پرەزيدەنت جولداۋىنا نازار سالساق, “كەشە قانداي جاعدايدا بولدىق, بۇگىن قاي دەڭگەيگە كوتەرىلدىك, ەرتەڭگى كۇنى شىعاتىن بيىگىمىز قانداي؟” دەگەن سۇراقتارعا جاۋاپ تابامىز. ال بۇگىنگى تاڭدا ەل بولىپ قانداي جەتىستىكتەرگە قول جەتكىزدىك, الداعى مىندەتتەر قانداي دەگەن تولعاقتى ماسەلەلەرگە نازار اۋدارىپ, وتكەن جىلىمىزدى ءبىر سارالاپ الاتىن كەز كەلدى.
كەڭەس وداعى تاراپ, تاۋەلسىزدىگىن العان كەزدە ەلىمىز ۇلكەن ەكونوميكالىق قيىندىقتارعا ۇشىرادى. بۇرىنعى وداق بويىنشا ءبىر-بىرىمەن تىعىز بايلانىسى بار زاۋىت-فابريكالار توقتاپ قالدى. ەلدە جۇمىسسىزدىق ءورىس الدى. قالالار مەن اۋىلدار دا تابيعاتتىڭ قاتال سىنىنان شىعا المايتىن جاعدايعا جەتتى. وتكەن عاسىردىڭ 90-جىلدارى باسىندا بۇرىنعى كەڭشارلار تارادى, بۇرىن اۋىل شارۋاشىلىعى مەكەمەلەرىنە قاراعان مالدار دا, جەكەنىڭ قولىنداعى مالدار دا اقشانىڭ تاپشىلىعىنان بارتەر ارقىلى كۇندەلىكتى قاجەتتى تاۋارلارعا ايىرباستالىپ كەتتى. سول تۇستا مال سانى كۇرت ازايدى. ال سوڭعى ون جىلدىڭ ىشىندە حالىقتىڭ جاعدايى جاقساردى. شارۋا قوجالىقتارى دا, جەكە ادامدار دا ءتورت ت ۇلىكتىڭ سانىن ءوسىرىپ, تۇقىمىن جاقسارتىپ, پايداسىن كورىپ وتىر.
90-جىلدارى اۆتوكولىك نەمەسە تەمىر جولداردى سالاتىنداي مۇمكىندىگىمىز بولعان جوق. بۇرىنعى بار جولدار جۇرۋگە جارامسىز بولىپ, جىل سايىن ەلدىڭ قارىم-قاتىناسىنا ۇلكەن قيىندىقتار تۋدىرعان ەدى. ال جاڭا عاسىردان باستاپ ەلدىڭ ەكونوميكاسىنىڭ تۇزەلگەنىنىڭ ارقاسىندا اۆتوكولىك جولدارى كۇردەلى جوندەۋدەن وتكىزىلدى جانە جاڭا جولدار سالىندى. ەلىمىزدىڭ باتىسى مەن شىعىسىن, وڭتۇستىگى مەن سولتۇستىگىن قوساتىن جاڭا جولدار پايدالانۋعا بەرىلدى. سول سەكىلدى 153 شاقىرىمدىق شار-وسكەمەن, اقتوبە مەن قوستانايدىڭ اراسىن قوساتىن 400 شاقىرىمنان اساتىن تەمىر جول سالىندى. قازاقستاندا ءبىرىنشى رەت استانا-بۋراباي اۆتوبانى پايدالانۋعا بەرىلدى. ونىڭ ءبارى مول قارجىنى, ۇلكەن قاجىر-قايراتتى تالاپ ەتتى. وسىنىڭ ءبارى – ەلدىڭ جەتىستىگى, حالىقتىڭ الەۋمەتتىك جاعدايىن جاقسارتۋعا باعىتتالعان كەشەندى ىستەر. نارىق زامانى كەزىندە ءبىر شاقىرىم جول سالۋدىڭ ءوزى وڭايعا سوقپايدى. سوندىقتان وسى ىستەردىڭ قالاي جۇزەگە اسقانىن ۇعىنا بىلگەنىمىز ابزال.
الەمدىك قارجى داعدارىسى كەزىندە حالىق “ەندى ەلدىڭ بولاشاعى قالاي بولادى؟” دەپ قاتتى الاڭداپ قالىپ ەدى. مەملەكەت باسشىسى نۇرسۇلتان نازارباەۆ وتكەن جىلعى قازاقستان حالقىنا جولداۋىندا الاڭدايتىن ەشتەڭە جوق ەكەنىن سەنىمدى تۇردە ايتتى. وسى جولداۋىن ەلباسى “داعدارىس ارقىلى جاڭارۋ مەن دامۋعا” دەپ تەككە اتاعان جوق.
