەڭىنەن تانىتۋدا. الايدا گەنري مارش ايتقانداي, ادام جۇيكەسىنىڭ تەرەڭىندە جاتقان جۇمباق تاۋسىلار ەمەس. سوندىقتان وتاندىق نەيروحيرۋرگتەر الدىنداعى مىندەت اۋقىمدى.
جۋىردا استاناداعى ۇلتتىق نەيروحيرۋرگيا ورتالىعىنىڭ 10 جىلدىعى اياسىندا 23 ەلدىڭ بىلىكتى نەيروحيرۋرگتەرىنىڭ باسىن قوسقان حالىقارالىق كونگرەسس ءوتتى. جيىنعا قاتىسۋشىلار 10 جىل ىشىندە 37 مىڭنان استام ادام ەمدەلىپ, 25 مىڭنان اسا وتا جاسالعان جانە 66 نەيروحيرۋرگيالىق جاڭا تەحنولوگيانى ەنگىزگەن ەمحانانى مەرەيتويىمەن قۇتتىقتادى. ەلىمىزدە العاش رەت نەيروحيرۋرگيانىڭ جاڭا سالالارى ميكرونەيروحيرۋرگيا, ەندوۆاسكۋليارلىق, ەندوسكوپيالىق, فۋنكتسيالىق نەيروحيرۋرگيا, كىشىينۆازيۆتىك ج ۇلىن جانە تامىر نەيروحيرۋرگياسى سياقتى باعىتتاردى دامىتقان ورتالىقتىڭ اۋىز تولتىرا ايتاتىن جەتىستىكتەرى جەتەرلىك. سونىڭ ءبىرى, نەيروحيرۋرگيالىق نوزولوگيالار بويىنشا پاتسيەنتتەردى ەمدەۋ جانە نەيروحيرۋرگيالىق پاتولوگيا سالدارىنان مۇگەدەكتىككە ۇشىراۋدى ازايتۋعا قول جەتكىزىلدى. بۇل ادام ءومىرىنىڭ ساپاسىن جاقسارتىپ, عۇمىرىن ۇزارتۋ ماقساتىندا تىنباي ىزدەنۋدىڭ ارقاسىندا مۇمكىن بولىپ وتىر.
WFNS الەمدىك نەيروحيرۋرگيالىق قاۋىمداستىقتار فەدەراتسياسىنىڭ پرەزيدەنتى فرانكو سەرۆادەي «فورۋم قازاقستاندىق نەيروحيرۋرگتەرگە كورشى ەلدەرمەن تىعىز ارىپتەستىك قارىم-قاتىناس ورناتۋدا ءتيىمدى الاڭعا اينالدى. قازاقستاننىڭ تابىسى كورشى ەلدەردىڭ جاس نەيروحيرۋرگتەرىن وقىتۋىنان دا كورىنەدى. شىنىندا ورتالىقتىڭ عىلىمي باعدارلاماسى جوعارى الەۋەتكە يە. قازاق نەيروحيرۋرگيا ورتالىعى مەديتسينا سالاسىندا كادرلىق الەۋەت پەن تاجىريبە الماسۋدى تۇرلەندىرۋ ارقىلى نەيروحيرۋرگيا باعىتتارىنىڭ كەز كەلگەن شىڭىنا شىعا الادى», دەيدى. حالىقارالىق قاۋىمداستىق باسشىسى ايتقانداي, بۇگىندە وتاندىق نەيروحيرۋرگتەردىڭ ەڭبەگى مەديتسينالىق ءتۋريزمنىڭ ورىستەۋىنە دە جول اشۋدا. ال رەسەيلىك اكادەميك ۆيليام حاچاتريان قازاقستانداعى نەيروحيرۋرگيانى دامىتۋدا باستى نازاردا بولاتىن دۇنيە رەتىندە كۇردەلى وپەراتسيالاردى وبلىستاردا ەمەس, ورتالىقتىڭ ماماندانعان شەبەرلەرىنە جاساتۋ, ال وزگە قالالاردا جەڭىل وپەراتسيالاردى وتكىزۋگە قول جەتكىزۋدىڭ تيىمدىلىگىن ايتادى. «جالپى, نەيروحيرۋرگيادا وڭاي وپەراتسيا دەگەن تۇسىنىك بولماۋى ءتيىس. ميدىڭ كۇردەلىلىگى سونشالىق, بىرىنەن ءبىرى اينىمايتىن وپەراتسيا جاساپ كورگەن ەمەسپىن. ءار ادام اعزاسىنىڭ ەرەكشەلىگى بار. ميدىڭ قاتپارلىلىعىنا قوسا وعان كەلمەيتىن قان تامىرى جوق بولعاندىقتان ءار وپەراتسيا قيىنعا تۇسەدى. دەگەنمەن كۇردەلى وپەراتسيالاردى ورتالىقتاندىرۋ ماسەلەسى اسا ماڭىزدى. سوندا ورتالىق دارىگەرلەرىنىڭ جۇمىستارى ايقىن بولا تۇسەدى», دەدى.
