ۇلى دالا تورىندەگى ۇلى جوبا

ەلىمىزدىڭ ءوز تاڭداۋىمەن, ءوز ەركىمەن جاڭا استاناسىن زامانىنا ساي جارقىن ساۋلەتىمەن تۇرعىزۋى – مەملەكەتتىك تاۋەلسىزدىگىمىزدىڭ جەمىسى.

ولاي دەيتىنىمىز, بۇرىنعىداي وداق قۇرامىندا نەمەسە الدەقالاي ماس­كەۋ­گە باعىنىشتىلىق جاع­داي­دا بول­ساق, مۇنداي ۇلكەن مەگاقالا سالۋ مۇم­كىن بولماس ەدى. ويتكەنى ول زاماندا كەز كەلگەن ءىرى كاسىپورىن, نەمەسە ءىرى الەۋ­مەت­تىك, مەديتسينالىق نىسان, ماسەلەن استاناداعىداي كارديو­لوگيالىق ورتالىق قۇرىلىسى ماسكەۋدىڭ رۇق­ساتىنسىز سالىنبايتىن. استانا قايدا, اۋدان, ەلدى مەكەن ماسكەۋدىڭ قۇزىرىنسىز اشىلمايتىن. تاۋەلسىزدىكتىڭ باعا جەتپەس قۇندىلىعى وسىنداي تۇرمىس-تىرشىلىگىمىزدەن-اق كورىنىپ تۇر عوي. ءار قازاقستاندىق وسىنىڭ قادىرىن ءبىلىپ قانا قويماي, سونى قاستەرلەپ جۇرۋگە مىندەتتىمىز دەپ ويلايمىن.

تاۋەلسىزدىكتىڭ تاعى ءبىر جارقى­راعان كورىنىسى – كۇنى كەشە جاريا بولعان تۇركىس­تان وبلىسىن قۇرۋ, شىمكەنت قالا­سىنا استانا, الماتى قالالارىنداي مار­تەبە بەرۋ تۋرالى ەلباسىنىڭ جارلىعى. مۇنداي شەشىم دە بۇرىنعىداي وداق قۇرامىندا مۇمكىن بولماس ەدى. بۇل جارلىق – ەل الەۋەتى وسكەنىنىڭ كورسەت­كىشى. ەلىمىزدىڭ اكىمشىلىك-باسقارۋ قۇرى­لىسىنداعى مۇنداي جاڭالىق تا – تاۋەلسىز مەملەكەتىمىزدىڭ قۋات­تانۋ, وركەندەۋ مۇمكىندىگى. وسىنداي مۇمكىن­دىكتەردىڭ قادىرىن, قاسيەتىن ساناسىمەن سەزىنىپ, كوزىنىڭ قاراشىعىنداي ساقتاپ ءجۇرۋ دە – ءار ازاماتقا پارىز.

جاڭا داۋىرىمىزدە ۇلتىمىزدىڭ تاريحىندا عاسىرلار بويىنا ارمان بولىپ, قول جەتكىزە الماعان تالاي-تالاي قۇندىلىقتار ءومىرىمىزدىڭ جاڭا مازمۇنىن ايشىقتاپ, سالتانات قۇردى. استانا تەك قازاقتىڭ بىرلىگىن تۇتاستىرىپ, ىنتىماعىن ارتتىرىپ قويماي, سونىمەن قاتار ەلىمىزدەگى بار­لىق ەتنوستىڭ باعىن اشىپ, ىرىسىن تاسىتتى.

استانا – مەملەكەتتىك تاريحى­مىزدىڭ ۇلى جەڭىسى.

استانا – مەملەكەتتىك تاۋەل­سىز­­دىگى­مىزدىڭ مۇمكىندىگى, كەڭىستىگى, قابى­­لەتى مەن ستراتەگيالىق بولا­شاعى.

ەلباسى نۇرسۇلتان ءابىش ۇلى نازارباەۆتىڭ «رۋحاني جاڭعىرۋ: بولا­شاققا باعدار» ماقالاسىندا دا, سوڭعى شىققان «تاۋەلسىزدىك ءداۋىرى» اتتى ىرگەلى ەڭبەگىندە دە استانا جوباسىنا جانە ونىڭ ەلىمىزدىڭ دامۋىنداعى ايرىقشا ماڭىزىنا جان-جاقتى باعا بەرىل­گەن.

