ەكى اۋىز سوزبەن ءتۇيىپ ايتاتىن قازاق «اڭقاۋ ەلگە – ارامزا مولدا», «دۇمشە مولدا ءدىن بۇزار» دەيدى. قازىر نە كوپ, ۋاعىز ايتۋشىلار كوپ. الايدا كەيبىرىنىڭ ايتقاندارى قاناتتى سوزدەگىدەي پايداسىنان زيانى كوپ پە دەگەن ويعا قالاسىڭ.
جۋىردا «ەگەر جانناتقا ەر ادام ءبىر ايەلىمەن كىرسە, وندا وعان 70 حور قىزى بەرىلەدى. ايەلىڭىزبەن 71, وعان وزىڭىزگە مەنشىكتەلگەن 2 حور قىزى جانە بار. سوندا 73 ايەلىڭىز بولسا, ءار حور قىزىنا تاعى 70 كۇتۋشى بەرىلەدى. سولاردىڭ ءبارىن قوسقاندا 4900 ايەلىڭىز بولادى. ال سول كەزدە ەكىنشى, ءۇشىنشى ايەل الماعاندار بارماقتارىن شاينايدى ەكەن. شىركىن-اي, انا كوكەمنىڭ ايەلى مۇنشا بولىپ كەتتى-اۋ, ال مەندە 4900 عانا دەپ» سەرپىپ تۇرىپ ۋاعىز ايتىپ جاتىر. ەندى ءبىرى «بايلىعى بار قىزدار جاعدايى ناشار ەركەككە ەكىنشى, ءۇشىنشى, ءتورتىنشى بولىپ ءتيىپ, كۇيەۋىنىڭ جاعدايىن جاساسىن. كىشى جار بəيبىشەنىڭ بالاسىنىڭ ءىشىپ-جەۋىن, كيىنۋىن, بولاشاعىن مىندەتىنە السىن», دەگەن ويدى تاماعىن كەنەپ قويىپ تاراتۋدا. بۇل نە؟ ەرتەدەن كەلە جاتقان وتباسىلىق قۇندىلىققا سوققى بەرۋ مە؟ ەر اتىن يەلەنگەن ەرلەردىڭ نامىسى كەلمەي تىڭدايتىن دۇنيە مە ءوزى؟ Əلدە جاۋاپسىز əكە, الفونس, ماسىل ەركەك سانىن كوبەيتۋگە جاسالعان, ءسويتىپ قازاق ازاماتىنىڭ بويىنداعى نامىسىن ولتىرۋگە جاسالعان ۋاعىز با؟ قايسىسى بولسا دا دۇرىس ەمەس. وسىنداي ويلاردى تىڭداپ وتىرىپ, قازاق سانىن كوبەيتۋدى بەتپەردە ەتىپ, ۇلتتى ازدىراتىن مۇنداي ۋاعىزداردىڭ پايداسىنان زيانى كوپ قوي دەيسىڭ.
تاعى ءبىر دۇمشە «ادامزات بالاسىندا ايەلدەرگە وتە جامان كوزقاراس بولعان, قىز تۋعاندا جىلاپ, ادامدار وزدەرىنىڭ پەرزەنتىن تىرىدەي كومىپ وتىرعان. قىزداردىڭ قادىرى بولعان ەمەس. بۇل جاي عانا اراب ولكەسىندە ەمەس, بۇكىل دۇنيەدە ايەل زاتىنىڭ قادىرى بولعان ەمەس...» دەپ ءۇزىلدى-كەسىلدى بايلاممەن سوعىپ تۇر. ال حالىقتىڭ تاريحىن بىلگەن عۇلاما, ەلگە ۋاعىز ايتاتىن ۇستاز تۇمار, زارينا سىندى انالارعا كوش باستاتقان, قىزىن قوناعىم دەپ قادىرلەپ, تەك تورىنە وتىرعىزعان جۇرتتىڭ ۇرپاعىنا بۇلاي ايتپاسا كەرەك-ءتى.
ەندىگى ءبىر ۋاعىزعا نازار سالساق, ءجانناتتىڭ ءتىلى اراب ءتىلى, و دۇنيەگە بارعاندا سۇراق-جاۋاپ اراب تىلىندە قويىلادى دەگەن مازمۇندا ايتىلىپ, اراب ءتىلىن بىلمەگەن جانعا جاعدايدىڭ قيىندايتىنى جەتكىزىلەدى. قۇدىرەتى كۇشتى جاراتۋشى وندا نەگە بارلىق حالىقتى ءبىر تىلدە سويلەيتىن ەتىپ تۋدىرا سالماعان, ءوزى سان ءتۇرلى رەڭ, سان ءتۇرلى ءتىل بەرىپ, ادەت-عۇرىپ, سالت-سانا, ءداستۇر سىيلاپ, ونى نەگە و دۇنيەگە بارعاندا وشىرە سالادى ەكەن دەگەن ويعا كەتەسىڭ ەرىكسىز...
