بۇگىن – قر ۇلتتىق قاۋىپسىزدىك كوميتەتى قۇرىلعان كۇن

ءدال وسى ساتتەن باستاپ جاڭا دەربەس وتاندىق ارنايى قىزمەتتىڭ تاريحى باس­تاۋ الىپ, ءارتۇرلى كەزەڭدەردى باستان وتكەردى. ەگەمەن ەل بولعان جاس مەم­لەكەتىمىزدىڭ تولىقتاي قالىپتاسىپ, ودان ءارى قارىشتاي دامۋىنىڭ ما­ڭىزدى دا باستى العىشارتى – تۇراقتىلىق پەن قاۋىپسىزدىك ەدى. ەلباسىنىڭ: «ۇلتتىق قاۋىپسىزدىكتىڭ مىندەتى – ەلدىڭ نەگىزگى, ومىرلىك اسا ماڭىزدى مۇددەلەرى – ۇلتتىق دەربەستىكتى, اۋماقتىق تۇتاستىقتى, حالىقتىڭ ءومىرىن قورعاۋدى كەپىلدى تۇردە قامتاماسىز ەتۋ بولىپ تابىلادى. بۇل تۇرعىدان كەلگەندە, ۇلتتىق قاۋىپسىزدىك مەملەكەتتىڭ ءومىر ءسۇرۋىن قامتاماسىز ەتەتىن جۇيە تۇرىندە تانىلادى: ۇلتتىق قاۋىپسىزدىك بولماعان جەردە مەملەكەتتىڭ ءوزى دە جوق» دەگەن ۇستانىمى دا وسىنى اڭعارتقانداي.

الەمنىڭ تۇكپىر-تۇكپىرىندە ورىن الىپ جاتقان تەرىس قۇ­بى­لىس­تار حالىقارالىق قاۋىپ­سىز­­دىك­­تىڭ ءبىر بولىگى رەتىندە ءبىزدىڭ ەلى­مىزگە دە ءوز اسە­رىن تيگىزبەي قوي­ماي­دى. سوندىقتان ۇلتتىق قاۋ­­ىپ­­سىزدىك ورگاندارىنىڭ قالىپ­تا­سۋ, ودان ءارى دامۋ جولى ءاردايىم قازاقستان پرەزيدەنتىنىڭ اي­رىق­شا نازارىندا, جان-جاق­تى قولداۋىندا بولدى. ول ەلبا­سى­نىڭ قازاقستان حالقىنا جىل سايىنعى جولداۋلارىندا ايتىلىپ كەلەدى.

قاۋىپسىزدىك ورگاندارىنىڭ تا­ريحى تەرەڭدە جاتىر. كەشە­گى ۇلى وتان سوعىسى جىل­دا­رىن­دا­­­عى, ودان كەيىنگى جىل­دار­دا­عى بار­لاۋ جانە قار­سى بار­لاۋ وپە­را­تسيا­لارىنداعى ارداگەر­لە­­­رى­مىز­دىڭ ەرەن ەرلىگى مەن كاسىبي شەبەرلىگى وسى­نىڭ كۋاسى.

ۋاقىت وتكەن سايىن كوپ نارسە­نىڭ وزگە­رە­تىنى زاڭدىلىق, الايدا وسى كۇنگە دەيىن وز­گە­رىسسىز كەلە جات­قان ءبىر عانا نارسە بار, ول – ۇلت­تىق قاۋىپسىزدىك كوميتەتى ورگاندارى قىز­مەتىنىڭ باستى مىندەتى ەلىمىزدىڭ ۇلتتىق قاۋ­ىپسىزدىگىن سەنىمدى قامتاماسىز ەتۋ, ەگەمەن مەم­­لەكەتىمىزدىڭ ءاربىر ازاماتىن شەت­ەل ارنا­يى قىزمەتتەرىنىڭ, سان ءتۇر­لى تەرروريستىك, ەكس­ترەميستىك جا­نە وزگە دە زاڭسىز ۇيىمدار مەن توپ­تاردىڭ تەرىس پيعىلىنان قور­عاۋ. وسىنداي قۇقىقتىق نەگىزى, وزىن­دىك باي تاريحى بار قۇ­رى­لىم ءوز مىندەتتەرىن مۇل­تىك­سىز ورىن­داۋ­دان جاڭىلماي كەلە جا­تىر. جىلدار وتكەن سايىن ول ءار ۋاقىت­تىڭ ءارتۇرلى قاۋىپ-قاتەر­لە­رىنە ۋاقتىلى دەن قويۋ ءۇشىن جە­تى­لىپ, قۇرىلىمىن ۇتىمدى تۇردە وڭتايلاندىرىپ كەلەدى.