جىل وتكەن سايىن ءار ازامات­تىڭ, اسىرە­سە جاس ۇرپاقتىڭ سانا­سىندا قازاق­ستان حال­قىنىڭ جاڭا تاريحى مەن وتانى­مىز­­دىڭ جۇ­رەگى استانا قالاسىنا دەگەن اي­رىق­شا سۇيىسپەنشىلىك سەزىمى مەن پات­ريوتتىق رۋح قۋاتى دا ارتا تۇسەرى حاق.

استانا – ۇلتتىڭ ۇجدانى, حا­لىق­تىڭ رۋحى. استانانىڭ تاري­حى مەن قاسيەتتەرى – مەرەيتويلار تۇسىندا عانا ەمەس, ۇنەمى ۇزبەي ايتىلىپ, ەلىم دەگەن ءار ازامات­تىڭ كوكىرەگىندە, ساناسىندا جۇرەتىن ۇعىم. وسى ۇعىمنىڭ اياسىندا استانا­عا, مەم­لەكەتىمىزگە, مەملەكەتتىك تاۋەلسىز­دىگى­مىزگە دەگەن وتانشىلدىق سەزىم تۇراقتالۋى ماڭىزدى بولماق.

نۇرسۇلتان ءابىش ۇلى استانا جوباسىن جۇزەگە اسىرۋ ارقىلى جاڭا زاماندا ۇلتىمىزدىڭ تۇر­مىس-تىرشىلىگىنىڭ ساپاسىن وڭال­تىپ, وركەنيەتكە بەت بۇر­عى­زۋ­مەن عانا شەكتەلگەن جوق. بۇل باعىت­تا اۋىز تولتىرىپ ايتارلىق يگىلىك­تەر جەتكىلىكتى.

ەڭ نەگىزگىسى استانا قۇرى­لىسى ەل­دىڭ ەزىلگەن رۋحىن وياتىپ, جاڭ­عى­رت­تى. عاسىر­لارعا سوزىلعان وك­تەم جۇيەنىڭ قىسىمى مەن قۋ­عىنداۋىنان جاسىپ, باسىلىپ قال­عان ساناعا ساۋلە ءتۇستى.

ەل, مەملەكەت ءوز تاعدىرىن ءوزى شەشە الاتىنىن سەزىنىپ, ءتۇيسىندى. قازاق­ستان­نىڭ گەوگرافيالىق ورتا­لى­عىن­دا, ەۋرازيا كەڭىستىگىنىڭ سارىارقاداي ۇلى دالاسىنىڭ توسىندە عاسىرلار بويى بوداندىقتىڭ باتپان ەزگىسىنەن باۋ­ىرىن جازا الماعان ەجەلگى ەسكى قالا ساز بالشىقتان ارىلىپ, قايتا تۇلەپ, اجارى اشىلىپ, قۇلاشىن ەركىن سەرمەپ, ۇلتتىڭ جاڭا ءداۋىرىنىڭ كەلبەتىن كورسەتىپ, جاڭا ورىسكە كوسىلدى. ەسىلدىڭ ەكى جاعاسىندا بىردەي الەمدىك دارەجەدە كورىنىپ, ءسوزىن جەتكىزە الاتىن جارقىن كەلبەتتى, ءسان-سالتاناتىنا كورگەن كوز قىزىعارلىق جاڭا قالا بوي تۇزەدى.

بۇگىنگى مەملەكەتتىك تاۋەلسىزدىگى­مىزدىڭ جاڭا زامانداعى ۇلى جەڭىستەرى مەن جەتىستىكتەرى, اسىرەسە اعا ۇرپاقتىڭ كوز الدىن­د­ا وتكەندىكتەن, ونى وسىدان وتىز جىل بۇ­رى­نعى وداق قۇرامىندا بولعان نە جاع­دايدا دا شەكتەۋلى, قۇر­ساۋلى ماسكەۋ­دىڭ «اۋزى» مەن «قولىنا» قاراعان ەرىكسىز كۇندەرىمىزبەن سالىس­تىرىپ وتىرۋىمىز – ءارى تابيعي, ءارى ورىندى. ويتكەنى ءبىزدىڭ ول زاماندى كەيىنگى ۇرپاق بىلە بەرمەيدى.

