قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ ۇلتتىق بانكى ىسكە اسىرعان بانك سەكتورىنىڭ قارجىلىق ورنىقتىلىعىن ارتتىرۋ باعدارلاماسى بانك جۇيەسىن قالپىنا كەلتىرۋگە جانە ەكونوميكاداعى كرەديتتىك بەلسەندىلىكتى جانداندىرۋ ءۇشىن العىشارتتار جاساۋعا مۇمكىندىك بەردى. بۇل تۋرالى «ەگەمەن قازاقستان» گازەتىنە بەرگەن سۇحباتىندا قازاقستان ۇلتتىق بانكىنىڭ بانكتەردى قاداعالاۋ دەپارتامەنتىنىڭ ديرەكتورى ولجاس قيزاتوۆ ايتىپ بەردى.
– ولجاس تولەگەن ۇلى, ۇلتتىق بانك وتكەن جىلى بانك سەكتورىنىڭ قارجىلىق ورنىقتىلىعىن ارتتىرۋ باعدارلاماسىن ازىرلەپ, ىسكە اسىردى. بۇگىنگى كۇنى وسى اۋقىمدى جۇمىستىڭ الدىن الا ناتيجەلەرى تۋرالى ايتۋعا بولا ما؟ قابىلدانعان شارالار, ونىڭ ىشىندە بانكتەردىڭ كرەديتتىك بەلسەندىلىگىن ارتتىرۋ بويىنشا شارالار قانشالىقتى ءتيىمدى بولدى؟
– دۇرىس اڭعارعانسىز, وتكەن جىلى ۇلتتىق بانك ءسىز اتاعان باعدارلامانى تابىستى ىسكە اسىردى. ونىڭ باستى ماقساتى جۇمىس ىستەمەيتىن كرەديتتەردىڭ دەڭگەيىن تومەندەتۋ جانە ەكونوميكانى كرەديتتەۋدى ودان ءارى ارتتىرۋعا جاعدايلار جاساۋ ءۇشىن بانكتەر اكتسيونەرلەرىنىڭ قاراجاتىن بەلسەندى تۇردە تارتا وتىرىپ, بانك سەكتورىن قالپىنا كەلتىرۋ بولدى. بۇگىنگى كۇنى ەلىمىزدىڭ ءىرى بانكتەرىن ۋاقتىلى قولداۋ ءوزىنىڭ تيىمدىلىگىن دالەلدەدى دەپ تۇجىرىم جاساۋعا بولادى. بانكتەر ناشار كرەديتتەرىنىڭ نەگىزگى ۇلەسىن ەسەپتەن شىعارىپ, ەكونوميكاعا كرەديت بەرە باستادى.
بانك سەكتورىن قالپىنا كەلتىرۋ باعدارلاماسىن ىسكە اسىرۋ ناتيجەسىندە بانكتەردى كاپيتالداندىرۋ ايتارلىقتاي وزگەردى. 2017 جىلى جانە 2018 جىلعى 4 اي ىشىندە رەتتەۋشىلىك كاپيتال 518 ملرد تەڭگەگە (16%) ءوسىپ, 3,7 ترلن تەڭگەنى قۇرادى. كاپيتالدى ۇلعايتۋمەن قاتار, بانكتەر تاۋەكەلدى اكتيۆتەردىڭ مولشەرىن تومەندەتتى, بۇل جيىنتىعىندا كاپيتال جەتكىلىكتىلىگىنىڭ (ك2) 2017 جىلدىڭ باسىنداعى 16,3%-تەن 2018 جىلعى 1 مامىردا 21,5%-كە دەيىن وسۋىنە مۇمكىندىك بەردى.
2018 جىلعى 1 ساۋىردە بانكتەردىڭ 517 ملرد تەڭگە سوماعا پروۆيزيالار قالىپتاستىرعانى, ال ەسەپتەن شىعارىلعان قارىزدار مولشەرى 690 ملرد تەڭگە بولعانى دا بانكتەردىڭ قارجىلىق جاي-كۇيىنىڭ جاقسارعانىن بىلدىرەدى.