«كرەديت الساڭ اناڭمەن جەتى رەت زينا جاساعانداي كۇناعا باتاسىڭ» دەيدى كەلەسىسى. بۇل ءسوزدى قالاي ايتۋعا بولادى؟ كىمنىڭ قارىزعا باتقىسى, نەسيە العىسى, بانكتىڭ الدىنا بارىپ, وسىمىنە كونىپ كرەديت العىسى كەلەدى؟ ءبəرى مəجبۇرلىكتەن عوي. اي سايىن ەڭبەكاقى الاتىن, جۇمىسى بار ادامداردىڭ, كۇيەۋى مەن əيەلى دە جۇمىس ىستەيتىن وتباسىلاردىڭ باسىم بولىگى پəتەر الۋ تۇگىلى تۇرمىسقا قاجەتتى م ۇلىك-مۇكامالدى ايلىعىنا الا المايدى. قايتەدى؟ دومالاپ جەردە جاتپايىن دەپ توسەك الايىن دەسە دە, تورىمدە ديۆان تۇرسىن مەيمانىم تىزە بۇكسە دە دەسە دە, ازىق-ت ۇلىگىمنىڭ اشىپ-تۇشىپ بەرەكەسى كەتپەسىن دەپ توڭازىتقىش, تۇرمىسقا قاجەت باسقا دا كەرەكتەرىن الايىن دەسە دە ايلىعى قۇرعىر شولتاڭ ەتە قالادى.
قالانىڭ ءبىر باسىنان ەكىنشى باسىنا جۇمىسقا ۇلگەرۋ, ءəرى بالانى بالاباقشاعا اپارۋ قانداي قيىن. Əسىرەسە تىرشىلىگى اسىعىس قالادا. تاڭ اتپاي بالانى بالاباقشاعا جەتكىزىپ, ودان ايالداماداعى ءيىن تىرەسكەن حالىقپەن جاپاتارماعاي اۆتوبۋسقا ءمىنۋ كەرەك. كەيدە سىيماي قالىپ, جۇمىستان قالىپ بارا جاتقان سوڭ امالسىزدان تاكسي توقتاتۋعا تۋرا كەلەدى. بۇل وتباسىنىڭ بيۋدجەتىنە تاعى سالماق. سوسىن كرەديتكە كولىك الادى. ويتكەنى ازاماتتىڭ بالاسىن توڭدىرعىسى, جۇمىستان كۇنارا قالىپ قىزاراقتاعىسى كەلمەيدى. سوندا وسى نيەت زينا جاساۋ ما؟ حالىقتىڭ جاعدايىن كورە تۇرا سونداي ۋاعىز ايتۋ نەنىڭ بەلگىسى؟
ءدىن تاقىرىبىمىز ەمەس. بۇل جونىنەن ارنايى ءبىلىمىمىز جوق. بىراق كەي ۋاعىزشىلاردىڭ تۇپكى ويىن تانىپ, ەلدىككە زيانى بارلىعىن ءبىلىپ تۇرىپ ۇندەمەي قالۋدى ار الدىندا مۇسəپىرلىككە بالايمىز. رەسەيدە شاميل الياۋتدينوۆ ەسىمدى تانىمال عالىم بار. يسلامدى قورعاپ سويلەگەندە ەلدى اۋزىنا قاراتىپ, وپپەنەنتتەرىن دە جىمداي قىلادى. بىراق وتكەندە سول كىسىنىڭ ءبىر ۋاعىزىن تىڭداپ بوي تارتىپ قالدىم. ونىڭ ارمانى رەسەي كەرەگەسىن كەڭەيتۋ, ورىس ءتىلىنىڭ ۇستەمدىگى جۇرەتىن شەكارانى ۇلعايتا ءتۇسۋ ەكەن. كەزىندە ورىس حاننىڭ ۇرپاعى ۋرۋسوۆ پەن تۇبىنە بويلاساڭ ارىستان جۇرەكتى وراز-مۇحامەد سۇلتاننىڭ ۇرپاعى تەۆكەلەۆتىڭ اراعا دەلدالدىققا جۇرگەنىندەي شاميل باۋىردىڭ دا كوكسەگەنى بار ەكەن. بۇل ءبىزدىڭ ەلدىگىمىزگە زيانى بار وي. سوندىقتان ۋاعىزدىڭ دا ۋاعىزى, ۋاعىزشىنىڭ دا ۋاعىزشىسى بار. بارلىعىن تالعاماي جۇتىپ, تاماعىمىزعا كولدەنەڭ تۇرىپ قالماۋىن ەسكەرسەك دەيمىن.
انار تولەۋحانقىزى, «ەگەمەن قازاقستان»