ولارعا مەملەكەتىمىزدىڭ كەشەگىسى مەن بۇگىنىن ايتىپ-جەتكىزۋ اعا ۇرپاقتىڭ مىندەتى. ونىڭ قاجەتتىلىگى جاي اڭگىمە ايتۋدا ەمەس, جاس ۇرپاق بۇگىنگى يگىلىكتەردى كورىپ, سونىڭ اۋانىندا ءومىر ءسۇرىپ, ۇنەمى وسىلاي بولعان ەكەن, الداعى ۋاقىتتا دا بولا بەرەدى ەكەن دەگەن جالعان, الدامشى ۇعىمنىڭ اسەرىندە شەكتەلىپ قالماۋى كەرەك. تاۋەلسىزدىگىمىزدەن كوز جازىپ, رۋحا­ني, ساياسي بوداندىق قۇر­ساۋىن­دا بول­عان شاراسىز تىرلىگىمىزدى ۇمى­تپاي, ونىڭ زارداپتارىن بۇگىنگى ومىرى­مىزگە ساباق ەتۋ ارقىلى ەلىمىزدىڭ قاۋىپ­سىز­دىگىن قامتاماسىز ەتە الاتىن مۇم­كىن­دىگى­مىزدى دە كۇشەيتەمىز. تاريح ساباق­تا­رى دەگەنىمىز دە ءبىر قول جەتپەيتىن نەمەسە ابستراكتىلى تۇسىنىك ەمەس. كادىمگى ءبىلىم, تاريحي زەردە, ۇلتتىق سانا. ۇلتتىق سانامىز مىقتى ءارى ساپالى بولعاندا عانا قامسىز بولمايمىز. وتكەن مەن بۇگىن, بۇگىن مەن بولاشاق اراقاتىناسىن, ەرەكشەلىكتەرىن ەكشەلەي وتىرىپ, قاۋىپ قايدان, نەدەن بولارىن دا بولجاي الامىز. ماسەلەن, كوپ قازاقتىڭ ءوز انا تىلىن­دە سويلەي الماۋى, ءتىپتى كەيدە سويلەگىسى كەلمەۋىنىڭ ءوزى رۋحاني قاۋىپ ەكەنىن سانامىزبەن تۇيسىنە الماساق – قيىندىق سوندا بولادى. ونداي جاعدايعا دا نەشە ءتۇر­لى بولجامدار ايتىلىپ ءجۇر. اتاپ ايت­قاندا, ءتىل جويىلسا ۇلت قايدا بارادى؟

تاۋەلسىزدىگىمىزگە دەيىنگى داۋىردە تىلىمىزگە وداقتىق رەسمي بيلىك تاراپىنان شەكتەۋ دە, قىسىم دا بولدى. تاۋەلسىزدىككە قولىمىز جەتكەن تۇستا سول ساياساتتى مەيلىنشە اشىق سىنادىق. ال ەندى ءوز مەملەكەتتىگىمىز باستالعالى بەرى ول توسقاۋىلدىڭ ءبارى جويىلدى. كونستيتۋتسيامىزدا مەملەكەتتىك ءتىلدىڭ مارتەبەسىن ايشىقتادىق. وقۋ ورىندارى قازاقشالانىپ جاتىر. قازاقتىڭ ءوز انا تىلىندە سويلەمەگەنىنە بيلىكتى سىناپ, الدەكىمدەرگە سوقتىعىپ, كىنالاي بەرگەنشە, ءار ازاماتتىڭ ءوز ساناسى ويانىپ, ءوز جاۋاپكەرشىلىگىن سەزىنەتىن مەزگىل كەلدى ەمەس پە؟ بۇل تۋرالى دا ەلباسى كوپ ەڭبەكتەرىندە قاداپ ايتتى عوي. ياعني, ءار ازامات الدەكىمدەردى كىنالاي بەرمەي, وزىنەن ىزدەۋ, وزىنەن سۇراۋى كەرەك. ۇلتتىق سانا مىندەتى وسىندا. ءار ادامنىڭ ءوز وتباسىنا دەگەن تۇرمىستىق جاۋاپكەرشىلىگى, ءار بالانىڭ مەكتەپكە بارىپ, ورتا ءبىلىم الۋى قانداي مىندەتتى بولسا – انا ءتىلىن ءبىلۋ مىندەتى دە سولاي بولارىن وتباسىندا ءتۇسىنۋ قاجەتتىلىگىنە اركىمنىڭ ساناسى وياناتىن كەز دە كەلدى.

