«جاقسىنىڭ جاقسىلىعىن ايت, نۇرى تاسىسىن» دەيدى حالقىمىز. ەلىنە ەڭبەگى سىڭگەن ەلەۋلى ادامداردىڭ ءومىرى جايلى مالىمەتتەردى كوپشىلىك نازارىنا ۇسىنۋ, اسىرەسە جاس ۇرپاق تاربيەسىنە يگى اسەرىن تيگىزەرى اقيقات.
ويتكەنى ءسوزى دە, ءىسى دە جايساڭ جانداردىڭ ءومىر جولى وسەر ەلدىڭ بالاسىنا ونەگە بولارى حاق. ۋاقىت تامىرىن ءدوپ باسقان, ەڭبەكشىلدىگىمەن ەلىم دەگەندە ەسەلەنگەن قاجىر-قايراتىنىڭ ارقاسىندا ەلەۋلى جەتىستىكتەرگە قول جەتكىزىپ, ەسىمدەرى ەلگە تانىلعان ادامدار جايلى, ولاردىڭ قوعام دامۋىنداعى ورنى تۋرالى وي تولعاۋدىڭ بۇگىنگى تاڭدا ماڭىزى ايرىقشا زور.
دەگەنمەن دە, اتاق داڭقى بالەندەي بولماسا دا, قوعامعا تيگىزگەن پايداسى ايتارلىقتاي ادامداردى ەلەمەي, كولەڭكەدە قالدىرىپ جاتامىز. وسىنداي ماقتاۋعا دا, جاقتاۋعا دا ابدەن تۇراتىن, اقىل-پاراساتى مول, ۇرپاعى مەن ءوز ورتاسىنا بەرەر ءتالىم-تاربيەسى زور, بۇگىندە وتباسى ۇيىتقىسى بولىپ وتىرعان كۇلاش كەنجەبايقىزى اقپانوۆا اپامىز تۋرالى ءتول مەرەكەسى «مەتاللۋرگتەر كۇنى» قارساڭىندا بىرەر ءسوز ايتقىمىز كەلەدى.
اتا-بابالارىمىز اڭساعان, ازاتتىقتىڭ تاڭى اتىپ, ەلىمىز ەگەمەندىك العان سوناۋ ءبىر ەل ءۇشىن وڭاي دا بولماعان جىلدارى (1997-2005) قايتا بىرىكتىرىلگەن اعادىر, شەت اۋداندارىنا باسشىلىق جاساۋ مارتەبەسى ماعان تيەسىلى بولدى. ەلىمىزدىڭ تاۋ-كەن ءوندىرىسى سالاسىندا ەلەۋلى ورىندى يەلەنىپ جۇرگەن اقشاتاۋ كەن-بايىتۋ كومبيناتى: اقشاتاۋ, اقجال, جامبىل, جوعارعى, تومەنگى قايراقتى كەن ورىندارىمەن وسى اۋداننىڭ اۋماعىندا ورنالاسقان بولاتىن. كەزىندە بۇل الپاۋىت كاسىپورىن اۋدان بيۋدجەتىنىڭ باسىم بولىگىن قالىپتاستىردى, ءوڭىردىڭ اۋىل شارۋاشىلىعى ءوندىرىسىنىڭ دامۋىنا زور ىقپال ەتتى, سونداي-اق وندا اۋداننىڭ ەڭبەككە جارامدى ازاماتتارىنىڭ باسىم بولىگى ەڭبەك ەتتى. وكىنىشكە قاراي, كەيىن, ەلىمىز ەكونوميكاسىنىڭ نارىقتىق جۇيەگە بەتبۇرىس جاساعان كەزدەن جانە بۇرىنعى وداق كولەمىندەگى وندىرىستىك بايلانىستاردىڭ ۇزىلۋىنەن بۇل كەن ورىندارىندا كۇردەلى وندىرىستىك, ەكونوميكالىق داعدارىس كورىنىس بەرە باستادى.
