ۇكىمەت ۇيىندە پرەمەر-ءمينيسترى باقىتجان ساعىنتاەۆتىڭ توراعالىق ەتۋىمەن وتكەن جيىندا اۋىلشارۋاشىلىعى ونەركاسىپتىك كەشەنىن دامىتۋدىڭ مەملەكەتتىك باعدارلاماسىن وزەكتەندىرۋ ماسەلەسى قارالىپ, «نۇرلى جەر» تۇرعىن ءۇي قۇرىلىسى مەملەكەتتىك باعدارلاماسى مەن الماتى اگلومەراتسياسىن جۇزەگە اسىرۋ تاقىرىبى تالقىعا ءتۇستى.
اپات سالدارى انىقتالادى
ۇكىمەت وتىرىسىندا الدىمەن كۇن تارتىبىنەن تىس قارالعان ماسەلە − جامبىل وبلىسىندا ورىن العان «استانا — الماتى» پويىزى جولاۋشىلار ۆاگوندارىنىڭ جولدان شىعىپ كەتۋىنە قاتىستى ءتيىستى مەكەمە وكىلدەرى ءمان-جايدىڭ انىق-قانىعىن بايانداپ بەردى. قايعىلى وقيعانىڭ سەبەپ-سالدارىن انىقتاۋ ماقساتىندا جەدەل شتاب قۇرىلىپ, ونىڭ جۇمىسى جايىندا «قازاقستان تەمىر جولى» ۇك پرەزيدەنتى قانات الپىسباەۆ باياندادى. «بۇعان دەيىن پويىزدىڭ مۇنداي جولدان شىعىپ كەتۋ وقيعالارى بولماعان. تەxنيكالىق جاعىنان تۇسىنىكسىز جايتتار كوپ. اتاپ ايتقاندا, جولاۋشىلار پويىزى ءتۇزۋ جولدا اۋدارىلىپ كەتكەن. سوسىن ول جەردەگى تەمىرجولدىڭ دياگنوستيكاسى اعىمداعى جىلى 6 ماۋسىم كۇنى جۇرگىزىلدى. سول كەزدە ەشقانداي كەمشىلىكتەر انىقتالماعان. نەگىزى, رەلستەر جانە باسقا دا قوسىمشا بولشەكتەر تەك 60 پايىزعا پايدالانىلعان بولاتىن», - دەدى ق.الپىسباەۆ. جولاۋشىلار پويىزىنىڭ اپاتى كەزىندە 25 ادام ءتۇرلى جاراقات الىپ, ءبىر ءجاسوسپىرىم كوز جۇمدى. «قازاقستان تەمىر جولى» ۇلتتىق كومپانياسى قايتىس بولعان ءجاسوسپىرىمنىڭ وتباسىنا 2 405 000 تەڭگە كولەمىندە وتەماقى تولەگەن. بۇدان بولەك, جاراقات العان ازاماتتارعا 500 000 - 1 000 000 تەڭگە ارالىعىندا وتەماقى بەرىلەدى. پرەمەر-مينيستر باقىتجان ساعىنتاەۆ ورىن العان وقيعانىڭ ناقتى سەبەپتەرى انىقتالعانعا دەيىن باقىلاۋدا بولاتىنىن جەتكىزىپ, بىرقاتار ناقتى تاپسىرمالار بەردى.