ايتۋلى دارىگەرلەر ايتقانداي, قازاقستاندىق نەيروحيرۋرگيا وتە قارقىندى دامۋ ۇستىندە. ءتىپتى كەي سالالاردا جەتەكشى رولگە يە. ماسەلەن, ۋكراينا نەيروحيرۋرگتەر قاۋىمداستىعىنىڭ پرەزيدەنتى, پروفەسسور ۆلاديمير سمولانكا ەندوسكوپيا, ميعا جاسالاتىن حيرۋرگيالىق ەم تۇرلەرى, ونىڭ ىشىندە ونكولوگيالىق ىسىكتەر, ومىرتقا حيرۋرگياسىندا العا تۇسكەن ورتالىقتىڭ فۋنكتسيالىق نەيروحيرۋرگياداعى جەتىستىكتەرى دە نازار اۋدارارلىق ەكەنىن جەتكىزدى. «نەيروحيرۋرگياداعى پروبلەمالاردى ءسوز ەتكەندە, مي قان تامىرلارىنىڭ اۋرۋلارى, ينسۋلتپەن كۇرەس تۇرلەرى, بالالار نەيروحيرۋرگياسىن اينالىپ وتۋگە بولمايدى. بۇل رەتتە قازاقستاندىق مامانداردىڭ ايتارى بار. بۇگىندە قوعامنىڭ جاسارۋىنان قارتايۋى قارقىندىراق, سونىمەن بىرگە جاسى ۇلعايعان ادامداردىڭ اراسىنداعى نەيروحيرۋرگيالىق دەرتتەر سانى دا ارتا تۇسۋدە. سوندىقتان جالپى مەديتسينادا, ونىڭ ىشىندە نەيروحيرۋر- گيادا كوپتەگەن ماسەلەلەر تۋىنداپ وتىر. ەپيلەپسيا اۋرۋى دا مامانداردىڭ نازارىن اۋدارۋدى قاجەت ەتەدى. ءبىز بۇل اۋرۋدىڭ 70 پايىزىن دارىمەن ەمدەيمىز, ال 30 پايىزىنىڭ ۇستاماسىنىڭ ۇستاۋىن ءدارىنىڭ كۇشىمەن قاداعالاي المايمىز. قازىر بۇل ساناتتاعى ناۋقاستاردىڭ كەيبىرىن نەيروحيرۋرگيالىق وپەراتسيامەن ەمدەپ, ۇستامانى توقتاتۋعا بولاتىنى بەلگىلى بولدى», دەدى ول. سونداي-اق بۇرىن نەۆرولوگتاردىڭ پاتسيەنتتەرى بولىپ كەلگەن اۋرۋلاردىڭ اۋقىمدى بولىگىن قازىر نەيروحيرۋرگتەر ەمدەيتىنىن, بۇل سالانى دامىتۋدىڭ كوپتەگەن ماسەلەلەرى بارلىعىن ايتادى.
