ايتباي باتىردىڭ دۋلىعاسى

– ەلباسىنىڭ جارلىققا قول قويۋىمەن قاسيەتتى تۇركىستاننىڭ وڭتۇستىك ءوڭىردىڭ ورتالىعىنا اينالىپ, وبلىسقا دا بۇكىل تۇركى جۇرتىنا ءمالىم قالا­نىڭ اتى بەرىلۋى جۇرتشىلىقتى قۋانتقان وقيعا بولدى. قازاق­ستاننىڭ قاي شالعايى دا قاسيەتتى تۇركىس­تاندى ەرتەدەن ءپىر تۇتقان. قوستاناي – تورعاي وڭىرىندە ءحVىىى عاسىردا ءومىر سۇرگەن بىرنەشە باتىر­دىڭ سۇيەگى تۇركىستانداعى قوجا احمەت ياساۋي كەسەنەسىنە جەرلەنگەن. سونىڭ ءبىرى – ەل مەن جەر ءۇشىن جوڭعارلارعا قاسقايىپ قارسى تۇرعان ايتباي باتىر بولاتىن, – دەيدى وبلىستىق تاريحي-ولكەتانۋ مۋزەيىندەگى تاريحي-مادەني مۇرالاردى قورعاۋ جانە پايدالانۋ ءبولىمىنىڭ مەڭگەرۋشىسى ەلمي­را الشىموۆا. باتىردىڭ تىكەلەي ۇرپاعى ءابىت شالدىقوۆ اقساقالدىڭ باباسى تۋرالى جيناعان مالىمەتتەرىن ساراپتاعان تۇركىستان قالا­سىن­داعى «ازىرەت سۇلتان» مەملەكەتتىك-تاريحي قو­رىق مۋزەيىنىڭ عىلىمي ساراپتاما كەڭەسىنەن 2009 جى­لى قاراشادا ايتباي باتىردىڭ قوجا احمەت ياساۋي كەسەنەسىندە جەرلەنگەنى تۋرالى انىقتاما كەلەدى. 

ايتباي باتىردىڭ مۋزەيدە تۇرعان دۋلىعا­سىن كەلۋشىلەر كوپ اينالشىقتايدى. سارىكول ءوڭى­رىن مەكەندەگەن باتىر زامانداستارى قابان­باي, بو­گەن­بايلارمەن بىرگە جوڭعارلارمەن بولعان شاي­قاس­تارعا قاتىسادى. جەرگىلىكتى ولكەتانۋ­شىلار­دىڭ زەرت­تەۋىندە, ايتباي باتىردىڭ 1740 جىلدارى ەدىل قال­ماقتارىمەن حاربالى بەكىنىسى ءۇشىن كەسكىلەسكەن قانتوگىس شايقاسقا قاتىسىپ, جەردى ازات ەتكەنى تۋرالى ايتىلادى. دۋلىعانى باتىر ۇرپاقتارىنىڭ ءبىرى, سارىكول اۋدانىنىڭ ورتالىعىندا تۇراتىن مۇرات جانۇزاقوۆ مۋزەيگە 2011 جىلى تاپسىرىپتى. باتىر باباسىنان قالعان قادىرلى بۇيىمدى ونىڭ ۇرپاقتارى وسى كەزگە دەيىن قاستەرلەپ, اتادان بالاعا اماناتتاپ وتىرعان. 

دۋلىعا جارتىلاي كۇمبەز تارىزدەنىپ, مەتالدان تۇ­تاس قۇيىلعان. جيەگىندە مويىنقورعاعىشتى بەكىتىپ ۇس­تاپ تۇراتىن قايىرما شەگەلەردىڭ ورىندارى, مايدا تە­سىكتەر قالعان. توبەسىندە 2,5 سم بولاتىنداي تۇتىگى بار.

– وسى تۇتىگىنە توبەلدىرىك سالىناتىن بولعان. بىراق تەمىرى جەمىرىلە باستاعان دۋلىعانىڭ ونداي ەلەمەنت­تەرى مەن باسقا دا ورنەكتەرى ساقتالماعان. نەگىزى جاۋگەر­شىلىك­تە باتىرلار كيگەن دۋلىعانىڭ بىرنەشە ءتۇرى بولادى. ولاردىڭ توبەسى كونۋس, كۇمبەز سەكىلدى جاسالادى. قازاق ەرلەرى كيگەن بورىك, قالپاق سەكىلدى التى, سەگىز سايدان قۇرالادى. قۇراما دۋلىعا ۇلگىلەرىنىڭ الدىڭعى جاعىندا «قارۋقاعارى», باتىردىڭ قاباعىن جاۋىپ تۇراتىن «قاسى» بولادى. ارتقى جيەگىنە مويىنجاپقىشى ىلىنگەن. دۋلىعا باتىردى جاۋ وعىنان قورعاپ قانا قويماعان, ونىڭ الەۋمەتتىك مارتەبەسىن دە بەلگىلەگەن, – دەيدى ەلميرا الشىموۆا. 

ءنازيرا جارىمبەت,

«ەگەمەن قازاقستان»

قوستاناي