جيىرماسىنشى بەلەسىن باعىندىرىپ, مەرەيتويدىڭ شۋاعىنا مالىنعان استانانىڭ قۋانىشىنا بارشا قازاقستان جۇرتىنىڭ ورتاقتاسىپ جاتقانى سۇيسىنتەدى. مۇنىڭ ءوزى ء«بىر حالىق – ءبىر ەل – ءبىر تاعدىر» ماقساتى جولىندا جۇدىرىقتاي بولىپ جۇمىلعان ەلدىڭ ەرتەڭىنە دەگەن سەنىمدى ۇلعايتىپ, ورتاق تويدىڭ ءمان-ماعىناسى مەن قادىر-قاسيەتىن ءتىپتى دە اسقاقتاتا تۇسەدى.
ماڭگىلىك ەلدىڭ استاناسىنا مىرزا كوڭىلدەن جاسالعان ءاربىر سىي-تارتۋدىڭ ورنى بولەك, ارينە. دەگەنمەن, تۇڭعىش پرەزيدەنتتى ەڭبەكپەن شىڭداپ, ساياساتتىڭ ساحناسىنا ۇكىلەپ شىعارعان قاراعاندى حالقىنىڭ ەلباسىنىڭ ءتولتۋماسى سانالعان ارمان قالاعا دەگەن ىستىق ىقىلاسى, جومارت سىيى نازاردى وزىنە ەرەكشە اۋدارادى. قاراعاندى وبلىسى استانانىڭ ايشىقتى تويىنا « ۇلىتاۋ» اللەياسى مەن «قازاق ەلىنە مىڭ العىس!» دەپ اتالعان مونۋمەنتتى سىيعا تارتپاقشى.
سالتانات قاقپاسىنان تۇركىستان كوشەسىنە دەيىنگى جەردى الاتىن اللەيا ۇلت ۇياسى ۇلىتاۋدىڭ قاستەرلى جادىگەرلەرىن كورۋگە مۇمكىندىك بەرەتىن اشىق اسپان استىنداعى مۇراجاي ەسەبىندە بولادى. باستى توسىنسىي ءامىر تەمىردىڭ جازۋى باسىلعان التىن شوقى ءدوڭىنىڭ باسىندا بولعان تاستىڭ كوشىرمەسى بولماق. ول تاستىڭ تۇپنۇسقاسى الەمگە ايگىلى ەرميتاجدا ساقتالعان.
عالىمدار تاس تاقتا 1391 جىلى ءامىر تەمىردىڭ التىن ورداعا شىققان اتاقتى جورىعى كەزىندە ورناتىلعان دەگەن بولجام جاساۋدا. مىنە, وسى باعا جەتپەس تاريحي جادىگەردىڭ كوشىرمەسى تۇڭعىش رەت كوپشىلىككە قولجەتىمدى جەردە قالىڭ جۇرتشىلىق نازارىنا ۇسىنىلادى. سونداي-اق اللەيادا تاريحى 4 مىڭنان استام جىلعا تەرەڭدەيتىن تەرەكتى-اۋليە جانە بايقوڭىر پەتروگليفتەرى ورىن الادى.
ۇزىندىعى 190,3 مەتر, ال ەنى 18,6 مەتر بولاتىن جاياۋ جۇرگىنشىلەر اللەياسى مونۋمەنت الاڭى مەن سول جەردىڭ «ماڭگىلىك ەل» الاڭىنا ۇلاساتىن باتىس جاق بولىگىنىڭ اراسىندا بولادى. گۇلزاردىڭ ەكى قاپتالىندا ساكىلەر مەن قوقىس جاشىكتەرى قاتار تۇزەيدى.
اللەيانىڭ ورتاڭعى بولىگى كەڭي كەلىپ, الاڭقايعا اينالادى دا, ول جەردەگى تاقىرىپتىق الپيناري اياسىنا ۇلىتاۋ دالاسىن ەجەلدەن مەكەندەيتىن كيىكتەردىڭ ءمۇسىنى قويىلادى. سونىمەن قاتار, اللەيانىڭ تابانىنا گەومەتريالىق ورنەكتەردى قۇرايتىن تاس تاقتايشالار توسەلىپ, ونىڭ ەكى جيەگى ءتۇرلى اعاش, قىزىلدى-جاسىل گۇل, كوكوراي شالعىنمەن كومكەرىلەدى.