وسى ماسەلەلەردىڭ بارلىعى دا ەلباسى ەڭبەكتەرىندە ايتىلىپ, كوتەرىلىپ كەلەدى. ونى ءتۇسىنىپ, جاس ۇرپاقتىڭ ساناسىنا جەتكىزۋ دە مەملەكەتتىك قىزمەتكەرلەردىڭ, مەملەكەتتىڭ قۇزىرلى ينستيتۋتتارى قىزمەتكەرلەرىنىڭ, پارلامەنت, ءارتۇرلى دەڭگەيدەگى ءماسليحات دەپۋتاتتارىنىڭ, اتقارۋشى بيلىك سالالارىنىڭ, سوت بيلىگى قىزمەتكەرلەرىنىڭ, وقۋ ورىندارىنىڭ مەملەكەتتىك مىندەتى بولسا, ءاربىر اتا-انانىڭ, ازاماتتىڭ تەكتىك پارىزى. بۇل دا تىكەلەي سانا, مەملەكەتتىك سانا قالىپتاستىرىپ, تاربيەلەۋ ماسەلەسىمەن بايلانىستى.

استانا – جاس ۇرپاقتىڭ ساناسىندا, بويىندا ۇلتتىق پاتريوتتىق, وتانسۇيگىشتىك رۋح تاربيەلەيتىن اسىل وردا. ارينە ول وزدىگىنەن سونداي بولا المايدى. ونىڭ سونداي وتانشىل مازمۇنىن ۇيىمداستىرىپ, تولىقتىرىپ, ەل يگىلىگىنە جاراتۋ بارلىعىمىزدىڭ ابىرويلى بورىشىمىز بولۋى ءتيىس.

وتانشىلدىق, وتانسۇيگىشتىك قاسيەت­تەرى ادامنىڭ مىنەز-قۇلقى ىسپەتتى ادام­گەر­شىلىك سەزىمىندەي ادامنىڭ تابيعا­تىنا, بولمىسىنا ءتان بولۋى ءتيىس. وتان وتباسىنان, اتا-انانىڭ تاربيەسىنەن باس­تالادى. استاناعا قازاقستاننىڭ بارلىق وڭىرلەرىنەن تۇرعىندار كەلدى. ۇلكەن دە, كىشى دە بار. نەگىزىنەن جاستار كەلدى. جاستار جاڭا ءومىر, تۇرمىسقا يكەمدى. ال جاستاردىڭ دۇنيەتانىمى, ۇلتتىق, تەكتىك ساناسى, ۇلتتىق مۇددەنى ءتۇسىنۋى قالاي؟

وكىنىشكە قاراي, بىزدە كوپتەگەن ۇجىمداردا وتانسۇيگىشتىك, پاتريوت­تىق تاقىرىپتارى رەسمي جينالىس, قوعامدىق-ساياسي شارالار نەمەسە اتاۋ­لى مەرەكەلەر تۇسىندا, سونىڭ تاقى­رىپ­تىق شەڭبەرىندە عانا ايتىلادى. ياعني, ناۋقانشىلدىقتان ارىلا الماي ءجۇرمىز دەگەن ءسوز. بۇل دا ءالى ۇلتتىق سانامىزدىڭ تومەندىگىن كورسەتەدى. جينالىس, ءارتۇرلى عىلىمي كونفەرەنتسيالاردا, دوڭگەلەك ۇستەلدەر اۋانىندا بۇل تاقىرىپ از ايتىلمايدى. بىراق سانا, دۇنيەتانىم كەڭىستىگىندە وزگەرىس شامالى.

ال استانا تاقىرىبى قۇرىلىس نىسانىن تۇرعىزۋ, ساۋلەت ونەرىنىڭ جاڭا ۇلگىسىن قالىپتاستىرۋ عانا ەمەس, استانا – جاڭا رۋحاني سانا, جاڭا دۇنيەتانىم, ۇلتتىڭ جاڭا ساپالىق دەڭگەيىمەن, دارە­جەسىمەن كورىكتى دە ماڭىزدى بولارى حاق.