بۇدان باسقا, قارىز الۋشىلاردى قايتا قۇرىلىمداۋدى ەسكەرە وتىرىپ, باعدارلاماعا قاتىسۋشى بانكتەردىڭ 865 ملرد تەڭگەگە جۋىق سوماعا قارىز بەرۋى بايقالدى, ونىڭ ىشىندە شاعىن جانە ورتا بيزنەس سۋبەكتىلەرىنە – 315 ملرد تەڭگە, كورپوراتيۆتىك بيزنەسكە – 329 ملرد تەڭگە, جەكە تۇلعالارعا – 222 ملرد تەڭگە. بۇل رەتتە وسى بانكتەردە پروبلەمالىق بەرەشەك (NPL) تارگەتتەلەتىن دەڭگەيدە, ياعني نەسيە پورتفەلىنىڭ 10%-ىنەن اسپايدى.
– باعدارلاما شەڭبەرىندە مەملەكەتتىڭ العاش رەت ءوز تاۋەكەلدەرىن بانكتەردىڭ اكتسيونەرلەرىمەن ءبولىستى دەگەن پىكىر دۇرىس پا؟ بۇرىن بانكتەرگە قولداۋ كورسەتۋ بويىنشا بارلىق شىعىستاردى مەملەكەت كوتەرەتىن ەدى عوي.
– ءيا, شىن مانىندە, بۇل باعدارلامانىڭ بۇرىن ىسكە اسىرىلعان, بانكتەردى قولداۋ بويىنشا مەملەكەتتىك باعدارلامالاردان ەرەكشەلىگى اكتسيونەرلەردىڭ ورتاق قاتىسۋى بولىپ تابىلادى. ەكىنشى دەڭگەيدەگى بانكتەردىڭ اكتسيونەرلەرى ورتاق نەگىزدە 5 جىل بويى بانكتەردى 421 ملرد تەڭگە سوماعا ۇستەمە كاپيتالداندىرۋ جونىندە شارالار قابىلداۋعا ءتيىس. سونىمەن بىرگە قارىز الۋشىلاردى وڭالتۋ, قوسىمشا كەپىلدەر قابىلداۋ, بەرەشەكتى ءوندىرىپ الۋ سياقتى اكتيۆتەردىڭ ساپاسىن جاقسارتۋ جونىندەگى شارالار 1,2 ترلن تەڭگەدەن استام سوما بولۋعا ءتيىس.
بانكتەردىڭ اكتسيونەرلەرى باعدارلاماعا قاتىسا وتىرىپ, وزدەرىنە تەك قارجىلىق سيپاتتاعى عانا ەمەس, ماڭىزدى مىندەتتەمەلەردى قابىلداعانىن اتاپ وتكەن ءجون. ولار باعدارلاماعا باستاپقى كىرۋ كەزەڭىندە ۇلتتىق بانكتە قورعاعان بيزنەس-مودەلگە سايكەس قارجى ينستيتۋتىنىڭ ءتيىمدى جۇمىس ىستەۋىن جانە ەكونوميكانىڭ باسىم سالالارىن كرەديتتەۋدى كەڭەيتۋدى قامتاماسىز ەتۋگە ءتيىس.
بانكتىڭ قارجىلىق جاي-كۇيى ودان ءارى ناشارلاعان جاعدايدا باعدارلامادا جۇمىس ىستەپ جۇرگەن اكتسيونەرلەردىڭ ۇلەسىن ازايتا وتىرىپ, بانكتىڭ كاپيتالىنا رەتتەلگەن بورىشتى ايىرباستاۋ مۇمكىندىگى كوزدەلگەن.
