قازاق پەن دومبىرا ەگىز, بولىنبەيتىن ءبىرتۇتاس ۇعىمعا اينالىپ كەتكەلى قاشان. تورىنە شىعارىپ, قاستەرلەپ كەلگەن سول قاسيەتتى قارا دومبىرانىڭ بۇگىن, مىنە, ۇلتتىق دەڭگەيدە ۇلىقتالۋى, تويلانۋى – شىن مانىندەگى ونەردىڭ ۇلكەن وقيعاسى, مۇقىم قازاق بولىپ سۇيىنشىلەيتىن ايتۋلى جاڭالىق.
دومبىرا – قازاقتىڭ جانى. ەلباسىمىزدىڭ تىكەلەي قولداۋىمەن قولعا الىنعان بۇل مەرەكەنىڭ تەك ونەر ادامدارى, دومبىراشىلار قاۋىمى ءۇشىن عانا ەمەس, وسكەلەڭ ۇرپاقتى ۇلتجاندىلىققا, ۇلتتىق رۋح بيىگىندە تاربيەلەۋدە ايتارلىقتاي ءمانى زور. دومبىرا كۇنىنىڭ بۇكىلحالىقتىق مەيرام بولىپ بەكىتىلۋى – بىرىنشىدەن, ۇلتتىق اسپابىمىزدىڭ دارەجەسىن بيىكتەتتى, ەكىنشىدەن, مادەني قۇندىلىقتارىمىزدى ۇلىقتاپ, ءوزىمىزدىڭ ءتىلىمىزدى, ونەرىمىزدى, مۋزىكامىزدى, ادەبيەتىمىزدى ساقتاپ قالۋ جولىندا دا زاماناۋي, جاڭاشىل, جالپىۇلتتىق سيپات قالىپتاستىردى. سوندىقتان دا بۇل مەيرامدى رۋح مەيرامى دەپ اتاسا دا ارتىق ەمەس, مەنىڭشە.
ەگەر ۇلتتىق اسپابىمىزدىڭ تاريحىنا ۇڭىلەتىن بولساق, 1957 جىلى سەيىلحان اسانوۆ, نۇرعيسا تىلەنديەۆتەي ءبىرتۋار تالانتتاردىڭ باستاماسىمەن اتىراۋدا 500 ادامنىڭ قۇرالعان وركەستر بولاتىن. سول كەزدىڭ وزىندە-اق ونەر وقيعاسىنا اينالعان ايتۋلى شارا كەيىن 2010 جىلى جالعاسىن تاۋىپ, 650 ادامنان قۇرالعان ونەرپازدار توبى «يساتاي-ماحامبەت» الاڭىن قاسيەتتى دومبىرا شاناعىنان توگىلگەن كۇمبىرلى كۇيدىڭ دۋمانىنا بولەدى. تىڭدارمان كوڭىلىنەن شىققان بۇل باستاما 2013 جىلى اتىراۋ ستاديونىندا 1000 ادامدىق ونەر كورسەتۋگە ۇلاسىپ, قازاقستان بويىنشا گيننەستىڭ رەكوردتار كىتابىنا ەنگەن.
ال كەشەگى استانانىڭ «قازاق ەلى» الاڭىندا وتكەن 2000-نان اسا دومبىراشىلار قۇرامىنىڭ جالپى ورىنداۋىندا ونەر كورسەتۋى – ۇلتتىق ونەرىمىزدىڭ جاناشىرلارى – تىڭدارماندار ءۇشىن ەستەن كەتپەس اسەرىمەن ارقايسىسىنىڭ كوڭىل تۇكپىرىنە بەرىك بەكىگەنى ءسوزسىز. بۇل – دومبىرا تاريحىندا تۇڭعىش رەت وسىنشالىقتى كوپ ادامنىڭ قاتىسۋىمەن جۇزەگە اسىپ وتىرعان ۇلتتىق مۋزىكامىزدىڭ ايتۋلى وقيعاسى.
