باتىس قازاقستان وبلىسى ءتۋريزمىنىڭ «تۇز كوزىرى» – بوكەي ورداسى تاريحي-مۋزەي كەشەنى. بوكەي ورداسىنىڭ سوڭعى بيلەۋشىسى جاڭگىر حاننىڭ ستاۆكاسى ورنالاسقان كەشەندە بىرنەشە مۋزەي جانە جاڭگىر حان, عالىم مۇحامەدسالىق باباجانوۆ, كۇيشى داۋلەتكەرەي شىعاي ۇلى سىندى تاريحي تۇلعالاردىڭ كەسەنەسى بار.
بىراق... بۇل كەشەندى كورۋ وڭاي ەمەس. ويتكەنى ول ورال قالاسىنان 550 شاقىرىم قاشىقتا جاتىر. ال جولىنىڭ جارتىسىنان استامى اسفالتتالماعان. كوكتەمدە, كۇزدە, جاڭبىر جاۋعاندا كولىك باتپاققا باتىپ, «مىڭ ءبىر تۇندەگى» ساندىبادتىڭ ساپارىنداي سەرگەلدەڭگە ءتۇسۋىمىز بەك مۇمكىن. وسى ماسەلە مەملەكەت باسشىسى نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ بيىلعى مامىر ايىندا ورال قالاسىنا كەلگەن ساپارىندا تالقىلاندى.
– بوكەي ورداسىنا ءبىز تۋريستەردى اپارامىز دەپ وتىرمىز, كورسەتەمىز دەپ وتىرمىز. جول بولماسا قالاي اپارامىز؟ سوندىقتان مەن ۇكىمەتكە تاپسىرما بەردىم, قارجى ءبولىنىپ, بوكەي ورداسى مەن جانىبەك اۋداندارىنا جاڭادان جول سالىناتىن بولادى, – دەگەن ەدى ەلباسى. بۇگىندە ەلباسىنىڭ جانىبەك پەن بوكەي ورداسىنا جول سالۋ تاپسىرماسىنا وراي باتىس قازاقستان وبلىسىندا ارنايى توپ قۇرىلدى. قازىر جولدىڭ جوبالىق-سمەتالىق قۇجاتى جاسالىپ جاتىر, ناقتى قۇرىلىس كەلەر جىلى باستالماق.
– حان ورداسى تاريحىنا قىزىعۋشىلار كورشىلەس رەسەي فەدەراتسياسى اۋماعىندا دا وتە كوپ, – دەيدى بەلگىلى ولكەتانۋشى, بوكەي ورداسى تاريحىنىڭ بىلگىرى, «عىلىمي زەرتتەۋلەردى قولداۋ قورىنىڭ» ديرەكتورى ايبولات قۇرىمباەۆ. – اسىرەسە شەكارالاس ۆولگوگراد وبلىسىنداعى ەلتون شيپالى كولىندە, استراحانداعى باسقۇنشاق سورىندا جىل سايىن مىڭداعان دەمالۋشى بولادى. سول تۋريستەرگە ارنايى بارىپ, بوكەي ورداسى تۋرالى, تاريحي مۋزەي-كەشەن تۋرالى ايتىپ, بىرنەشە مارتە تۋر ۇيىمداستىردىم. ولار حان ورداسىنداعى عيماراتتاردى كورىپ, تاريحىنا قانىعىپ, ەرەكشە ريزا بولىپ كەتەدى. اقشاسىن دا ايامايدى. بىراق ەكى اراداعى 90 شاقىرىمدىق دالا جولى ۇلكەن كەدەرگى. وسى اراعا تاقتايداي تەگىس جول سالماسا دا ءسال-ءپال رەتكە كەلتىرسە, تۋريستەر تاسقىنىن اجەپتاۋىر ۇلعايتۋعا بولار ەدى...
بۇگىندە قازاقستاننىڭ جالپىۇلتتىق قاسيەتتى نىساندارى تىزىمىنە باتىس قازاقستان وبلىسىنان 7 نىسان ەنسە, سونىڭ ۇشەۋى جولى جوق بوكەي ورداسى مەن جانىبەك اۋدانى اۋماعىندا ورنالاسقان. جەرگىلىكتى ماڭىزى بار نىساندار تىزىمىندەگى 40 مەكەن تۋرالى ايتپاسا دا بولادى. ارنايى تىزىمگە ءىلىنىپ, قالىڭ كىتاپقا جاريالانعانىمەن, بۇل مەكەندەردى ارالايتىن مارشرۋت جاسالماعان, اقپارات تا تاپشى.