– باعدارلاما ءبىرىنشى كەزەكتە وعان قاتىسقان قارجى ينستيتۋتتارىنىڭ قاراپايىم سالىمشىلارىنا كومەكتەستى دەپ ايتۋعا بولا ما؟
– ارينە, بانك سەكتورىن قالپىنا كەلتىرۋ جاعدايلارىندا بانكتەردىڭ حالىق, مەملەكەت جانە جەكە كومپانيالار الدىنداعى ايتارلىقتاي مىندەتتەمەلەرىنىڭ بولۋى ماڭىزدى ءرول اتقاردى. ولاردىڭ قارجىلىق احۋالى ناشارلاعان جاعدايدا جەكە جانە مەملەكەتتىك كومپانيالار, سول سياقتى حالىق, سونداي-اق شاعىن بيزنەس زارداپ شەگۋى مۇمكىن ەدى. سوعان قاراماستان, ءبىز قولدانعان ءتاسىل بانكتەردىڭ ورنىقتىلىعىن ارتتىرۋعا مۇمكىندىك بەردى, بۇل رەتتە قارجى ينستيتۋتتارىن مەملەكەتتىك قولداۋ قايتارىمدىلىق نەگىزىندە كورسەتىلدى. جالپى العاندا, باعدارلامانى ىسكە اسىرۋ قارجى جۇيەسىنىڭ ورنىقتىلىعىن جانە ەكونوميكانىڭ جاي-كۇيىن ساقتاۋ تۇرعىسىنان اسا ماڭىزدى.
– باعدارلامانىڭ ماڭىزدى بولىگى ۇلتتىق بانكتىڭ رەتتەۋشىلىك مانداتىن كۇشەيتۋ, تاۋەكەلگە باعدارلانعان قاداعالاۋدى ەنگىزۋ ەكەنى انىق. زاڭناماعا ءتيىستى وزگەرىستەر ەنگىزۋ قانداي ساتىدا؟
– ۇلتتىق بانك قولدانىپ جۇرگەن قاداعالاۋ قۇرالدارى شەكتەۋلى جانە قالىپتى بولىپ تابىلادى. بۇگىنگى كۇنى ۇلتتىق بانك اكتيۆتەردى شىعارۋ بويىنشا بانكتەردىڭ وپەراتسيالارىن انىقتاي وتىرىپ, ەگەر دە زاڭنامانىڭ تالاپتارى ءفورمالدى تۇردە بۇزىلماسا, ولاردى توقتاتا تۇرۋعا مۇمكىندىگى بولمايدى.
وسى ماقساتپەن 2019 جىلعى 1 قاڭتاردان باستاپ تاۋەكەلگە باعدارلانعان قاداعالاۋ ەنگىزىلەتىن بولادى, ونىڭ شەڭبەرىندە ۇلتتىق بانك تاۋەكەلدەر تۋىنداعان جاعدايدا الدىن الۋ شارالارىن قابىلداۋدى كوزدەيتىن ءۋاجدى پايىمداۋ ينستيتۋتىن پايدالاناتىن بولادى. باسقاشا ايتقاندا, رەتتەۋشى بانكتەردىڭ قارجىلىق جاعدايىنىڭ ناشارلاۋىن كۇتپەستەن, داعدارىستى احۋالداردىڭ تۋىنداۋىن بولدىرماۋ مۇمكىندىگىنە يە بولادى.
مىسالى, ۇلتتىق بانك مىناداي ءتورت سالادا ءۋاجدى پايىمداۋدى پايدالانۋعا نيەتتەنىپ وتىر: مەنەدجمەنتتى جانە اكتسيونەرلەردى كەلىسۋ; قۇرىلعان پروۆيزيالاردىڭ (رەزەرۆتەردىڭ) بارابارلىعىن باعالاۋ, بانكپەن ەرەكشە قاتىناستارمەن بايلانىستى تۇلعالاردى انىقتاۋ; تاۋەكەل- دەردى باسقارۋ جانە ىشكى باقىلاۋ جۇيەلەرىن باعالاۋ.