اگروونەركاسىپتىك كەشەندى دامىتۋدىڭ جاڭا باعدارلاماسى بەكىتىلدى
مەملەكەت باسشىسى ء«تورتىنشى ونەركاسىپتىك رەۆوليۋتسيا جاعدايىنداعى دامۋدىڭ جاڭا مۇمكىندىكتەرى» جولداۋىندا اگروونەركاسىپتىك كەشەندى دامىتۋ ارقىلى وڭدەلگەن اۋىل شارۋاشىلىعى ءونىمىنىڭ ەكسپورتىن بەس جىل ىشىندە كەمىندە 2,5 ەسەگە ارتتىرۋ كوزدەلگەن. وسى رەتتە ەتتى جانە ءسۇتتى مال جانە قۇس شارۋاشىلىعىن, سۋارمالى جەرلەر مەن قانت سالاسىن دامىتۋ بويىنشا ۇزاقمەرزىمدى سالالىق باعدارلاما ازىرلەندى. اتالعان باعدارلاما اياسىندا قوي جانە جىلقى شارۋاشىلىعىمەن اينالىساتىن 80 مىڭنان استام وتباسىلىق فەرمالار قۇرۋ جوسپارلانعان. بۇل رەتتە, جايىلىمداردى − 58 ملن گا-دان 100 ملن گا-عا دەيىن كەڭەيتۋ, ءىرى قارا مالدىڭ سانىن − 15 ملن-عا دەيىن, قويلاردىڭ سانىن − 30 ملن-عا دەيىن جەتكىزۋ كوزدەلگەن. اتالعان مەجەگە قول جەتكىزۋ ءۇشىن الدىمەن قاجەتىنشە جەر تەلىمدەرىن ءبولىپ بەرۋ, فەرمەرلىك شارۋاشىلىقتارعا مال باسىن ساتىپ الۋ ءۇشىن جانە دە تەحنيكا مەن جابدىقتاردى ساتىپ الۋعا جەڭىلدەتىلگەن نەسيە بەرۋ قاراستىرىلىپ وتىر. بۇعان قوسا, جايىلىم ينفراقۇرىلىمىن قالىپتاستىرۋ ارقىلى ءبىرشاما تۇيىتكىلدى ماسەلەنىڭ وڭ شەشىم تابۋى كوزدەلگەن. ال ءسۇتتى مال شارۋاشىلىعى باعدارلاماسى بويىنشا وتباسىلىق فەرمالاردىڭ سانىن − 380-نەن 930-عا دەيىن, ءىرى ءسۇت-تاۋار فەرمالارىن 108-دەن 170-كە دەيىن, ءسۇت زاۋىتتارىنىڭ سانىن − 163-تەن 174-گە دەيىن ۇلعايتۋ جوسپارلانعان. ناتيجەسىندە ءسۇت ءوندىرۋ كولەمىن − 1 ملن ت-عا ۇلعايتۋ جوسپاردا بار. قۇس شارۋاشىلىعىن دامىتۋ باعدارلاماسى اياسىندا قۇس ەتىن ءوندىرۋ كولەمى 4 ەسەگە نەمەسە 560 مىڭ تونناعا دەيىن ۇلعايتىپ, ونىڭ 150 مىڭ تونناسى سىرتقا ەكسپورتتالماق. سونىمەن قاتار, جۇمىرتقا ءوندىرۋ كولەمى 1,5 ەسەگە ارتىپ, 2,5 ملرد جۇمىرتقانى قۇرايدى, ونىڭ 1,5 ملرد-دى ەكسپورتتالادى دەپ بولجانۋدا. اۋىل شارۋاشىلىعى ءبىرىنشى ۆيتسە-ءمينيسترى ارمان ەۆنيەۆ ءوز بايانداماسىندا بيىل تۇقىم شارۋاشىلىعىن سۋبسيديالاۋدىڭ جاڭا تەتىگى ەنگىزىلەتىنىن ايتتى. ونىڭ اياسىندا بەلگىلەنگەن نورمالار بويىنشا فەرمەرلەردىڭ تۇقىم ساتىپ الۋعا جۇمساعان شىعىندارىن 100 پايىز وتەۋ قاراستىرىلعان. ۇلتتىق ەكونوميكا ءمينيترى تيمۋر سۇلەيمەنوۆتىڭ مالىمدەۋى بويىنشا سىرتتان اسىل تۇقىمدى مال اكەلۋ ارقىلى مال شارۋاشىلىعىنداعى جالپى ءونىمدى − 200 ملرد تەڭگەگە ياعني 10 پايىزعا ارتتىرۋعا بولادى.