اتالعان جەتىلدىرۋ جۇمىس­تا­رىنىڭ قاتارىندا مەملەكەت باس­شىسىنىڭ سىرتقى جانە ىشكى قاۋىپ-قاتەرلەردى ەلەپ-ەكشەۋىنىڭ نا­تي­جەسىندە ۇقك جۇيەسىندە ۋاقىت تالابىنا ساي ءوز الدىنا جەكە قىزمەتتەر قۇرىلعانىن ەرەك­شە اتاپ ءوتۋ قاجەت. ونى پرە­زي­دەنت جارلىعىمەن 1993 جى­لى ەكونوميكالىق قاۋىپسىزدىك, سى­­باي­لاس جەمقورلىققا جا­نە كونترابانداعا قارسى كۇرەس باس باسقارماسىنىڭ قۇ­رى­لۋى­نان, 2016 جىلدىڭ جەل­توق­سان ايىندا قازاقستان پرەزي­دە­­نت­ى­نىڭ شەشىمىمەن ۇقك-دە ەكو­نو­­م­ي­كالىق قاۋىپسىزدىك قىز­مە­تى­نىڭ قۇ­رىل­عا­نى­نان كورۋگە بولادى. بۇگىنگى كۇنى اتالعان قىز­مەت قۇ­­رى­لىمنىڭ ماڭىزدى قارسى بار­­لاۋ بولىم­شە­لەرىنىڭ ءبىرى بولىپ تابىلادى. ونىڭ نەگىزگى مىن­­دەت­تەرىنىڭ ءبىرى – ەلىمىزدىڭ ەكو­نو­ميكالىق الەۋەتىن قورعاۋ.

مەملەكەت تاراپىنان ەل ەكو­نوميكاسىن دامىتۋ ماقسا­تىن­دا  قابىلدانىپ جاتقان باع­دار­لامالار مەن جوبالاردىڭ كەدەر­گى­سىز ىسكە اسۋىن قامتاماسىز ەتۋ, ولار­عا قانداي دا ءبىر قىلمىستىق ار­ا­لا­سۋدى بولدىرماۋ, سونداي-اق ترانسۇلتتىق قىلمىستىق توپ­تار­عا قارسى كۇرەس جولىندا قى­رۋار شارالار ىسكە اسىرىلدى. ونىڭ ناتيجەسىندە مەملەكەت قا­زىناسىنا ەلەۋلى قارجى قاي­تا­رىلدى.

اتاپ ايتار بولساق, سوڭعى جىلدىڭ وزىندە مەم­لەكەتكە 120,4 ملرد تەڭگە سوماسىندا ەكو­نو­­مي­كالىق زيان كەلتىرۋدىڭ جولى كەسى­لىپ, انىقتالعان فاكتىلەر بويىنشا بيۋدجەتكە 117,5 ملن تەڭگە قايتارىلدى. وعان شەتەل جانە وتاندىق سۋبەكتىلەردىڭ زياندى ارەكەتىنىڭ الدىن الۋ جانە جولىن كەسۋ ناتيجەسىندە قول جەتكىزىلدى.

سونىمەن قاتار وسى تۇستا تاۋ­ەل­سىزدىكتىڭ ال­عاشقى جىل­دا­رىن­دا وڭتۇستىك-باتىس ازيا ەل­­دەرىنەن ەسىرتكى لەگى لاپ قويىپ, ەلى­مىزدە ناشاقورلىق پەن ەسىرتكى بيز­نەسىنىڭ كەڭ ەتەك الۋ قاۋپى تۋىن­داعان كەزەڭدى اتاپ وتۋگە بولادى. تمد عانا ەمەس, وزگە دە الىس شەتەل مەم­لە­كەت­تەرىنىڭ ارنايى قىزمەتتەرىمەن بىر­لەسكەن ءىس-قيمىل ناتيجەسىندە العاشقى ءىرى ەسىرتكى پارتيا­لارى زاڭسىز اينالىمنان الىنا باستاعان ەدى. وسىنداي وپەراتسيالاردىڭ العاشقىلارى رە­تىندە «سافاري», «نايزا», «قاقپان» جانە تاعى باسقالارىن اتاۋعا بولادى.