مەملەكەتتىك باسقارۋ ءىسى, ەلباسى­نىڭ بارلىق ماڭىزدى مەملەكەتتىك شەشىم­دەرى استانادا, اقوردادا قابىلدانىپ, پارمەنى بۇكىل ەلگە, مەملەكەتتىڭ بارلىق دەڭگەيىنە تارالۋى زاڭ, ءارى بۇلجىتپاي ورىندالۋى ءتيىس. سول سياقتى استانا كوپتە­گەن شارالارعا دا باستاماشى بو­لاتى­نى بەلگىلى. ياعني استانا بۇكىل ومى­رى­مىزگە رۋحاني ازىق, ۇلگى بولۋى كەرەك. استانا وركەنى قالاي وسسە, ونىڭ رۋحاني ءورىسى دە ەركىندىكپەن شارىقتاعانىن كۇتەدى جۇرت.

استانانى الماتىدان جاڭا قونىس­قا كوشىرگەندەگى تاعى ءبىر ماقسات – جاڭا مەم­لە­كەتتىك باسقارۋ جۇيەسىن قالىپتاس­تى­رىپ, حالىققا قىزمەت ەتەتىن ورىندار­دى مەيلىنشە بيۋروكراتتىق ءادىس-تاسىل­دەردەن ارىلتۋ ەدى. مەملەكەتتىك قىز­مەت­كەر­لەردىڭ جاس بۋىنى ءبىرىنشى كەزەككە ادال­دىقتى, تازالىقتى, ادىلدىكتى, زاڭ­عا با­عى­ن­ۋ­شىلىقتى, ۇلتتىق بىرلىكتى شىعارۋى ءتيىس.

استانادا, مەملەكەتتىك اپپاراتتا قىزمەت ىستەۋ كىمگە بولسا دا ەرەكشە مۇمكىندىك, مارتەبە. سونى اركىم دە قادىرلەي بىلۋگە مىندەتتى. استانا ۇلتىمىزدىڭ ەڭ جاقسى قاسيەتتەرىنىڭ, ەڭ وزىق ويىنىڭ ورتاسى بولۋى كەرەكتىگىنە دە ءار قازاق مۇددەلى. ەلباسى ءدال وسى سالاعا ايرىقشا كوڭىل ءبولىپ, رەفورمالار جۇرگىزۋمەن كەلەدى. مەملەكەتتىك قىزمەتتىڭ ساپاسىن ەڭ وزىق, وركەنيەتتى مەملەكەتتەر دارەجەسىنە جەتكىزۋ جولىندا ارنايى رەفورمالار جۇرگىزىلىپ, كوپتەگەن يگىلىكتى جاڭالىقتار ەنگىزىلدى. بۇل كەشەندى جۇمىسقا قاجەتتى زاڭدار قابىلدانىپ كەلەدى. مەملەكەتتىك اپپاراتقا جاڭا بۋىن, جاس تولقىن لەگى كەلدى. ولاردىڭ قاتارىندا شەتەلدىك وقۋ ورىندارىندا ءبىلىم العاندارى دا جەتكىلىكتى. «جاقسىدان ۇيرەن, جاماننان جيرەن» دەپ بابالارىمىز ايتقانداي, ولار ەلگە شەتەلدەردىڭ تەك جاقسى, جاعىمدى يگىلىكتەرىن ۇيرەنىپ اكەلۋگە تىرىسۋى قاجەت. سونداي-اق اسىرەسە رۋحاني سانا, ۇلتتىق مادەنيەت, ءتالىم-تاربيە, ادەپ, تاعى باسقا تەكتىك ماسەلەلەردە ءوز ۇلتىمىزدىڭ قۇندىلىقتارىنىڭ دا ارتىقشىلىعىن ءبىلىپ, تۇرمىسىمىزدىڭ جاڭا باعىتىن دا ۇمىتپاعانىمىز ءجون.