ۇلتتىق دومبىرا كۇنى – شىن مانىندەگى ۇلتتىق ونەرىمىزدىڭ ۇلى مەيرامى, ەلوردامىزدىڭ 20 جىلدىق مەرەيتويىنا جاسالعان تاماشا تارتۋ. كەشە بارلىعىمىز كۋا بولعانداي, تەك دومبىرا تارتىپ, كۇي تىڭداپ قويماي, تىڭدارمان قاۋىم, سونداي-اق قۇرمانعازى ساعىرباي ۇلى, دينا نۇرپەيىسوۆا, احمەت جۇبانوۆ باستاعان كۇي ونەرى مايتالماندارىنىڭ ساۋساق تابى تيگەن اسپاپتارىن كوزبەن كورىپ, شەبەرلەردىڭ دومبىرا, ۇلتتىق اشەكەي بۇيىمدارىن جاساۋ بارىسىمەن دە تانىستى. مۇنىڭ دا وسكەلەڭ ۇرپاقتىڭ ءوز ۇلتىنىڭ تاريحى مەن تامىرىن, مادەنيەتىن جەتىك ءبىلىپ ەرجەتۋىنە, تاربيەلەنۋىنە بەرەر تاعىلىمى مول. مەنى جاستاردىڭ ۇلتتىق ونەرىمىزگە, دومبىراعا دەگەن قىزىعۋشىلىعى ءتانتى ەتتى.
كەزدەيسوقتىق پا بىلمەدىم, كوپ ۋاقىتتان بەرى جۇزەگە اسىرسام دەپ جۇرگەن جوبالارىمنىڭ ءبىرى ءدال وسى جىلى شەشىمىن تاۋىپ, قىركۇيەك ايىندا كۇي اتاسى قۇرمانعازى ساعىرباي ۇلىنىڭ مەرەيتويىنا وراي «ساز پەرنەلى سارايشىق» دەگەن اتاۋمەن حالىقارالىق كۇي فەستيۆالى وتكىزىلەدى دەپ بەكىتىلگەن بولاتىن. قازىر سوعان قىزۋ دايىندىق جۇرگىزىلىپ جاتىر. مىنە, جۇرەك تۇكپىرىندە ۇزاق جىلدار بويى ايالاپ كەلگەن ارمانىمنىڭ ۇلتتىق دومبىرا مەيرامىمەن, استانامىزدىڭ 20 جىلدىق مەرەيتويىمەن تۇسپا-تۇس كەلۋىن ءوزىمنىڭ تاراپىمنان ەلىمىزدەگى ايتۋلى وقيعالارعا جاساعان تارتۋىم دەپ بىلەمىن. وزدەرىڭىز بىلەتىندەي, ەلىمىزدە بۇعان دەيىن حالىقارالىق دەڭگەيدە كۇي فەستيۆالى ءوتىپ كورگەن ەمەس. سول ولقىلىقتىڭ ورنىن تولتىرۋدى جانە ۇلتتىق ونەرىمىزدى تەك ەل اراسىندا ەمەس, الەمدىك كەڭىستىكتە تانىتۋدى ماقسات تۇتقاندىقتان, قيىن دا بولسا وسى جوبانى جۇزەگە اسىرۋعا تاۋەكەل ەتكەن ەدىم. ەلباسىنىڭ جارلىعىمەن بەكىتىلگەن ۇلتتىق دومبىرا كۇنى مەيرامى ىشىمدەگى سول قورقىنىشىم مەن كۇدىگىمدى سەيىلتىپ, ارمانىمدى اقيقاتقا اينالدىرا الاتىنىما ۇلكەن سەنىم سىيلادى. جالپى, دومبىرادا قازاقتىڭ قالپى, كۇيدە ۇلتىمىزدىڭ بارلىق بولمىسى, تابيعاتى, تانىمى, سەنىمى مەن سەزىمى جاتىر. كۇيگە ءتىلدىڭ دە, اۋدارمانىڭ دا قاجەتى جوق. كۇي – جۇرەكتى پەندەنىڭ بارلىعىنا ورتاق ءتىل, ورتاق ءلاززات. سوندىقتان دا كۇي – قازاقتى عالامعا تانىتۋدىڭ بالاماسى جوق بايلىعى.
ايگۇل ۇلكەنباەۆا,
قازاقستاننىڭ ەڭبەك سىڭىرگەن ءارتىسى, كۇيشى-كومپوزيتور