وسى باعىتتاعى جۇمىستار بۇگىنگى كۇنى دە ءوز جالعاسىن تاۋ­ىپ وتىر. سوڭعى جىلدىڭ ول­شە­مى­مەن الىپ قارايتىن بول­ساق, حا­لىقارالىق ەسىرتكى بيزنە­سى­نە قار­سى كۇرەس باعىتىندا 5 حا­­لىق­ارالىق وپەراتسيا جۇرگى­زىل­گە­نىن, 14 حا­لىق­ارالىق جانە 9 وڭىر­لىك ەسىرتكى تاسىمال­داۋ ارنا­سى­نىڭ جويىلعانىن كورۋگە بولا­دى. ال­عاش رەت قازاقستاندا جاسىرىن سينتەتيكالىق ەسىر­تكى ءوندىرۋ زەرت­حاناسى جويىلدى.

جالپى, زاڭسىز اينالىمنان 389 كگ ەسىرتكى زاتى, ونىڭ ىشىندە 14,4 كگ گەروين, 3,7 كگ اپيىن, 12,8 كگ گاشيش جانە 358,2 كگ ماريحۋانا الىندى. ودان باس­قا, حالىقارالىق پوشتا جونەلتىلىمدەرى ارناسى­نان قا­زاق­­ستان رەسپۋبليكاسىندا كو­لەڭ­­كەلى ينتەرنەت سەگمەنت­تە­­رى ار­قىلى تاراتىلاتىن سين­تە­تي­كا­­لىق ەسىرتكى مەن پسيحو­اك­تيۆتى زات­­تار شىعارىلدى. 

قارسى بارلاۋدىڭ نەگىزگى مىن­دەت­تەرىنىڭ ءبىرى – شەتەلدىڭ ارناۋلى قىزمەتتەرى مەن ۇيىم­دارىنىڭ بار­لاۋ-ءبۇلدىرۋ شارالارىنا قار­­سى تۇرۋ. بۇگىنگىدەي وزگە ەلدەرمەن سايا­سي, الەۋمەتتىك, مادەني, ساۋدا-سات­تىق جانە باسقا دا سالالار بويىن­شا اشىق قارىم-قاتىناس ور­­ناپ, ءوزارا ەلشىلىكتەر مەن وكىل­دىكتەردىڭ اشىلۋى, ەلىمىزدە حا­لىق­ارالىق ۇيىمداردىڭ جۇمىس ىستەۋى – وسىنىڭ بارشاسى قارسى بار­لاۋ قىزمەتىنەن زامانعا ساي جا­ڭا تۇرعىدا ارەكەت ەتۋدى تالاپ ەتۋدە.

وسىنداي جاعدايدا تىنىمسىز ءىس-قيمىل نا­تيجەسىندە قارسى بارلاۋ شەتەل مەم­لە­كەت­تەرى ارنايى قىزمەتتەرىنىڭ بارلاۋ جا­نە وز­گە دە ءبۇلدىرۋ ارەكەتىنە قارسى تۇرۋ, رەس­­پۋب­ليكامىزدىڭ ستراتەگيالىق ما­ڭى­ز­دى وب­ەكتىلەرىندە قارسى بار­لاۋ ىزدەۋىن ۇيىم­داس­تىرۋ بوي­ىن­شا ءبىرشاما تاجىريبە جيناق­تاپ, مەملەكەتتىك قۇپيالاردى قور­­عاۋ جونىندە شا­را­لار جۇيەسىن جە­تىل­دىرۋدە.

قازىرگى كۇنى ادامزات بالاسىنا تونگەن نەگىزگى قاۋىپتىڭ ءبىرى – حا­لىقارالىق تەرروريزم مەن ونىمەن تىعىز بايلانىستى ءدىني ەكسترەميزم بولىپ وتىرعانى جاسىرىن ەمەس. تەرروريستىك اكتىلەردى جانە ەكسترەميزم وشاعىنىڭ تۋىن­داۋىن بولدىرماۋعا تەك ولار­دىڭ الدىن الۋ بويىنشا ۇدايى جۇمىس جۇرگىزۋ ارقىلى عا­نا قول جەتكىزۋگە بولاتىنىن ۋاقىت كورسەتىپ وتىر.

«تەرروريزمنىڭ ۋشىعىپ تۇر­عان كەزەڭىندە ءوڭىردىڭ بار­لىق مەم­لەكەتتەرى مەن مۇددەلى ەل­دە­رىنىڭ ءىس-قيمىلى مەن بەلسەند­ى­لىگىن ۇي­لەستىرۋدى جاڭا ساپالى دەڭ­گەيگە كوتەرۋگە ءبىز دايىنبىز», دەپ ەلباسى ايتقانداي, جو­عارىدا ايتىلعان تەرىس قۇبى­لىس­تاردىڭ ءبىزدىڭ ومى­رىمىزگە ەنۋىنە جول بەرمەۋ باعىتىنداعى جۇ­مىستار ۇزدىكسىز جۇرگىزىلۋدە. «ورتالىق ازيا مودجاحەتتەرىنىڭ جامااتى», «دجۋند-ءال-حا­ليفات», «حيزب-ۋت-تاحرير» جانە باسقا دا قۇ­­رىلىمداردىڭ جويىلىپ جىبە­رى­لۋى وسىعان دالەل.