 استانا – قازاقتىڭ جاڭا داۋىرىنە قان جۇرگىزگەن جاڭا جوبا. وسى ۇلى جوبانى جۇزەگە اسىرىپ, ەل يگىلىگىنە اينالدىرۋ ارقىلى ۇلتىمىزدىڭ ۇزاق جىلدار بويىنا باسىنان وتكىزگەن قيىندىقتارىن ەڭسەرۋ جولدارى اشىلدى.

قازاق ءۇشىن ول زالالدار دەمو­گرا­فيالىق ويسىراۋ ارقىلى كورىنىس بەرگەن. رەسمي ستاتيستيكا مالىمەتتەرىنە جۇگىن­سەك تەك وتكەن حح عاسىردىڭ الاپات دۇربەلەڭدەرى – رەۆوليۋتسيا­لار, سوعىستار, ساياسي ناۋقاندار, اشار­شى­لىق, ساياسي قۋعىن-سۇرگىندەردە حالقى­مىزدىڭ جارتىسىنان استامى قىرى­لىپ-جويىلعانى بەلگىلى. وسىنداي قىسىمداردىڭ زاردابىنان وراسان كوپ حالىق ءماجبۇرلى ميگراتسياعا ۇشىراپ, رەسپۋبليكامىزدىڭ باتىس وڭىرلەرىندە, اسىرەسە سولتۇستىك, ورتالىق وڭىرلەرىندە قازاقتىڭ سانى تىم تومەندەپ كەتتى. ءبىر بۇرىنعى اقمولا وبلىسى مەن وبلىس ورتالىعى بولعان اقمولا (تسەلينوگراد) قالاسىن الساڭىز دا جەتكىلىكتى. ءبىز تاۋەلسىزدىك العان جىلدارى اقمولا وبلىسىندا قازاقتاردىڭ سانى جيىرما ءبىر-اق پروتسەنت, ال اقمولا قالاسىندا جەتى-اق پروتسەنت بولعانى ەلگە ايگىلى.

قانداي دا ەلدىڭ ءوسۋى, وركەندەۋى, ونىڭ تىرشىلىككە, ەڭبەككە قابىلەتتىلىگى, ارينە دەمو­گرافيالىق احۋالعا بايلانىستى.

سوكپ-سى بيلىكتەن كەتىپ, كەڭەس وداعى ىدىراعاننان كەيىن بۇرىنعى بۇكىل وداق كولەمىندە ۇلكەن قوزعالىس, ەرسىلى-قارسىلى اعىلعان ميگراتسيالىق پرو­تسەستەر باستالدى. قازاقستاننىڭ ورتا­لىق جانە سولتۇستىك وبلىستارىندا شوع­ىر­لانعان ءىرى ونەركاسىپ ورىندارى, تاۋ-كەن, كومىر, مەتاللۋرگيا, قورعا­سىن, مىرىش, ماشينا جاساۋ كاسىپورىن­دارى, اسكەري زاۋىتتار, جالپى رەس­پۋب­ليكامىزداعى ونەركاسىپ سالا­سى­نىڭ 93 پايىزى تۇگەلدەي دەرلىك ورتا­لىققا, ياعني ماسكەۋگە باعىناتىن. ولار­داعى ەڭبەك ەتەتىن ادامداردىڭ باسىم كوپشىلىگى نەگىزىنەن ورتالىقتان جىبەرى­لىپ, جەرگىلىكتى تۇرعىنداردان بەس-ون پايىز جوباسىندا عانا جۇمىسشىلار الىناتىن. وسىنداي جاعدايلارعا كەزىندە تىڭ كوتەرۋگە سىرتتان كەلگەن ميلليونعا جۋىق ادامداردى, كارلاگ-ءتىڭ وزىندە ءبىر ميلليونعا جۋىق تۇتقىندار بولعانىن ولاردىڭ كۇزەتتەن باستاپ بارلىق تۇرمىسىن باقىلاعان قانشاما ادامدار بولعانىن ەسكەرىپ, باس شتابى الماتىدا ورنالاسقان ورتا ازيا اسكەري وكرۋگىندە جەتى ءجۇز مىڭعا تارتا اسكەري كۇش تۇرعانىن, قازاقستانعا باعىنبايتىن قانشاما اسكەري پوليگوندار بولعانىن قوسساڭىز, تۇيىندەي كەلگەندە قازاقتاردىڭ سانى تاۋەلسىزدىك العان جىلداردا نەبارى 40 پايىزعا جەتەر-جەتپەس بولعانى سەبەبىن بايقايسىز. مىنە وسىن­داي ارەكەتتەر ءوزىنىڭ ناتيجەسىن دە جو­عارىداعىداي جەرگىلىكتى حالىق وكىل­دەرىنىڭ قاتىناسىن تومەندەتكەنى بەلگىلى.