مۇنداي جاعدايدا قانداي ءوڭىر باسشىسى بولسا دا جوعارى جاققا ءۇمىت ارتاتىنى بەلگىلى عوي. دەگەنمەن, بۇعان دەيىن اتقارعان ەڭبەك تاجىريبەمنىڭ ىقپالى ما, مەن ءبىرىنشى كەزەكتە بۇل قيىندىقتاردى شەشۋ جولدارىن اتالعان ءوندىرىس ورىندارى ەڭبەك ارداگەرلەرىمەن اقىلداسا انىقتاۋدى ءجون كوردىم, ياعني تاپ وسى كەزدەن كۇلاش اپامىزدىڭ ەڭبەك جولىمەن تانىسىپ, اقىل-كەڭەستەرىن تىڭداپ, «اشتىقتا جەگەن قۇيقانىڭ ءدامى كەتپەيدى» دەگەندەي, وسىنداي قىسىلتاياڭ كەزدە قاراپايىم ەڭبەك ادامدارىنىڭ قولداۋلارى مەن ءسوز كومەكتەرىن پايدالاندىق.
كۇلاش اپامىز ەرتەدە كەن وندىرۋمەن اينالىسقان وسپەن ەلدى مەكەنىندە دۇنيەگە كەلگەن. اۋىلىندا س.سەيفۋللين اتىنداعى ون جىلدىق مەكتەپتى بىتىرگەننەن كەيىن, وتباسى جاعدايىنا بايلانىستى ەڭبەككە ەرتە ارالاسقان. بۇگىندە ىشكى ىستەر سالاسىنىڭ ارداگەرى يسا سەيداحمەتوۆ اعامىزبەن وتاۋ قۇرعاننان كەيىن, وتاعاسىنىڭ قىزمەتى تارتقان جەرگە قونىس اۋدارىپ, قاراجال, جامبىل كەن بايىتۋ فابريكالارىندا 22 جىل تىركەۋشى, كونۆەيەر ءماشينيسىنىڭ كومەكشىسى, ءماشينيسى, كەن ۇنتاقتاۋ تسەحىندا ۇنتاقتاۋشى بولىپ ەڭبەك ەتكەن. كۇلاش اپامىز قىزمەتىن ساپالى اتقارعان, كوپشىلىكتىڭ سەنىمىن يەلەنگەن, بىرنەشە مارتە اۋداندىق, وبلىستىق اتقارۋشى ورگانداردىڭ ماقتاۋ گراموتالارىمەن, باعالى سىيلىقتارىمەن ماراپاتتالعان. سۋرەتى قۇرمەت تاقتالارىنان تۇراقتى ورىن العان, «ەڭبەك ارداگەرى» بەلگىسىن يەلەنگەن.
كۇلاش اپايىمىز ءوزى تۋرالى بىلاي باياندايدى: «قارتايعان ادام ءوزىنىڭ وتكىزگەن ومىرىنە, جاستىق شاعىنا قايتا ۇڭىلسە, مۇمكىن قازىرگى ۇرپاق ءۇشىن ونەگەلى جاعى بار شىعار. ءبىز, اعا بۋىن تالاي قيىندىقتى باستان كەشتىك. ول ۋاقىتتا زارداپتارى از بولماعان وتان سوعىسىنىڭ اياقتالعان كەزەڭى ەدى. اتا-انامنىڭ اۋرۋ-سىرقاۋلى جاعدايىنا بايلانىستى ورتا مەكتەپتى بىتىرگەن سوڭ, ەڭبەككە ەرتە ارالاستىم. ول كەزدە, ارناۋلى ماماندىعىڭ بولماسا جەڭىل جۇمىس تابىلا قويمايتىن. سونىڭ ءبارى مەن ءۇشىن ءومىر مەكتەبى بولدى. مەن, بايىتۋ فابريكاسىندا باسقا ۇلت وكىلدەرى اراسىندا جالعىز قازاق قىزى بولدىم. «مىنا قازاق قانشا شىدار دەيسىڭ, كەتەدى عوي» دەگەن ولاردىڭ ويلارىندا بار ەكەنىن, كوزقاراستارىنان سەزىپ, ءارى ۇلتتىق نامىسىم جەڭىپ, ءارى جاستىق قايراتىم دا شىعار, بارىنە ءتوزدىم. بۇگىندە قازاق حالقى كوپتەن اڭساعان تاۋەلسىزدىككە قول جەتكىزىپ وتىر, شۇكىرشىلىك ەتەمىز. «ەلۋ جىلدا – ەل جاڭا» دەگەن وسى. ونىڭ ىرگە تاسىنىڭ بەرىك بولۋى ەندىگى جەردە ءبىزدىڭ ۇلتىمىزعا ۇلكەن سىن. ارينە, ونىڭ العىشارتى سالت-ءداستۇرىمىزدى قادىرلەپ, قازاق ءتىلىن قوشەمەتتەپ, دارىپتەپ وتىرۋعا بايلانىستى. اركىمگە ءوزىنىڭ كاسىبي مەرەكەسى قىمبات. مەن دە جىل سايىن اتالىپ وتەتىن «مەتاللۋرگتەر كۇنىن» اسىعا كۇتەمىن. قالاي دەسەك تە, ول جالىنداعان جاستىق شاعىڭدا وتكىزگەن جىلدارىڭ, بارىنەن دە قۇندى بولىپ تۇرادى عوي» دەپ مەتاللۋرگ اپامىز ءسوزىن اياقتادى.