وسى سوڭعى جىلدىڭ وزىندە را­دي­كالدى ءدىني يدەولوگيانى ۇستانۋشىلار تاراپىنان تەررو­ريس­تىك اكت جاساۋ نيەتىندەگى 3 ارە­كەت باستاپقى كەزەڭىندە-اق توق­تاتىلدى. 4 راديكالدى توپتىڭ جانە 18 جەكەلەگەن ادامنىڭ تەرىس ءىس-قيمىلىنىڭ جولى كەسىلىپ, 77 رادي­كال سوتتالدى, سونداي-اق 30-ىنا قاتىستى قىلمىستىق ءىس تەر­گە­لىپ جاتىر.

وسى كەزەڭدە قازاقستان اۋما­عىندا تەرروريزم مەن ەكسترەميز­م­گە قاتىسى بار 24 شەتەل ازاماتى ۇس­تا­لىپ, ءتيىستى مەم­لەكەتتەردىڭ ار­نايى جانە قۇقىق قورعاۋ ورگان­دارىنا بەرىلدى. الدىن الۋ شا­را­لارىنىڭ ناتيجەسىندە ءدىني ۇيىم­داردىڭ 40 بەلسەندىسى دەسترۋكتيۆتى يدە­و­لوگيانى ناسيحاتتاۋىن توق­­تات­تى, سونداي-اق ىشكى ىستەر ور­گان­­دارىمەن بىرلەسىپ, 22-ءسى ەكس­ترە­ميزم ءۇشىن قىلمىستىق جاۋ­اپ­تىلىققا تارتىلدى.

جوعارىدا ايتىلعاندارمەن بىر­گە, تىيىم سا­لىنعان «ات-تاك­فير ۋال-حيدجرا» ءدىني-ەكس­ترە­ميستىك ۇيىمى بولىكتەرىنىڭ 9 جەتەكشىسى جانە «تابليعي جا­ما­عاتتىڭ» 28 بەلسەندىسى سوت­تالدى. قازاقستانعا ەكسترەميستىك سيپاتتاعى ادەبيەتتى اكەلۋدىڭ 40 ارەكەتىنىڭ جولى كەسىلدى. ينتەرنەت جە­لىسىندە 150-دەن ارتىق ەكس­ترە­ميستىك ماتەريالدارعا سىل­تەمە بەيتاراپتا­ندىرىلدى.  

اتالعان قىزمەتتەر قاتارىندا «ا» قىز­مە­تىنىڭ قىزمەتكەرلەرى دە ورتاق ىسكە ۇلكەن ۇلەس قوسىپ كە­لەدى. ولار ەرەن ەرلىكتىڭ جار­قىن ۇل­گىسى بولىپ تابىلادى. حال­قىمىزدىڭ بەي­بىت ءومىرىن ساق­تاپ قالۋ, ەل تۇراقتىلىعى مەن تى­­نىش­تىعىن قورعاۋ جولىندا ولار­دىڭ قازا تاپقاندارى دا از ەمەس.

وسى جىلدىڭ ءبىرىنشى جارتى­جىل­دىعىنىڭ وزىندە, وسى قىزمەت 20-دان اسا ءىس-شاراعا, ونىڭ ىشىندە زاڭ­سىز قارۋلى قۇرىلىمدار قا­تا­رىندا جاۋىنگەرلىك ءىس-قي­مىل­دارعا قاتىسپاقشى بول­عان قازاق­ستان­نىڭ 3 ازاماتىن ىستانبۇل قا­­لا­سىنان استاناعا جەدەل ەكس­ترا­ديتسيالاۋعا قا­تىستى. اتالعان ءىس-شارا شەڭبەرىندە جانە باسقا دا مىندەتتەر بويىنشا 100-گە جۋىق وبەكت پىسىقتالدى.

قازىر ارنايى ماقساتتاعى «ا» قىزمەتى ەڭ زاماناۋي قارۋ-جاراق­پەن, قاجەتتى قۇرال-جابدىقپەن جا­نە قازىرگى زامانعى تەحنيكا ۇل­گى­لەرىمەن جاراقتالعان كاسىبي شە­بەرلىگى جوعارى بولىمشە بولىپ وتىر. ونىڭ قۇرامىندا ارنايى قىز­مەتتىڭ ەلەگىنەن وتكەن, انتىنا ادال, ەلى ءۇشىن جان قيۋعا دا­يار جاۋىن­گەرلەر قىزمەت ەتىپ ءجۇر. ولار كەز كەلگەن ۋاقىتتا ءوز مىن­دەتتەرىن ورىنداۋعا دايىن.