استانا ءوز شاڭىراعىن ورتالىق قازاق­ستاندا كوتەرۋى ارقىلى جاڭا قۇرى­لىس الاڭى اشىلىپ, بۇرىنعى كاسىپورىندار جاڭا تەحنولوگيالىق جوبامەن جابدىقتالىپ, قايتا تۇلەدى, زامان تالابىنا ساي بۇرىن بۇل وڭىردە بولماعان جاڭا كاسىپورىندار ىسكە قوسىلدى. جاڭا قالاعا جاڭا ادامدار كەلىپ, الەۋمەتتىك نىساندار, مەديتسينالىق ورتالىقتار, ورتا مەكتەپتەر, جوعارعى وقۋ ورىندارى, تەاترلار, سارايلار, سپورت كەشەندەرى, ءبىر-بىرىنە ۇقسامايتىن تۇرعىن ۇيلەر سالىندى. مىڭداعان جۇمىس ورىندارى اشىلىپ, جاستار جاڭا كاسىپتەرگە وقىپ, ءبىلىم الىپ, ەڭبەككە ارالاستى. بۇرىن جالعىز قازاق مەكتەبى بولعان قالادا قازىر وتىزدان استام مەكتەپ اشىلىپ, جىلدان-جىلعا مەكتەپ تابالدىرىعىن اتتايتىن جەتكىنشەكتەر سانى ەسەلەپ ءوسىپ كەلەدى. ەندىگى جەردە بۇگىنگە دەيىن اشىلعان مەكتەپتەر جەتىسپەي, جاڭا مەكتەپ جوبالارى مەن قۇرىلىستارى قۇلاش سەرمەپ كەلەدى. ارينە شۇكىرشىلىك, قۋانارلىق جايلار. قالادا جاڭا استانالىق كوڭىل كۇي, جاڭا كەلبەت, جاڭا مادەنيەت قالىپتا­سىپ كەلەدى. استانا حالقىنىڭ سانى بەس ەسەگە جۋىق ءوسىپ, قازىر الماتىدان كەيىنگى ەكىنشى مەگاپوليس بولدى. بۇرىن تۇرعىندارىنىڭ نەبارى جەتى-اق پا­يىزى قازاق بولعان قالادا قازىر سەكسەن پايىزعا جۋىق قازاقتار تۇرادى. بارلىق ەكونوميكالىق, الەۋمەتتىك, مادەني-رۋحاني كورسەتكىشتەر تۋرالى دا ايتۋعا بولادى. بىراق سول كورسەتكىشتەر مەن جەتىستىكتەردىڭ ىرگەتاسى دا, قاينار كوزى دە, وركەندەر مۇمكىندىگى دە حالىق سانى­نىڭ, ونىڭ تۇرمىستاعى ۇلەسىنىڭ ارتۋىنا بايلانىستى بولاتىنى دا بەلگىلى.

استانا بۇكىل ەل ەكونوميكاسىنا سەرپىندى كۇش بەردى. استانا كوشكەن العاشقى جىلدارى – ەندى الماتى پروۆينتسيا دارەجەسىنە ءتۇسىپ, ناشارلايدى دەگەن بولجامدار ايتىلعان. قۋانارلىعى – ولاي بولمادى. كەرىسىنشە, الماتى دا قايتا تۇلەپ, ەكىنشى دەمى اشىلىپ, استانامەن جارىسىپ, باسەكەلەسىپ, وركەندەپ, ءوسىپ, جارقىراپ, جايناپ قۇلپىرۋدا. استاناعا, الماتىعا قاراپ, بارلىق وبلىس ورتالىقتارى ءيىن تىرەسىپ, جاڭا كەلبەت قالىپتاستىرىپ, ءوسىپ كەلەدى. قاراعاندى, اقتوبە, اتىراۋ, قىزىلوردا, شىمكەنت, تالدىقورعان, ورال تاعى باسقا وبلىس ورتالىقتارى بۇرىن-سوڭدى بولماعان سەرپىنمەن جاڭا سيپات, جاڭا ساۋلەت ونەرلەرىن توعىستىرىپ, جۇرتشىلىقتىڭ ماقتانىشىنا اينالدى.