«قازاق ەلىنە مىڭ العىس!» مونۋمەنتى قازىرگى تاڭدا قاراعاندى كوركەم ونەر كومبيناتىندا جاسالىپ جاتىر. ءۇش بالانى قۇشاعىنا الىپ, باۋىرىنا باسقان قازاق ايەلىنىڭ – قامقور انانىڭ تۇلعاسى قولادان قۇيىلعان ەسكەرتكىشتىڭ بيىكتىگى تۇعىرىمەن قوسىپ ساناعاندا 13,35 مەترگە جەتەدى. مۇسىنشىلەر مونۋمەنتتىڭ كەسكىن كەلبەتىنە زۇلمات زامانىندا ءتۇرلى زوبالاڭعا ۇشىراپ, قازاقتىڭ دالاسىنا زورلىقپەن قونىس اۋدارىلعان وزگە ۇلت وكىلدەرىن وزەككە تەپپەي, ءوز بالاسىنداي باۋىرىنا باسقان قازاق حالقىنىڭ اسىل قاسيەتتەرىن ايشىقتايتىن ءمان-ماعىنا بەرۋگە تىرىسقان. جەتى مەترلىك تۇعىرعا قونعان ەسكەرتكىش ورىن تەبەر الاڭنىڭ جالپى كولەمى 45,6ح42,6 مەتر دەپ جوسپارلانعان.
مونۋمەنتتىڭ ورىن تەبەر جەرى دە دۇرىس تاڭدالعان: الىستان مەندۇندالاپ كورىنەتىندەي وتە ىڭعايلى الاڭقاي. مونۋمەنتتىڭ باس قاسبەتى قارايتىن تۇركىستان كوشەسىنەن جانە سالتانات قاقپاسى جاعىنان دا كوزگە بىردەن تۇسەتىن بولادى.
وسىدان ءبىراز بۇرىن استانادا, ورتالىق كوممۋنيكاتسيالار قىزمەتىندە بولعان بريفينگ بارىسىندا قاراعاندى وبلىسىنىڭ اكىمى ەرلان قوشانوۆ ءوڭىردىڭ ەلوردا تويىنا تارتۋ ەتەر سىيى تۋرالى تولىق اقپارات بەرگەن بولاتىن.
– زادى, تارتىلعان سىيدىڭ قانشا تۇراتىنى ايتىلا بەرمەيدى. دەگەنمەن, بۇل تارتۋدىڭ تۋ سىرتىندا دەمەۋشىلەر تاراپىنان بولعان مول ۇلەستىڭ تۇرعانىن اتاپ ايتقىم كەلەدى. ولار بۇل يگى ىسكە قاتىستىلىعى بارىن جاريا ەتكىسى كەلمەيتىن ءوزىمىزدىڭ كاسىپكەرلەرىمىز. بىراق ولار بۇل سىيدىڭ بارشا قاراعاندىلىقتار اتىنان ەكەنىن ماقتانىشپەن ايتادى, – دەپ اتاپ وتكەن ەدى ەرلان قوشانوۆ.
ارقا توسىندەگى التىن ءتاجدى استانانىڭ وسىدان 10 جىل بۇرىنعى مەرەيتويىنا دا قاراعاندى وبلىسى تاماشا تارتۋ جاساعان بولاتىن. ەلوردا تسيركىنىڭ الدىنا قاراعاندىلىق شەبەرلەر قاق ورتاسىندا ەكۆيليبريست بالا ءمۇسىنى ورنالاسقان مۋزىكالىق سۋبۇرقاق سالدى. سۋبۇرقاقتىڭ اينالاسىنا ەرتەگى كەيىپكەرلەرىنىڭ, جان-جانۋارلاردىڭ مۇسىندەرى قويىلدى. كەش تۇسە الۋان ءتۇستى جارىقپەن ارلەنىپ, مۋزىكا سازىمەن مىڭ بۇرالا بيلەپ, مەتر بيىكتىككە دەيىن شاپشيتىن بۇل سۋبۇرقاق قازىرگى ۋاقىتتا استانانىڭ اجارىنا ايتارلىقتاي كورىك بەرگەن كومپوزيتسيالىق كەشەندەردىڭ بىرىنەن سانالادى.
جيىرما جىلدا جەر-جاھانعا تۇگەل تانىلعان استانا شاھارى كورشى وبلىستىڭ دارحان جۇرەكتەن ۇسىنعان تارتۋ-سىيىمەن ءتىپتى دە شىرايلانا تۇسەرى انىق. ال قاراعاندىلىق قۇرىلىسشىلار بولسا, « ۇلىتاۋ» اللەياسى مەن «قازاق ەلىنە مىڭ العىس!» مونۋمەنتىنىڭ جۇمىستارى ماۋسىم ايىنىڭ سوڭىنا قاراي تولىق اياقتالىپ, ەلوردا جۇرتىنىڭ كوزايىمىنا اينالادى دەپ جوسپارلاپ وتىر.
قايرات ءابىلدا,
«ەگەمەن قازاقستان»
قاراعاندى