اسەت يسەكەشەۆ. ەلدىگىمىزدىڭ ۇيىتقىسىنا اينالعان ەلوردا

بەدەرلى جيىرما جىل نەمەسە باياندىلىق باستاۋى

استانا – مىڭجىلدىقتار تو­عى­سىندا سالىنعان الەمدەگى بىرە­گەي قالا, تەك ەلىمىزدىڭ عانا ەمەس, تۇتاس ەۋرازيا قۇرلىعىنىڭ جۇرە­گىندە, وركەنيەتتەردىڭ توعىسىندا ورنالاسقان فۋتۋريستىك شاھار. استانانىڭ ارحيتەكتۋرالىق بەي­نەسىنە قاراپ باتىس پەن شىعىس دۇنيەتانىمىنىڭ جانە ۇلتتىق ءستيلدىڭ ءوزارا ۇيلەسىم تاپقانىن كورۋگە بولادى. 

استانا – تاۋەلسىزدىكتىڭ سىيى. ەلباسىمىز «استانا – وتا­نىم­ىز­دىڭ جۇرەگى, تاۋەل­سىز­دى­گى­مىز­دىڭ تىرەگى» دەگەن بولاتىن. 

بيىل ءبىز ءۇشىن مەرەيلى جىل. وسىدان جيىرما جىل بۇرىن ەل­باسى ن.ءا.نازارباەۆتىڭ تا­ري­­­حي شەشىمىمەن اقمولا قا­لا­­سى ەلى­مىزدىڭ جاڭا استاناسى اتان­دى. سول كەزدە قالا تۇرعىن­دا­­رىنىڭ سا­نى نەبارى 300 مىڭ بو­­لاتىن. ين­فراقۇرىلىمى, ەكو­نو­ميكاسى تۇرالاعان, قالانىڭ جاع­دايى تۇر­ماق, مەملەكەتتىڭ ءوزى الەۋ­مەت­تىك-ەكونوميكالىق تۇر­عى­دان قي­ىن كەزەڭدە بولاتىن. سول كەزدە ەسىل­­دىڭ سول جاعالاۋىندا بۇگىن­گىدەي ءزاۋلىم عيماراتتار, عا­جايىپ قالا سالىنادى دەگەنگە كوپشىلىك سەنە قويماعانىن جاقسى بىلەمىز. بىراق ۋاقىت وتە كەلە ءبارى دە وز­گە­ردى. 

قازىر استانا تۇرعىندارىنىڭ سانى 1 ميلليوننان استى, جالپى وڭىرلىك ءونىم 190 ەسەگە ءوسىپ, 5 ترلن تەڭگەگە جەتتى. قۇرىلىس كولەمى 46 ەسەگە, جەكە كاسىپكەرلىك سۋبەك­تىلەرىنىڭ سانى 3 ەسەگە ءوستى. جۇمىس­سىزدىق 12 پايىزدان 4 پايىزعا دەيىن ازايدى. 

استانامىز رەسمي ستاتۋسىن ال­عان ءبىر جىل ىشىندە يۋنەسكو-نىڭ «بەيبىتشىلىك قالاسى» اتا­عىن السا, بۇگىندە الەمنىڭ ەڭ ۇز­دىك وتىز قالاسىنىڭ قاتارىنا قو­­سى­لۋعا ناقتى قادامدار جاساۋ­دا. وعان قول جەتكىزۋ ءۇشىن زور مۇمكىندىكتەر, قالىپتاسقان تا­جىريبە مەن سالماق­تى جوسپار بار.

قازىرگى تاڭدا استاناعا قاراپ ەلى­مىزدىڭ وزگە وڭىرلەرى بوي تۇزەي­دى. ەلوردامىز ەل دامۋىنىڭ لو­كو­موتيۆىنە, ونىڭ الەمدىك دەڭ­گەي­دەگى سيمۆولىنا اينالدى. ەكو­نوميكا, مادەنيەت, قۇرىلىس, بيز­نەس سالالارى اسا قارقىندى دا­مىپ كەلەدى. بۇلاردىڭ قالا ومىرىندەگى ايشىقتى جەمىسىن ەل-جۇ­رت كورىپ وتىر. 