«7-20-25» باعدارلاماسىنا سۋبسيديا بەرىلەدى
جيىندا ينۆەستيتسيالار جانە دامۋ ءمينيسترىنىڭ ءبىرىنشى ورىنباسارى رومان سكلياردىڭ مەملەكەتتىك جوسپارلاۋ جۇيەسى بويىنشا «نۇرلى جەر» باعدارلاماسى مەملەكەتتىك باعدارلاما مارتەبەسىنە قايتا بەكىتۋ تۋرالى ۇسىنىسىن ۇكىمەت مۇشەلەرى ءبىراۋىزدان قولدادى. ايتا كەتەرلىگى, كەلەر جىلدان باستاپ جالعا بەرىلەتىن ۇيلەردىڭ قۇرىلىسىنا قوسىمشا 10 ملرد تەڭگە, ال ينجەنەرلىك كوممۋنيكاتسيالاردى تارتۋعا تاعى 20 ملرد تەڭگە بولىنەدى. سونداي-اق, بۇرىن اكىمدىكتەر سالعان ۇيلەر تەك تۇرعىن ءۇي قۇرىلىس جيناق بانكىنىڭ سالىمشىلارىنا عانا بەرىلسە, بۇدان بىلاي بارلىق ازاماتتارعا قولجەتىمدى بولماق. اتالعان باعدارلاما بويىنشا وڭىرلەردە ءبىر شارشى مەتردىڭ باعاسى − 140 مىڭ تەڭگە. ال استانا, الماتى, اقتاۋ مەن اتىراۋدا − 180 مىڭ تەڭگەدەن اسپاۋى ءتيىس. سونىمەن قاتار, باسپانا سالۋ جاعىنان دا بىرقاتار وزگەرىستەر بار. بۇرىن اكىمدىكتەر تەندەر وتكىزىپ, قولجەتىمدى تۇرعىن ۇيلەر سالسا, ەندى ول باسپانانى جەكە مەنشىك كومپانيالاردان بىردەن ساتىپ الۋعا بولادى. بۇعان قوسا, «7-20-25» يپوتەكالىق باعدارلاماسى ىسكە قوسىلعاننان كەيىن «نۇرلى جەر» باعدارلاماسى بويىنشا قازاقستاننىڭ يپوتەكالىق كومپانياسى بۇعان دەيىن تولەپ كەلگەن 10 پايىزدىق زايمدار ەندى توقتاتىلدى. بىراق بۇگىنگى كۇنگە دەيىن نەسيە العان ازاماتتاردىڭ الاڭداۋىنا ەش نەگىز جوق. اتالعان باعدارلاما بويىنشا كەلىسىم نەگىزىندە قانشا سۋبسيديا ءبولىندى, سونىڭ بارلىعى تولىعىمەن بەرىلەتىن بولادى. ايتا كەتەرلىگى, الداعى ۋاقىتتا سۋبسيديا تەك «7-20-25» باعدارلاماسى بويىنشا بەرىلمەك. پرەمەر-مينيستر باقىتجان ساعىنتاەۆ ۇلتتىق قوردان بولىنگەن قارجى وڭىرلەرگە بەرىلىپ, ول قاراجاتقا ۇيلەر سالىنعانىمەن حالىقتىڭ ونى پايدالانۋعا مۇمكىندىگى جوعىن سىنعا الدى. «سول سەبەپتەن بىرلەسە وتىرىپ بۇل سۇراقتىڭ بارلىعى شەشىمىن تابۋى قاجەت. ينجەنەرلىك قۇرىلىمدارعا بولىنبەيتىن قارجىنى وڭىرلەردەگى ارىپتەستەر, جىلدام ۋاقىتتا شەشۋلەرىڭىزدى سۇرايمىن, ويتكەنى ەگەر دە ول شەشىلمەيتىن بولسا ۇيلەر ءارى قاراي توزا بەرەدى» - دەدى ول.