ەلباسىنىڭ: «ۇلتتىق قاۋىپ­سىز­دىك كو­مي­تەتىنىڭ «ا» ارناۋلى ماق­ساتتاعى قىز­مەتى بەيبىت جانە اس­كەري ۋاقىتتا دا جۇك­تەل­گەن مىن­دەتتەردى جەكە جانە باسقا دا مەم­لە­كەتتىك ورگانداردىڭ ارناۋلى ماقساتتاعى بولىم­شە­لەرىمەن بىرگە ورىنداۋعا قابىلەتتى», – دەپ باعالاۋى وسىنىڭ ايعاعى.

جاس مەملەكەتىمىزدىڭ باسىنا ءتونۋى مۇمكىن قاۋىپ-قاتەرلەردىڭ قاتارىندا كيبەرقىلمىس ءتۇرى دە بار. ول كۇن وتكەن سايىن وزەك­تى ماسەلەگە اينالىپ بارادى. سون­­دىقتان مەملەكەت باسشىسى ۇكى­مەت پەن ۇلتتىق قاۋىپسىزدىك كومي­تەتىنە «قازاقستاننىڭ كي­بەر­­قالقانى» جۇيەسىن قۇرۋ جو­­نىندە تاپسىرما بەرگەن بولاتىن. وسىدان دا ەلباسىمىزدىڭ ءبىزدىڭ جۇمىسىمىزعا ناقتى باعدار بەرەر كەلەشەكتى ءدال بولجايتىن ساياسي كورەگەندىگىن بايقاۋ قيىن ەمەس.

تاۋەلسىزدىكتىڭ دامۋ كەزەڭىندە ەلى­مىز­دەگى ۇكىمەتتىك بايلانىس تەح­نيكالىق تۇرعى­دان اسا زور ورلەۋ جولىنان ءوتتى. ستان­سا­لار مەن توراپتاردىڭ جاڭعىرتىلۋى رەس­پۋب­­ليكامىزداعى ۇكىمەتتىك جانە باسقا دا قور­عال­عان تۇرلەرىن زامان تالابىنا ساي قام­تا­ماسىز ەتۋ­گە مۇمكىندىك تۋدىرۋدا.

الەمدە ءارتۇرلى دەڭگەيدەگى كوپ­تەگەن قاق­تى­عىستاردىڭ باسىم بولىگى شەكارا ماسە­لەسىنە قاتىس­تى تۋىندايتىنىن تاريح كورسەتىپ وتىر. سوندىقتان ن.نازار­باەۆتىڭ سارابدال سايا­سا­تىنىڭ ارقاسىندا وسىنداي جاعدايلارعا جول بەرمەۋ ءۇشىن بار­لىق كورشىلەرىمىزبەن شەكارامىزدى شەگەندەپ الدىق. ول تۋ­رالى مەم­لەكەت باسشىسى: «الەم مەم­لەكەتتەرى ارا­سىن­دا اۋماعى بوي­ىنشا توعىزىنشى ورىن الاتىن قازاقستان شەكاراسى, قي­ىن­دىقتارعا قاراماستان, سەنىم­دى قورعالاتىن بولادى», دەگەن بو­لاتىن. ەلباسى ايتقانداي, بۇ­گىندە شەكارامىز سەنىمدى قور­عالۋدا.  

قازىرگى تاڭدا مەملەكەت باس­شى­سىنىڭ تۇ­راقتى كوڭىل ءبول­ۋى جانە تىكەلەي باسشىلىعى ار­قا­سىن­دا ۇلتتىق قاۋىپسىزدىك كو­مي­تەتى تاۋ­ەل­سىز قازاقستاننىڭ تى­نىشتىعى مەن تۇ­راق­­تىلىعىن قام­تاماسىز ەتۋ سالاسىندا سان ءتۇر­­لى باعىتتا قىزمەت اتقاراتىن ۇت­قىر دا قا­زىرگى زامانعا ساي تەحنيكامەن جاراق­تال­عان ءىرى قۇ­رىلىمعا اينالىپ, ەلىمىزدىڭ ۇلت­تىق قاۋ­ىپسىزدىگىن قامتاماسىز ەتۋ بويىنشا جۇك­تەل­گەن مىندەتتەردى ورىنداۋعا دايىن.

ۆەنەرا تۇگەلباي,

«ەگەمەن قازاقستان»