20 جىل ىشىندە قالاعا سالىن­عان ينۆەستيتسيانىڭ جالپى كولەمى 8 ترلن تەڭگەگە جەتتى. تابىستى ەكو­نوميكالىق دامۋ ۇلگىسىنىڭ ار­قا­سىندا جيىرما جىل ىشىندە مەم­لەكەتتىك قازىناعا ەلوردادان 6,3 ترلن تەڭگە قاراجات ءتۇستى. اتالعان كەزەڭدە الىنعان تران­سفەرت كولەمى 2,3 ترلن تەڭگەنى قۇرادى. وسى رەتتە مەملەكەتتىڭ قالانى سالۋعا بولگەن ينۆەستيتسياسى 2,5 ەسە قايتارىمعا يە بولدى.

قالا ەكونوميكاسىنىڭ شا­عىن جانە ورتا كاسىپكەرلىككە نەگىز­دەل­گەن تولىققاندى قۇرى­لىمى جاسالدى. وسى باعىتتا وندىرىلگەن ءونىم كولەمى 4 ترلن 300 ملرد تەڭ­گەگە جەتتى.

ءوزىم بىرنەشە جىل بويى استانا قالا­سىندا ەڭبەك ەتىپ كە­لە­مىن. وسى ۋاقىت ىشىندە قالا­مى­ز كوز الدىم­دا ءوسىپ, وركەندەپ كە­لەدى. 

بۇل وڭ وزگەرىسكە قاراپايىم جۇ­رت­شىلىقتىڭ قوسقان ۇلەسى زور. قۇرىلىس قارقىندى دامىپ وتىر. حالىقتىڭ الەۋمەتتىك تۇر­مىستىق-جاعدايى, رۋحاني سالادا ايتارلىقتاي ىلگەرىلەۋ بار. قالامىزدا زيالى ورتا قالىپ­تا­سىپ كەلەدى. ۋاقىت وتكەن سايىن, استانالىق مادەنيەت, تۇرمىس سالتى ورنىعۋدا. الەمدىك ليدەرلەر مەن ساراپشىلاردىڭ باسىن قوسقان القالى باسقوسۋلار وتكىزىلىپ كەلەدى.

قالا ءتۇرلى يدەيالار مەن شە­شىم­دەردى, مادەني جانە تاريحي قۇندىلىقتاردى ءوز بويىنا سىڭىرە وتىرىپ, ماڭگىلىك ەل­دىڭ تەمىرقازىعىنا اينالدى. ­ەل­وردانىڭ دامۋى الەمدىك باسە­كەگە توتەپ بەرەتىن ومىرشەڭ قا­عي­­دالاردىڭ ىسكە اسۋىندا جاتىر. قا­لامىز ەلدەگى يننو­ۆا­تسيا­لىق دامۋدىڭ ورداسىنا, ءتور­تىنشى ونەركاسىپ توڭكەرىسىن قا­لىپ­تاس­تىراتىن جاڭا يدەيالار ورتا­لىعىنا اينالدى.

مەرەيلى جىلدىڭ مەرەكەسى

بيىل استانانىڭ 20 جىلدىق مەرەيتويى تۇتاس رەسپۋبليكا كولەمىندە اتاپ وتىلۋدە. مەرەي­توي اياسىندا حالىق, ەسترادا جانە كلاسسيكالىق اۋەندەرىنىڭ كون­تسەرتتەرى, تەاترلىق پرەمەرالار جانە تەاترلاردىڭ گاسترولدىك ساپارلارى, جاستارعا ارنالعان شوۋ-باعدارلامالار, سۋرەت, دە­كو­راتيۆتىك-قولونەر كورمەلەرى, فو­توكورمەلەر, جارمەڭكەلەر, پرومو-اكتسيالار جانە وزگە دە فورماتتاردا 600-دەن استام ءىس-شارا وتكىزۋدى جوسپارلاپ وتىرمىز.