قاداعالاپ پايىمداۋدى ەنگىزۋ ۇلتتىق بانكتىڭ اعىمداعى قاداعالاۋ وكىلەتتىگىن كەڭەيتپەيتىنىن اتاپ وتكەن ءجون. نەگىزگى وزگەرىستەر بانكتەردى رەتتەۋدىڭ قولدانىستاعى اياسى ىشىندە ورىن الادى. ءىس جۇزىندە, ۇلتتىق بانكتىڭ قاداعالاۋ قۇرالدارى جانە ولاردى قولدانۋعا ارنالعان نەگىزدەر رەتتەلەدى. مەملەكەت باسشىسى ءتيىستى زاڭعا ۇستىمىزدەگى جىلعى 2 شىلدەدە قول قويدى.
– كەڭەيتىلگەن رەتتەۋشىلىك وكىلەتتىكتەرگە يە بولعان جاعدايدا بانكتەگى پروبلەمالاردى رەتتەۋ ماسەلەلەرىندە ۇلتتىق بانك قانداي ارەكەتتەرگە باراتىنىن قاراپايىم بولجامدى مىسالدارمەن ايتىپ بەرسەڭىز.
– اعىمداعى قاداعالاۋ پروتسەسى قالىپتىلىعىمەن ەرەكشەلەنەدى, بۇل ونىڭ تيىمدىلىگىن تومەندەتەدى. ماسەلەن, «ا» بانكىندە اكتيۆتەردى بايلانىستى تۇلعالاردى كرەديتتەۋ ارقىلى جانە تۇراقتى ەمەس قامتاماسىز ەتۋ تۇرلەرى رەتىندە شىعارۋ بەلگىلەرى بايقالۋى مۇمكىن. بۇل رەتتە بانكتەر تاراپىنان پرۋدەنتسيالىق نورماتيۆتەر مەن قازاقستان رەسپۋبليكاسى زاڭناماسىنىڭ وزگە دە تالاپتارى بۇزىلماسا, ۇلتتىق بانكتىڭ ارالاسۋعا جانە اكتيۆتەردى شىعارۋ وپەراتسيالارىن توقتاتا تۇرۋعا مۇمكىندىگى جوق. شىن مانىندە, رەتتەۋشى ءفورمالدى ءتاسىلدى تاپپايىنشا, بانكتەردىڭ قىزمەتىنە ارالاسۋ جانە كۇماندى وپەراتسيالاردى جۇرگىزۋدى شەكتەۋ قيىندايدى.
تاۋەكەلگە باعدارلانعان قاداعالاۋعا اۋىسقاننان كەيىن رەتتەۋشى پرۋدەنتسيالىق تالاپتاردىڭ ءفورمالدى تۇردە بۇزىلۋىن كۇتىپ وتىرماستان, بىردەن كۇماندى وپەراتسيالاردى جۇرگىزۋدى شەكتەيدى, بۇل مىندەتتى تۇردە الدىن الا وتىرىپ ارالاسۋ جانە تاۋەكەلى بار وپەراتسيالاردى شەكتەۋ ەسەبىنەن قارجى ينستيتۋتىنىڭ ورنىقتىلىعىنا ىقپال ەتەدى.
ونىڭ ۇستىنە تاۋەكەلى بار وپەراتسيالاردى وتكىزگەنى جانە بانكتەردى تولەم جاساۋعا قابىلەتسىزدىك جاعدايىنا دەيىن جەتكىزگەنى ءۇشىن بانكتەردىڭ مەنەدجمەنتى مەن اكتسيونەرلەرىنىڭ قىلمىستىق جاۋاپكەرشىلىگى كۇشەيتىلەتىن بولادى.