قانداي ەل دە اينالىپ سوعاتىن ءار دەڭگەيدەگى داعدارىستارعا كەزىگىپ وتىرادى. ءبىز دە بۇعان دەيىن قارجى قيىندىعىنا توتەپ بەرىپ كەلگەنبىز. تاۋەلسىزدىك العان تۇسىمىزدا تۇرالاپ قالعان ەكونوميكانى قايتا قالپىنا كەلتىرۋدىڭ, بارلىق سالا بويىنشا جاڭا رەفورمالار جاساۋدىڭ قيىندىقتارى وراسان زور بولدى. ەلىمىز بارلىق اۋىرتپالىقتاردى از ۋاقىتتىڭ ىشىندە جەڭىپ شىعا ءبىلدى.
90-جىلدارى ەلدە ىشكىەكونوميكالىق داعدارىس ورىن الدى, شىعىس ازيادا باستالعان كەزەكتى داعدارىس تۇسىندا تاۋەلسىزدىگىمىز تاعى ءبىر سىناققا ءتۇستى. وسىنىڭ ءبارىن ايتا كەلىپ: “دەر كەزىندە قابىلدانعان دۇرىس شەشىم, ۇتىمدى ءىس-قيمىلدىڭ ارقاسىندا ءبىز ودان دا امان-ەسەن وتە شىقتىق. ءبىز وسىلايشا سىندارلى جىلدار مەن كۇردەلى كەزەڭدەردە لايىقتى ءتاجىريبە جيناقتاپ, ىسىلىپ, شىڭدالا تۇستىك. ەل دامۋىنىڭ جاڭا باعىتتارىن ايقىنداپ, قارىشتاپ العا باسۋمەن بولدىق. سول سياقتى قازىرگى الەمدىك داعدارىس تا وتكىنشى قۇبىلىس. حالقىمىز مۇنداي كۇيزەلىستەر كەزىندە “كوپپەن كورگەن ۇلى توي” دەپ سابىر ساقتاپ, ىنتىماق-بىرلىگىن بەكىتە تۇسكەن. قيىندىقتاردى بىرلەسىپ جەڭىپ وتىرعان. ولاي بولسا, بۇل داعدارىستان دا ءبىزدىڭ امان-ەسەن وتەتىنىمىز ايداي انىق”, – دەدى ن.نازارباەۆ.
ال بيىلعى جولداۋىندا مەملەكەت باسشىسى ەل تاريحىنىڭ ءححى عاسىرداعى اسا ءبىر كۇردەلى كەزەڭى اياقتالىپ كەلە جاتقانىن ايتتى. دۇنيە ءجۇزىنىڭ ەكونوميكاسىن تۇرالاتقان جاھاندىق داعدارىس داۋىلى ءالى باسىلا قويماعانىن, الايدا ول ءوزىنىڭ العاشقى الاپات قۋاتىنان ايىرىلعانىن ءمالىم ەتتى. ء“بىز ءتاستۇيىن دايىن بولعاندىقتان, ونىڭ سالدارى ءبىزدىڭ ەلىمىز ءۇشىن سونشالىقتى اۋىرعا سوققان جوق. داعدارىسقا دەيىنگى كەزەڭدە ءبىز قىتاي, ءۇندىستان جانە وزگە دە ەكونوميكاسى قارىشتاپ العا باسقان مەملەكەتتەر قاتارىندا دامۋدىڭ جوعارى دەڭگەيىنە كوتەرىلدىك. ويتكەنى, ءبىز وعان قالاي قول جەتكىزۋگە بولاتىنىن بىلدىك. ءبارىن دۇرىس جوسپارلاپ, ساۋاتتى ىسكە اسىرعاندىقتان, ءبىزدىڭ دامۋىمىز ءساتتى بولدى. ءبىز جاسامپازدىققا جۇمىلا كىرىسكەندىكتەن, دامۋدىڭ داڭعىل جولىنا تۇستىك. تولاعاي تابىستارىمەن دۇنيە ءجۇزىن مويىنداتقان قازاقستاننىڭ الەۋەتى ارتىپ, ەكونوميكاسى سەرپىندى بولا ءتۇستى”, دەگەن ەلباسىنىڭ ءتۇيىندى ويى ءبارىمىزدىڭ كوڭىلىمىزگە قوندى, حالىقتىڭ جۇرەگىنە ۇلكەن سەنىم ۇيالاتتى.