مىسالى بيىل «سەرپەر» حا­لىق اسپاپ­تارى وركەسترلەرىنىڭ حا­لىق­ارالىق فەس­تيۆالى وت­كى­­زىلەدى. حالىق اۋەن­دە­رىن ءسۇي­ىپ تىڭدايتىن تالعامپاز تىڭ­دار­ماندار حالىق اسپاپتارىنان تو­گىلگەن عا­جايىپ اۋەندەرگە قۇلاق قۇ­رىش­تارىن قاندىراتىن بولادى. 

بيىل جىل باسىنان بەرى وتكىزىلىپ كەلە جاتقان مادەني-كوپشىلىك ءىس-شارالاردىڭ ەرەكشەلىگى – ولاردىڭ بۇقارالىق سيپاتتا بولۋى. ءىس-شارالاردى پارك, گۇل باعى جانە قالالىق الاڭداردا وتكىزۋگە باسىمدىق بەرىلۋدە. 

سالاماتتى ءومىر سالتىن ۇستاناتىن اۋەسقويلارعا ارنالعان سپورتتىق باع­دار­لاما استانا كۇنىن مەرەكەلەۋدىڭ ءداستۇرلى بولىگى سانالادى. ەلوردادا وسى جىلى بىرقاتار ءىرى حالىقارالىق سپورتتىق ءىس-شارالار وتەدى. اعىمداعى جىلدىڭ ماۋسىم ايىندا 39 جىلدان بەرى تمد ەلدەرى اۋماعىنا تۇڭعىش رەت «Ironman» ترياتلون بويىنشا جارىس وتكىزىلەدى. وعان الەمنىڭ 35 ەلىنەن 3 مىڭ سپورتشى قاتىسادى دەپ كۇتىلۋدە.

سونداي-اق «ەلوردانىڭ 20 جىلدىق مەرەيتويىنا سىي» اكتسياسى اياسىندا وڭىرلەردەن سىي رەتىندە 10 جاڭا نىسان پايدا بولادى. 

20 جىلدىقتى مەرەكەلەۋ جۇمىس­تا­رىنا استانانىڭ باۋىرلاس قالالارى مەن شەتەلدىك ەلشىلىكتەر دە ۇلەس قوسۋدا. بيىل 2-3 شىلدەدە بەيبىتشىلىك جانە كە­لىسىم سارايىندا وتەتىن جىبەك جولى ەلدەرى قالالارى اكىمدەرىنىڭ فورۋمىن اتاۋعا بولادى. فورۋم قورىتىندىسى بويىنشا جىبەك جولى ەلدەرى قالالارى اكىمدەرىنىڭ كلۋبى, كاسىپكەرلىك, عىلىم, ءبىلىم, ادەبيەت, تۋريزم, سپورت جانە ۇەۇ سالالارى بويىنشا قاۋىمداستىقتار قۇرىلادى دەپ كۇتىلۋدە. تۋلۋزا قالاسى اكىمدىگىمەن بىرلەسىپ, «كومەتالار», «سۋ – توبەدەن كورىنىس» سىن­دى عارىشتىق تاقىرىپتاردا كور­مە­لەر ۇيىمداستىرىلادى.

سونىمەن قاتار اۋستريا وڭىرلەرىنىڭ فورۋمى, ۆەنا بالى, تاتارستاننان سابانتوي, انكارا كۇندەرى, اتاقتى فرانتسۋز ديريجەرى ف.ءيۋيدىڭ قاتىسۋىمەن وتەتىن «گوفمان ەرتەگىلەرى» اتتى سيمفونيالىق وركەستر كونتسەرتى, ءۇندىستان ەلشىلىگىنىڭ قولداۋىمەن ۇيىمداستىرىلاتىن يوگا اپتا­لىعى جانە وزگە دە ايتۋلى ءىس-شارا­لار استانانىڭ بەيبىتشىلىك پەن كەلىسىم ورداسى ەكەندىگىن تاعى ءبىر مارتە ايعاقتاي تۇسەتىنى انىق.

2018 جىلى قالاداعى مادەني جانە بۇقارالىق ءىس-شارالاردى تاماشالايتىن تۇرعىندار مەن قوناقتاردىڭ جالپى سانى ميلليوننان اسادى دەپ كۇتىلۋدە. 