بارلىق قالالاردا حالقىمىزدىڭ دەموگرافيالىق ءوسىم كورسەتكىشتەرى جوعارىعا, جاسامپازدىققا, وركەنيەتكە ورلەۋمەن كەلەدى. بۇل – قازاقتىڭ ءوسۋ, وركەندەۋ ءداۋىرى. ءسوز ەتكەن جەتىستىكتەرىمىز – جاڭا داۋىردەگى جاڭا قازاقستاننىڭ جاڭا استاناسىنىڭ ۇلتتىق مۇددەمىزگە قۋاتتى وڭ ىقپالىنىڭ ءبىر سالاسى عانا.

استانا شاڭىراعىن كوتەرۋ تەك استانا قالاسىندا عانا ەمەس, بۇكىل سول­تۇستىك, ورتالىق قازاقستاندا – ەلىمىز­دىڭ ەڭ قۇنارلى قارا توپىراقتى, قازبا بايلىقتارعا تولى قازىنالى جەرلەرىندە حالقىمىزدىڭ تۇراقتانىپ, تۇرمىس سالتاناتىن قۇرۋىن قامتاماسىز ەتتى.

بۇل – ارينە الدىمەن قالىڭ قازاقتىڭ قامى, بابالاردان قالعان قاسيەتتى مۇرا – جەردىڭ قامى.

استانا قازىر كوپتەگەن حالىقارالىق كەزدەسۋلەردىڭ, فورۋمداردىڭ, عىلىمي كونفەرەنتسيالاردىڭ, مەملەكەتارا­لىق كەلىسسوزدەر وتكىزۋدىڭ تاعى باسقا حالىقارا­­­لىق شارالاردىڭ ءتيىمدى ءارى ىڭعايلى, جارا­سىمدى ورنى بولدى. مۇنداي دارە­جەنىڭ كىمگە بولسا دا پايداسى زور ەكە­نىن ەشكىمگە دالەل­دەپ جاتۋدىڭ قاجەتى شامالى. بىرىن­شىدەن, وسىنداي اشىق­ت­ىق ەلىمىز­دى, استانامىزدى تانى­تۋ­عا ۇلكەن مۇمكىن­دىك. ەكىنشىدەن, شەتەلدەر وكىلدەرى­مەن بەيبىت, دوستىق قارىم-قاتىنا­سى­مىزدى كۇشەيتە تۇسە­مىز. ۇشىنشى­دەن, بەيبىتشىلىك, جاسام­پاز­دىق كەڭىس­تىگىمىزدىڭ كوكجيەگى كەڭەيە­دى. تور­تىن­شىدەن, قازاقستاننىڭ حالىقارا­لىق بەدەلى ارتىپ, عالامدىق گەوساياسي پرو­تسەستەرگە بەلسەندى تۇردە قاتىناسا الا­دى. وسىدان-اق استانا قالاسىنىڭ دۇنيە جۇ­زىندەگى تانىمدىق دارەجەسىنىڭ كۇن ساناپ ارتىپ, ەلىمىزدىڭ, ۇلتىمىزدىڭ بەدەلىن كوتەرىپ تۇرعانىن بايقاۋ قيىن ەمەس.

استانا – ۇلت مۇددەسىنە قىزمەت ەتىپ تۇرعان ءساتتى قالا. بۇل – ەلدىڭ مارتەبەسى. ەلباسىنىڭ ەڭبەگى.

استانا – ۇلى دالا تورىندەگى ۇلى جوبا.

استانا – قازاقستاندىقتاردىڭ ورتاق مۇددەسىنە بۇكىل ەلدى جۇمىلدىرا العان, دۇنيەجۇزى قوعامداستىعىنىڭ نازارى مەن قىزىعۋشىلىعىن اۋدارا العان بىرىكتىرۋشى, ىنتىماقشىل, قۋاتتى كۇش.

قۋانىش سۇلتانوۆ,

پارلامەنت ءماجىلىسىنىڭ دەپۋتاتى