بۇگىندە بۇل ورتالىق جاڭا ەمدەۋ ادىستەرىن قولدانۋ مەن ەرتە دياگنوستيكالاۋدان باستاپ, ناۋقاستاردى وڭالتۋمەن اياقتالاتىن نەيروحيرۋرگيالىق قىزمەتتەردى تولىعىمەن كورسەتەتىن جەتەكشى كلينيكالاردىڭ بىرىنە اينالدى. قازاقستاندىقتار شەتەلگە بارماي-اق دياگنوستيكالاۋ مەن ەمدەۋدىڭ وزىق ادىستەرىن قولداناتىن كلينيكادا ەمدەلەدى. سوندىقتان ءيزرايلدىڭ سوروكا ۋنيۆەرسيتەتى مەديتسينالىق ورتالىعىنىڭ نەيروحيرۋرگيا بولىمشەسىنىڭ جەتەكشىسى يسراەل مەلامەد ۇلتتىق نەيروحيرۋرگيا ورتالىعىمەن اراداعى ارىپتەستىككە كوڭىلى تولاتىنىن اتاپ ءوتتى. ول ءوز سوزىندە ورتالىقتىڭ وسى باعىتتا ءارى قاراي دامۋى- نا, جاڭا استانامەن بىرگە جارقىن بولاشاققا قادام باسۋىنا تىلەكتەستىگىن ءبىلدىردى.
فورۋم بارىسىندا قازاقستان, تمد ەلدەرى جانە باسقا دا الىس-جاقىن شەتەلدەردىڭ نەيروحيرۋرگيا, نەۆرولوگيا, نەيروانەستەزيولوگيا جانە نەيرورەانيماتسيا سالاسىنىڭ جەتەكشى ماماندارىنا العاش رەت الەمدىك نەيروحيرۋرگيالىق قاۋىمداستىقتار فەدەراتسياسىمەن تانىلعان Prof. Eka J. Wahjoepramono جانە Dr. Julius July ەسىمدى نەيروحيرۋرگتارىنىڭ 3D ءدارىسى ءوتىپ, ميدىڭ تەرەڭ بولىگىن ءۇش كەڭىستىكتە قاراۋدىڭ ەرەكشە مۇمكىندىگى ۇسىنىلدى.
ۇلتتىق نەيروxيرۋرگيا ورتالىعىنىڭ باسشىسى سەرىك اقشولاقوۆتىڭ ايتۋىنشا, سالاداعى ىزدەنىستەر مەن جاڭالىقتار جالعاسىن تابا بەرەدى. ماسەلەن, جاقىن ارادا «Gamma Knifە», ياعني «گامما-پىشاق» كومەگىمەن ميداعى كىشىگىرىم ىسىكتەردى وپەراتسياسىز جويۋدىڭ جولى اشىلماق. راديوxيرۋرگيالىق ادىسپەن ەمدەۋ دە سوڭعى تەxنولوگيالاردىڭ ءبىرى. ونىمەن كىشىگىرىم ىسىكتەردى, سونداي-اق قان تامىرىنىڭ اقاۋلارىن ساۋلەمەن 20-40 مينۋتتىڭ ىشىندە ەمدەپ شىعۋعا بولادى ەكەن. بۇل تەxنولوگيانى ورتالىق ازيا بويىنشا ءبىرىنشى قولعا الۋدى جوسپارلاعان كلينيكا قاجەتتى مامان-دارىگەرلەردى جاستار قاتارىنان جاساقتاپ, رەسەيدە, ۆەنگريا مەن فرانتسيادا دايىندادى. قازىر ولار گامما-پىشاقتىڭ ورتالىققا جەتكىزىلۋىن عانا كۇتىپ وتىر. بۇگىندە قازاقستاندىقتار اتالعان جاڭا تەxنولوگيامەن ەمدەلۋ ءۇشىن شەتەلگە بارادى. وعان جۇمسالاتىن قاراجات كولەمى دە از ەمەس. بۇل جايىندا پروفەسسور س.اقشولاقوۆ ء«بىر ادامعا شامامەن 20-50 مىڭ ەۋرو قاجەت. ال اپپارات كەلگەننەن كەيىن مۇنىڭ ءبارىن ەلىمىزدە جاسايمىز. بارلىق ەم شارالارى مەملەكەتتىك كۆوتا بويىنشا جاسالادى. بۇل xالىققا مەملەكەت تاراپىنان ناقتى كومەك بولادى», دەيدى.
انار تولەۋحانقىزى,
«ەگەمەن قازاقستان»