وسىعان وراي, قالانىڭ ينجەنەرلىك جانە الەۋمەتتىك ينفراقۇرىلىمىن داي­ىن­داۋعا, قالا تۇرعىندارى مەن قوناق­تارىنىڭ قاۋىپسىزدىگىنە, ولارعا قولايلى جاعداي قالىپتاستىرۋعا ايرىقشا كوڭىل بولىنۋدە.

بولاشاقتىڭ قالاسى نەمەسە وزگەرىستەرگە جەتەلەيتىن وڭ باستامالار

استانانىڭ 20 جىلدىعى – بەلەستى كەزەڭ. وتكەندى سارالاپ, كەلەشەكتى باعامدايتىن تۇس. وسى ورايدا, استانا قالاسىن الەمنىڭ ەڭ اقىلدى وتىز قالاسىنىڭ قاتارىنا قوسۋ جۇمىستارى قىزۋ جۇرگىزىلىپ جاتىر.

ەڭ اۋەلى, قالا تۇرعىندارى ءۇشىن قو­لايلى ورتا قالىپتاستىرۋ جانە ساپا­لى قىزمەت كورسەتۋگە باسىمدىق بەرى­لۋ­دە. وسى رەتتە, قىزمەت تۇرلەرىن اۆتوماتتاندىرۋ, ۇيدەن شىقپاي قىزمەت الۋ مۇمكىندىكتەرى بارىنشا كەڭەيتىلۋدە. قازىر الەم جۇرتى وسىعان كەلە جاتىر. 

بۇگىندە الەم جۇرتىن ەڭسەلى عيمارات­تارمەن تاڭعالدىرۋ قيىن. كوممۋنيكاتسيا, تەxنولوگيا دامىعان زاماندا مۇنداي عاجاپتار الەم جۇرتىنا جات ەمەس. سون­دىقتان قالانىڭ دامۋى ەڭ اۋەلى تۇر­عىنداردىڭ ءال-اۋقاتىمەن, ادامدارعا جاسالعان قولايلى جاعدايمەن ولشەنەدى. بۇل رەتتە, قالالىق اكىمدىك تاراپىنان استانانى ازاماتتارعا قولايلى قالاعا اينالدىرۋ جۇمىستارى جۇرگىزىلۋدە.

مىسالى بيىل بۇلدىرشىندەردى بال­ا­باقشا كەزەگىنە قويۋ, ولاردى اتا-انالارى قالاعان بالاباقشاعا ورنالاسىرۋ قىزمەتىن ەلەكتروندى فورماتقا كوشىردىك. بۇرىندارى بۇل ءاربىر اتا-انا ءۇشىن كەمىندە 5-6 كۇن ۋاقىت الاتىن. بۇگىندە ۇيدەن شىقپاي-اق ەلەكتروندى تسيفرلى قولتاڭبا ارقىلى e.astana.kz سايتىنان 5 مينۋتتا وسى قىز­­مەتتەردى الۋعا مۇمكىندىك جاسادىق. قازىرگى تاڭدا مىڭداعان قاعاز قۇجاتتار تولتىرۋدىڭ ورنىنا, كومپيۋتەردە وتىرىپ ءوزىڭىز تاڭداعان بالاباقشاعا جولداما الۋىڭىزعا بولادى. بۇل بىرىنشىدەن ۋاقىتتى ۇنەمدەسە, ەكىنشىدەن, قىزمەتتىڭ اشىقتىعىن قامتاماسىز ەتەدى.

تاعى ءبىر ايتا كەتەرلىك ماسەلە, ازا­مات­تارعا قاجەتتى مالىمەتتەر بازاسى Big Data, ياعني ۇلكەن دەرەكتەر بازاسىن قۇرۋ ارقىلى ازاماتتارعا كورسەتىلەتىن اۆتوماتتاندىرىلعان قىزمەت تۇرلەرىنىڭ اياسىن كەڭەيتۋدى جوسپارلاپ وتىرمىز.

الەم ەلدەرى جاساندى ينتەللەكتىنىڭ الەۋەتىن ادامزاتتىڭ يگىلىگىنە پايدالانۋ ماسەلەسى جونىندە ناقتى قادامدار جاساۋدا. 