– قارجى نارىعىنا كەيبىر قاتىسۋشىلار ۇلتتىق بانك بانكتەردىڭ كرەديتتىك قىزمەتىن, ولاردىڭ اكتيۆتەرىنىڭ ساپاسىن باعالاۋ ماسەلەلەرىندە باسشىلىققا الۋدى جوسپارلاپ وتىرعان «رەتتەۋشىلىك پايىمداۋ» سۋبەكتيۆتى بولۋى مۇمكىن دەپ قاۋىپتەنەدى. ىقتيمال داۋلاردى رەتتەۋ تەتىگى قانداي بولادى؟
– بانكتەر تاراپىنان ءۋاجدى پايىمداۋدى ەنگىزۋگە قاتىستى ورىن الىپ وتىرعان سىن ۇلتتىق بانكتىڭ ءۋاجدى پايىمداۋ- دى پايدالاناتىن قىزمەتكەرلەرىندە ىقتيمال سۋبەكتيۆيزمنىڭ بولۋ ماسەلەلەرىنە قاتىستى. بۇل بانكتەر مەن باسقا دا قارجى ۇيىمدارى تاراپىنان قاۋىپتەنۋدىڭ نەگىزگى سەبەبى بولىپ تابىلادى. سوعان قاراماستان, زاڭناماعا ەنگىزىلەتىن تۇزەتۋلەردىڭ رەداكتسياسى ونى پايدالانۋدىڭ جەتكىلىكتى تۇردە تۇسىنىكتى جانە اشىق تەتىگىن جانە وعان سوتقا دەيىن, سول سياقتى سوت تارتىبىمەن شاعىم جاساۋ مۇمكىندىگىن بولجايدى. پايىمداۋدى پايدالانۋ كەزىندە زاڭدىلىق, نەگىزدىلىك, وبەكتيۆتىلىك جانە بىرىڭعاي ءتاسىل قاعيداتتارى ساقتالادى.
بۇل ورايدا رەتتەۋشىنىڭ پايىمداۋى قاداعالاۋ پروتسەسىن قاتاڭداتۋ ءۇشىن, سول سياقتى ونى جۇمسارتۋ ءۇشىن پايدالانىلۋى مۇمكىن, مىسالى, ءفورمالدى تالاپتارعا شامالى سايكەس كەلمەگەن كەزدە.
ءۋاجدى پايىمداۋ ۇلتتىق بانكتىڭ ءبىر قىزمەتكەرىنىڭ عانا پىكىرى ەمەس, ول – ۇلتتىق بانكتىڭ ءتيىستى بولىمشەلەرى باسشىلارىنىڭ قاتىسۋىمەن ۇلتتىق بانك توراعاسى ورىنباسارلارىنىڭ ءبىرى باسشىلىق ەتەتىن القالى ورگانىنىڭ كاسىبي نەگىزدى پىكىرى. ءۋاجدى پايىمداۋ قاداعالاۋ شاراسىن قولدانۋ ءۇشىن نەگىز بولىپ تابىلادى.
قاداعالاپ پايىمداۋدىڭ ۇلتتىق بانكتىڭ پىكىرى بولىپ تابىلاتىنىن ەسكەرە وتىرىپ, قاتە پايىمداۋلار تاۋەكەلدەرىن ازايتۋ ءۇشىن زاڭ جوباسىندا قاداعالاپ پايىمداۋدى قولدانۋ جانە سوتقا دەيىن شاعىم جاساۋ ءراسىمى جان-جاقتى رەتتەلەدى. قاداعالاپ پايىمداۋدى دايىنداۋ كەزىندە باستاپقى كەزەڭدە بانك ونىڭ جوباسىمەن 5 جۇمىس كۇنىنەن اسپايتىن ۋاقىتتا تانىسادى. ودان كەيىن, قاداعالاپ پايىمداۋدى ۇلتتىق بانكتىڭ القالى ورگانى قارايدى جانە قاراۋ ناتيجەسى بويىنشا ۇلتتىق بانك قاداعالاپ دەن قويۋ شاراسىن (جازباشا ۇيعارىم) قولدانۋعا قۇقىلى, ول 10 جۇمىس كۇنى ىشىندە كۇشىنە ەنەدى. بانك قاداعالاپ دەن قويۋ شاراسىمەن كەلىسپەگەن كەزدە قارجى ينستيتۋتى جازباشا قارسىلىق ۇسىنۋعا قۇقىلى, ونى ۇلتتىق بانك باسقارماسى 10 جۇمىس كۇنى ىشىندە قارايدى. قاداعالاپ دەن قويۋ شاراسى قارسىلىق ءبىلدىرۋ قارالعاننان كەيىن كۇشىنە ەنەدى. وسىلايشا, قاداعالاپ پايىمداۋ- دى ىسكە اسىرۋدىڭ جالپى مەرزىمى 25 جۇمىس كۇنىن قۇرايدى. بۇل رەتتە بانكتەر بۇرىنعىداي, ياعني ۇلتتىق بانكتىڭ ءۋاجدى پايىمداۋى جانە وزگە شەشىمدەرى بويىنشا سوت تارتىبىمەن شاعىم جاساي الادى.