الماتى اگلومەراتسياسىن دامىتۋ باستى مىندەت
الماتى اگلومەراتسياسىن ىسكە اسىرۋ بارىسى جايىندا ۇلتتىق ەكونوميكا ءمينيسترى ت. سۇلەيمەنوۆ, ينۆەستيتسيالار جانە دامۋ ءبىرىنشى ۆيتسە-ءمينيسترى ر.سكليار, الماتى قالاسىنىڭ اكىمى ب. بايبەك جانە الماتى وبلىسى اكىمىنىڭ ورىنباسارى ل. تۇرلاشوۆ باياندادى. وندا 2030 جىلعا دەيىنگى ۇزاقمەرزىمدى جوسپاردىڭ جوباسى ازىرلەنىپ, 150-دەن استام ءىس-شارانى جۇزەگە اسىرۋ كوزدەلگەن. ب. بايبەك قالا اگلومەراتسياسى قۇرىلعان جوسپارعا ساي ورىندالىپ جاتقانىن ايتا كەلىپ, وسى جىلدىڭ سوڭىنا دەيىن جەكەمەنشىك سەكتوردىڭ تولىقتاي گازبەن قامتاماسىز ەتىلەتىنىن جەتكىزدى. «الماتى وبلىسى اكىمدىگىمەن بىرلەسىپ, نەعۇرلىم ماڭىزدى باعىتتا – ەكولوگيا, كولىك, تۋريزم جانە قاۋىپسىزدىك بويىنشا ناقتى جوبالار قامتىلعان الماتى اگلومەرتسياسىنىڭ 2030 جىلعا دەيىنگى ۇزاقمەرزىمدى جاڭا جوسپارىن ازىرلەدىك. ونى ءتيىستى مينيسترلىككە جولدادىق. بىراق جوسپار جوباسىنىڭ سوڭعى ۇلگىسى ءالى كەلىسىلمەدى. جوبانىڭ سوڭعى ۇلگىسىندەگى شارالاردى جەتكىلىكتى دارەجەدە قارجىلاي قامتاماسىز ەتۋ كەرەك. اگلومەراتسيانىڭ جوسپارىنا سايكەس الماتى وبلىسىنىڭ اكىمدىگىمەن ءتيىستى جۇمىستار ءجۇرىپ جاتىر», - دەدى اكىم. ونىڭ ايتۋىنشا, الماتى اينالما جولىنىڭ قۇرىلىسى پرەزيدەنتى نۇرسۇلتان نازارباەۆ بەلگىلەگەن مەرزىمگە دەيىن اياقتالادى. «ۇلكەن الماتى اينالما جولىنا 6 راديالدى جول سالۋعا قارجى قاراستىرىپ, ونى 2024 جىلعا دەيىنگى بەلگىلەنگەن مەرزىمىن قىسقارتىپ, ەلباسىنىڭ بەلگىلەگەن 2020 جىلعا دەيىن اياقتاۋدى ۇسىنامىز», - دەدى اكىم. وسى ورايدا, پرەمەر-مينيستر باقىتجان ساعىنتاەۆ 100 پايىز گازبەن قامتاماسىز ەتۋ بويىنشا ءبىرىنشى الماتىنىنىڭ گازداندىرۋ ماسەلەسى قانشالىقتى شەشىم تاپقاندىعىن سۇرادى. قالا اكىمى, گازدىڭ جەكە ۇيلەرگە تولىق جەتكەنىن, گاز باعاسى قىمبات بولعان سوڭ, ونى قولدانۋعا تۇرعىنداردىڭ كەلىسپەي وتىرعانىن, بۇل ماسەلەنى شەشۋ ءۇشىن 4 كومپانيامەن كەلىسسوزدەر جۇرگىزىلىپ جاتقانىن ايتتى.
ەركەجان ايتقازى, «ەگەمەن قازاقستان»