بۇگىندە قالا تۇرعىندارىنىڭ ءتيىستى مەم­لەكەتتىك قۇرىلىمدارعا ساۋالدارى مەن بۇيىمتايلارىن جەتكىزۋىنە ىڭ­­عايلى جاعداي جاسالعان. بۇل رەتتە, مەس­سەندجەرلەردەگى چات-بوتتار, «سمارت استانا» موبيلدىك قوسىمشاسى, 109 قىز­­مەتى سىندى قۇرالدار ارقىلى حا­لىق­­تىڭ ۇسىنىستارى مەن سىن-پىكىر­لەرىنە دەر كەزىندە, ۋاقتىلى جاۋاپ بەرىلۋدە.

استانانى اقىلدى قالاعا اينال­دى­رۋعا قاتىستى بارلىق نەگىزگى جۇمىستار جۇرگىزىلۋدە. بيىل جىل سوڭىنا دەيىن سمارت ءبىلىم, سمارت مەديتسينا, ە-كسك جوبالارىن تولىق اياقتايمىز. 2019 جىلى بىرىڭعاي گەواقپارات جۇيەسى, ITS جانە اقىلدى قۇرىلىس جوبالارى جۇزەگە اسىرىلادى. وسىلايشا كەلەر جىلدىڭ سوڭىنا قاراي «اقىلدى قالانىڭ» نەگىزى تولىق قالانىپ بىتەدى.

ەلباسىنىڭ «بولاشاققا باعدار: رۋحاني جاڭعىرۋ» ماقالاسىنداعى نەگىزگى باسىم­دىقتار مەن بەس الەۋمەتتىك باستا­ما اياسىندا قىرۋار جۇمىستار اتقا­رى­لۋدا. مەملەكەتتىك پەن جەكەمەنشىك ارىپتەستىگى اياسىندا حالىققا پايدالى الەۋمەتتىك نىساندار, ماڭىزدى جوبالار جۇزەگە اسىرىلىپ جاتىر. بۇل رەتتە, وسى يگىلىكتى شارالارعا بيزنەستىڭ الەۋ­مەتتىك جاۋاپكەرشىلىگىن تەرەڭ ۇعىنعان كاسىپكەرلەردىڭ قوسقان ۇلەسى زور.

ەلوردا نارىعىندا بارىنشا سۇرا­نىس­قا يە ماماندىقتار ءتىزىمى جاسالىپ, حالىقتى تەگىن وقىتۋ جۇمىستارى جۇرگىزىلۋدە. وتكەن جىلى وسى ماقساتتا ءبىلىم العاندار سانى ون التى مىڭنان استى. ولاردىڭ ون مىڭى تسيفرلى ساۋات­تى­لىق, ءبىر مىڭى كاسىپكەرلىك نەگىزدەرى بويىنشا ءبىلىم الدى. 

قورىتىندىلاي كەلگەندە, وسىعان ۇقساس وڭ وزگەرىستەر از ەمەس. جالپى, استانانىڭ دامۋىن ەلدىگىمىزدىڭ ەرتەڭى مەن الەۋەتىمىزدىڭ بەت-بەينەسىنەن حابار بەرەتىن ايشىقتى ءۇردىس دەپ باعالاۋعا بولادى. استانا تەك جاڭا قالا ەمەس, سانعاسىرلىق بابا­لار اماناتىنىڭ, حالىق اڭسارىنىڭ ورىن­دالۋى رەتىندە سيپاتتالادى. ازات ەلى­مىز­دىڭ ايبىندى قالاسى, اسەم شاھارى ءارى فۋتۋ­ريستىك ورداسىنىڭ الەمدىك كوشباسشى مەگا­پوليس اتانۋىنا بارلىق مۇمكىندىك جاسالۋدا. وسى ورايدا, بارشا وقىرمانداردى دا وسىناۋ ورتاق ماقسات جولىندا جۇمىلا ەڭبەك ەتۋگە شاقىرامىن.

استانامىزدىڭ جيىرما جىلدىق مەرەيتويى قۇتتى بولسىن! ەڭسەلى ەلوردامىز جاڭا وزگەرىستەر مەن جارقىن وقيعالاردىڭ جارشىسى بولعاي.

اسەت يسەكەشەۆ, استانا قالاسىنىڭ اكىمى