ءبىز ءۋاجدى پايىمداۋ جونىندەگى قاداعالاۋ شەشىمدەرىن قابىلداۋدىڭ كورسەتىلگەن راسىمدەرىن بارىنشا اشىق دەپ سانايمىز. قارجى ۇيىمدارىنىڭ ۋاكىلەتتى ورگان شەشىمىنىڭ جوباسىنا شاعىم جاساۋ ءۇشىن جەتكىلىكتى ۋاقىتى بولادى. قارجى قوعامداستىعىنىڭ ءۋاجدى قاداعالاپ پايىمداۋ تۇرىندەگى جاڭا قاداعالاۋ قۇرالىن پايدالانۋدىڭ ۇسىنىلىپ وتىرعان تەتىگىن تولىق قولدايتىنىن تاعى دا اتاپ وتكىم كەلەدى.
– بانك سەكتورىنىڭ ورتا مەرزىمدى پەرسپەكتيۆاداعى دامۋىنا قاتىستى بولجامىڭىز قانداي؟ نارىقتىڭ شوعىرلانۋىن, ونىڭ قاتىسۋشىلارىنىڭ بىرىگۋىن كۇتۋگە بولا ما؟
– قازىرگى كەزدە ەلىمىزدىڭ بانك سەكتورىنداعى احۋالىن سەنىمدى تۇردە تۇراقتى دەپ سيپاتتاۋعا بولادى. بۇل رەتتە بانك سەكتورىنىڭ ورنىقتىلىعىن قولداۋ جونىندە قابىلدانعان باعدارلاما بانك سەكتورىن تۇراقتاندىرۋ كەزىندە ماڭىزدى ءرول اتقاردى. ورتا مەرزىمدى پەرسپەكتيۆادا بانك سەكتورىن دامىتۋدىڭ نەعۇرلىم وزەكتى ماسەلەسى ەكونوميكانى كرەديتتەۋدى قالپىنا كەلتىرۋ بولادى.
تۇتاستاي العاندا, قارجى ۇيىمدارى بىرىكتىرىلگەن جاعدايدا ول وڭ سينەرگيانى كورسەتەدى, سەبەبى قۇرىلعان بانك بانكتەردىڭ رەسۋرستارىن بىرىكتىرۋ سالدارىنان تۋىندايتىن باسىمدىقتاردىڭ كەڭ اۋقىمىن پايدالانا الادى. اتاپ ايتقاندا بانكتەردى شوعىرلاندىرۋ پايداسىنا: اۋقىم بويىنشا ۇنەمدەۋ, فۋنكتسيالاردى ورتالىقتاندىرۋ ەسەبىنەن اكىمشىلىك, ماركەتينگتىك جانە باسقا دا شىعىستاردى تومەندەتۋ, قارجىلىق قىزمەتتەردىڭ تىزبەسىن كەڭەيتۋ, نارىقتىڭ ۇلەسىن ۇلعايتۋ, ءوز بيزنەسىن گەوگرافيالىق ءارتاراپتاندىرۋ, باسقارۋ تيىمدىلىگىن ارتتىرۋ جانە ت.ب. دالەل بولىپ تابىلادى.
وسىلايشا, اۋقىم بويىنشا ۇنەمدەۋ بانكتىڭ مولشەرى, ونىمدەر مەن قىزمەتتەردى ءارتاراپتاندىرۋ, بانك برەندىنىڭ تانىمال بولۋى بانك ونىمدەرىنىڭ باسىم بولىگىن ولاردىڭ تۇتىنۋشىلارىنىڭ باسىم بولىگىنە قاراما-قارسى ساتۋدان قوسىمشا پايدا الۋعا مۇمكىندىك بەرۋىنەن كورىنەتىن بولادى. ناتيجەسىندە, بانكتىڭ قارجىلىق جاعدايىنىڭ نىعايۋىنا, ونى كاپيتالداندىرۋعا, نارىقتا ءتيىمدى جۇمىس ىستەۋىنە سەنىم ارتۋعا بولادى.