دەگەنمەن جەكەلەگەن ماماندار مەن ۇيىمداردىڭ باستاماسىمەن وڭىرلىك ءتۋريزمنىڭ ءتاي-ءتاي قادامدارى جاسالىپ تا جاتىر. جاقىندا جاڭگىر حان اتىنداعى باتىس قازاقستان اگرارلىق-تەحنيكالىق ۋنيۆەرسيتەتى جانىنداعى بيوتەحنولوگيا جانە تابيعاتتى پايدالانۋ عىلىمي-زەرتتەۋ ينستيتۋتىنىڭ ديرەكتورى, گەوگرافيا عىلىمدارىنىڭ كانديداتى قاجىمۇرات احمەدەنوۆ ءبىر توپ عالىممەن بىرگە تاسقالا اۋدانىنداعى ەشكى تاۋدان اتىراۋ وبلىسىنداعى دەندەر كولىنە دەيىن ءجۇرىپ ءوتتى. عالىمداردىڭ ايتۋىنشا, قازاقستاننىڭ باتىس وڭىرىندە تابيعي قورىق, مەملەكەت قورعاۋىنا الىنعان ارنايى اۋماقتار از, بىراق اتىراۋ مەن ورال شەكاراسىنداعى دەندەر كولى مەن كارستى تاۋلارىن, تۇزدى ۇڭگىرلەردى ەمدىك-تۋريستىك ايماققا اينالدىرۋعا ابدەن بولار ەدى.
جوعارىدا ەسىمى اتالعان ايبولات قۇرىمباەۆ تا ءوز باستاماسىمەن باتىس قازاقستان وڭىرىندەگى تاريحي ورىندارعا, اتاپ ايتساق, قۇلپىتاستارى سوڭعى جىلدارى تابىلعان كىشى ءجۇز حاندارى – ايشۋاق حان, ەسىم حان, جانتورە حان زيراتتارىنا, سارقىراما مەن قىرىقوباعا, چاپاەۆ پەن دينا كۇيشى مۋزەيلەرىنە, بوكەي ورداسىنا بىرنەشە مارتە اقىلى ساياحات ۇيىمداستىرعان. ونىڭ ايتۋىنشا, ناسيحاتى بولسا, تۋريستەر باراتىن مەكەن جەتەرلىك. تەك بىرىنشىدەن, بۇل تاريحي ورىندارعا بارار جول قيىن, ەكىنشىدەن, جەرگىلىكتى بيلىك ورىندارى ءوز اۋماعىندا جاتقان وسىنداي تاريحي جەرلەرگە جەتكىلىكتى كوڭىل بولمەيدى. مىسالى, جوعارىدا اتالعان حانداردىڭ زيراتى باسىنا شاعىن قالاقشادان وزگە ەش بەلگى قويىلماعان.
دەگەنمەن وڭىردە ءتۋريزمنىڭ بولاشاعىن تۇسىنەتىن جاندار كوبەيىپ كەلەدى. سونىمەن بىرگە وبلىستا بالالار مەن جاسوسپىرىمدەر اراسىنداعى ءتۋريزمنىڭ دامۋى ەلىمىز بويىنشا الدىڭعى قاتارعا شىعىپتى. باتىس قازاقستان وبلىستىق بالالار مەن جاسوسپىرىمدەر ءتۋريزمى جانە ەكولوگيا ورتالىعىنىڭ ديرەكتورى ۆيكتور ءفوميننىڭ ايتۋىنشا, وبلىستا 34 مىڭ وقۋشى 138 تۋريستىك-ولكەتانۋ ۇيىرمەلەرىنە جازىلعان. باتىسقازاقستاندىق تۋريزم جانە ەكولوگيا ورتالىعى رەسەيدىڭ باشقۇرتستان رەسپۋبليكاسى, ۆولگوگراد, سامارا, ورىنبور وڭىرلەرىندەگى ارىپتەستەرىمەن تىعىز قارىم-قاتىناس ورناتقان. بالالار ءتۋريزمى اسىرەسە اقجايىق, زەلەنوۆ, سىرىم اۋداندارىندا جاقسى دامىپ كەلەدى ەكەن.
قازاق «ورازا, ناماز – توقتىقتا» دەگەن. سول سياقتى, ەل كورۋ, جەر تانۋ, وركەنيەتتى دەمالۋ دا الەۋمەتتىڭ بەلگىلى ءبىر دارەجەدە اۋقاتتى بولۋىنا بايلانىستى بولسا كەرەك. سوڭعى جىلدارى قازاقستاننىڭ ەكونوميكاسى سياقتى, ەلدىڭ ىشكى تۋريزم جۇيەسى كوتەرىلىپ كەلە جاتىر. ەڭ باستى ايتارىمىز – ءتۋريزمنىڭ ينفراقۇرىلىممەن قاتار داميتىنى انىق.
قازبەك قۇتتىمۇرات ۇلى,
«ەگەمەن قازاقستان»
باتىس قازاقستان وبلىسى