كۇلاش كەنجەبايقىزىن, قالاي قايسار دەپ اتامايسىڭ, اۋىلدىق جەردەگى ايەل ازاماتشالارىنىڭ ەڭبەگىن (بەينەتىن) قالاداعى جاعدايمەن سالىستىرۋعا بولمايدى عوي, وتباسى شارۋاشىلىعى كۇيبىڭ تىرشىلىگىنىڭ ءوزى نەگە تۇرادى؟ ال, وسىنداي جاعدايدا ەر ادامدار دا قيىندىقپەن اتقاراتىن, بەينەتى مەن زەينەتى بىردەي وندىرىستىك ەڭبەكتى قوسا اتقارىپ, بۇگىندە 80 جاسقا تايانىپ نەمەرە, شوبەرەلەرى قىزىقتارىن قىزىقتاپ وتىرعان كۇلاش اپايىمىز كەزىندە وڭىردەگى مەتاللۋرگ اتانعان اپايىمىزدىڭ بىرەگەيى ەمەس پە!
شىنىن ايتقاندا, ءبىزدىڭ ۇلتتىق سانامىزدا قىز بالا جولى جىڭىشكە, بولاشاق انا, ۇرپاق تاربيەشىسى دەگەن تۇسىنىكپەن انالاردى قۇرمەتتەپ, اۋىر ەڭبەك اتقارۋعا لايىقتى دەپ ەسەپتەمەگەن عوي. وسى تۇرعىدان كەلگەندە كەڭەس ۇكىمەتى ساياساتى نەگىزىندە ايەل, ەر ادام تەڭ قۇقىقتى دەگەن ۇعىممەن وتان سوعىسىندا باتىر اتانعان, شارۋاشىلىقتا ەڭ اۋىر ك-700 كولىگىن باعىندىرعان ءاليا, مانشۇك, كامشات اپالارىمىز بۇگىندە ەل ماقتانىشىنا اينالىپ وتىر. وسى ورايدا مەنىڭ ايتارىم, كەزىندە سوناۋ, شالعاي بەتپاق دالادا ورنالاسقان قاراجال, جامبىل كەن ورىندارىنىڭ ەلىمىز ەكونوميكاسىنا قوسقان ۇلەسى ۇشان-تەڭىز بولعانى ەشكىمدى دە كۇمان تۋعىزباسا كەرەك, دەمەك ونىڭ نەگىزى وسى كۇلاش اپامىز سياقتى مايتالمان ەڭبەك ۇلگىسىن كورسەتكەن ادامدار ەڭبەگىنەن قۇرالماي ما؟!
ءسوز سوڭىندا كۇلاش كەنجەبايقىزىن ەل ەكونوميكاسىندا ماڭىزدىلىعىمەن ەرەكشەلەنەتىن كاسىبي مەرەكەسى «مەتاللۋرگتەر كۇنىمەن» قۇتتىقتايمىن, زور دەنساۋلىق, وتباسىنا بەرەكە, باقىت تىلەيمىن.
كاكىمجان سارحانوۆ,
1998-2005 جىلدارى قاراعاندى وبلىسى شەت اۋدانى اكىمى قىزمەتىن اتقارعان, اۋىل شارۋاشىلىعى عىلىمدارىنىڭ دوكتورى