– مەملەكەت باسشىسىنىڭ باستامالارىن ىسكە اسىرۋ شەڭبەرىندە ۇلتتىق بانك ەكونوميكانى ۇزاق مەرزىمدى كرەديتتەۋدى قامتاماسىز ەتۋ بويىنشا قانداي جۇمىس جۇرگىزۋدە؟ ۇلتتىق بانك ەدب-نى قورلاندىرۋدى كەڭەيتۋ بويىنشا قانداي شارالاردى ىسكە اسىرماق؟
– بانكتەردىڭ قولايلى مولشەرلەمە بويىنشا ۇزاق مەرزىمدى قورلاندىرۋعا قولجەتىمدىلىگىن كەڭەيتۋ ۇلتتىق بانك جۇمىسىنىڭ ماڭىزدى باسىمدىقتارىنىڭ ءبىرى بولىپ تابىلادى. بانكتەردە قارجى رەسۋرستارىنىڭ بولۋى – كرەديتتىك پروتسەستى جانداندىرۋدىڭ, ولاي بولسا, ەل ەكونوميكاسى دامۋىنىڭ نەگىزگى تالابى ەكونوميكانى ۇزاق قورلاندىرۋمەن قامتاماسىز ەتۋ جانە ەكونوميكانى كرە- ديتتەۋدى كەڭەيتۋ ءۇشىن بىرقاتار جۇمىس جۇرگىزىلدى, جاقىن ارادا تاعى دا ىسكە اسىرىلاتىن بولادى.
بىرىنشىدەن, ەكىنشى جارتى جىلدىقتا «7 – 20 – 25» يپوتەكالىق كرەديتتەۋ باعدارلاماسى ىسكە اسىرىلا باستادى ونىڭ اياسىندا بەس جىلدىق كەزەڭ ىشىندە يپوتەكالىق كرەديتتەۋ نارىعىن 1 ترلن تەڭگە سوماسىنا كەڭەيتۋ كوزدەلىپ وتىر.
ەكىنشىدەن, بانكتەردى قورلاندىرۋ مەرزىمدەرىن ۇزارتۋعا ۇلتتىق بانكتىڭ بانكتەردىڭ اينالىس مەرزىمى 5 جىل بولاتىن وبليگاتسيالارىن ساتىپ الۋى ىقپال ەتەدى. وسى باعدارلاما شەڭبەرىندە اقشا قاراجاتىن جالپى تارتۋ كولەمى 2018 جىلى 400 ملرد تەڭگەنى قۇرايدى. وسى كولەمنىڭ جارتىسى – 200 ملرد تەڭگە – بجزق قاراجاتى ەسەبىنەن قامتاماسىز ەتىلەدى.
ۇشىنشىدەن, جيناق دەپوزيتتەرىن ەنگىزۋدە بانكتەردى قورلاندىرۋ مەرزىمدەرىن ۇزارتۋعا جانە بانكتەردىڭ ەكونوميكانى ۇزاق مەرزىمدى كرەديتتەۋىن كەڭەيتۋگە ىقپال ەتەدى.
كورسەتىلگەن اقشا قاراجاتى سول سيياقتى ەكونوميكانىڭ ناقتى سەكتورىن كرەديتتەۋدى كەڭەيتۋگە باعىتتالۋى مۇمكىن.
بۇل شارالار كەشەنى ءتيىمدى ىسكە اسىرىلعان جاعدايدا بانكتەردىڭ ەكونوميكانى كرەديتتەۋ بويىنشا مۇمكىندىگىن ايتارلىقتاي كەڭەيتۋگە مۇمكىندىك تۋادى.