قازىر ەلىمىزدىڭ ەكونوميكالىق الەۋەتى بىرنەشە ەسەگە ارتتى. ءبىر عانا مىسال, 1996 جىلعى رەسپۋبليكالىق بيۋدجەتتىڭ كولەمىن قازىرگىمەن سالىستىرساق, كوپ جايتقا قانىق بولا تۇسەمىز. 1996 جىلى بەكىتىلگەن رەسپۋبليكالىق بيۋدجەتتىڭ كىرىسى بار بولعانى 149 ملرد. 646 ملن. 054 مىڭ تەڭگەنى قۇراعان. قازىر 3 ترلن.-نىڭ ۇستىنە شىعىپ وتىر.
ەلدىڭ تاتۋلىعى, اۋىزبىرشىلىگى – باستى قۇندىلىقتارىمىزدىڭ ءبىرى. قازاقستانداعى بەيبىتشىلىكتى الەم ەلدەرى جوعارى باعالاۋدا. كوپتەگەن شەتەلدىك ساياساتكەرلەر, ساراپشىلار مەن عالىمدار ەلدىڭ بىرلىگىن ساقتاۋداعى ۇلتارالىق كەلىسىمدى, دىنارالىق بايلانىستاعى وزىق تاجىريبەلەرىمىزدى, وسى باعىتتاعى يگى ىستەرىمىزدى ۇلگى رەتىندە ۇسىنۋ قاجەت ەكەنىن ءجيى ايتىپ ءجۇر.
قارجى داعدارىسى كەزىندە ەلباسىنىڭ ۇكىمەت پەن پارلامەنتكە بەرگەن تاپسىرمالارىنىڭ ناتيجەسىندە كاسىپورىندار توقتاپ قالعان جوق. 1990-جىلدارى ىشكى داعدارىس كەزىندە قانشا ادام جۇمىستان قىسقارىپ كەتكەنى ءالى ەسىمىزدە عوي. ال بۇل جولى پرەزيدەنت قىزمەتكەرلەردى قىسقارتپاۋ جونىندە قاتاڭ تاپسىرما بەردى. سونىڭ ارقاسىندا ەل ىشىندە تۇراقتىلىق ساقتالدى. قارجى داعدارىسىنىڭ اسەرىن ەل بولىپ كوتەرە ءبىلدى. حالىقتى جۇمىسپەن قامتۋعا جانە جاڭا ماماندىقتارعا وقىتىپ شىعارۋعا 2009 جىلى رەسپۋبليكالىق بيۋدجەتتەن 140 ملرد. تەڭگە ءبولىندى. الەۋمەتتىك ماڭىزى زور جوبالاردى جۇزەگە اسىرۋ بارىسى توقتاعان جوق. اسا قاجەت وڭىرلەردە بالاباقشا, مەكتەپ پەن اۋرۋحانا سالۋ, پايدالانۋعا بەرۋ ناتيجەلى جۇرگىزىلۋدە. ال قۇرىلىسى باستالماعان الەۋمەتتىك نىسانداردى سالۋ جوسپارى الداعى جىلداردىڭ ەنشىسىنە بەرىلدى. ەلىمىز تۇراقتى دامۋ جولىمەن العا باسا بەرسە, الەۋمەتتىك سالا بويىنشا كوزدەلگەن بارلىق جوبالاردىڭ ىسكە اساتىنىنا ەشقانداي كۇمان جوق.
بۇگىنگى تاڭدا ەلباسى مەملەكەت قاراجاتىن جۇمساۋدا قاتاڭ باقىلاۋ جاسالاتىنىن ەسكەرتىپ وتىر. بۇرىنعى جاسالعان باعدارلامالار, قارجى داعدارىسىنا دەيىن قاجەتتى دەپ تابىلعان جوبالار قايتا ەلەپ-ەكشەۋدەن ءوتتى. ونىڭ ءىشىندە ءوزىنىڭ تيىمدىلىگىن دالەلدەيتىن, حالىق سۇرانىسىن وتەيتىن باعدارلامالار عانا قارجىلاندىرىلاتىن بولدى. قارجى داعدارىسىنىڭ ىقپالىنان قينالماي شىعۋ ءۇشىن ەكونوميكانى قاتاڭ باقىلاۋدا ۇستاۋدىڭ ماڭىزدىلىعى وتە زور.
سونىمەن قاتار, ەلىمىزدىڭ ءاربىر ازاماتى دا كەز كەلگەن جاعدايدا قارجى جۇمسار الدىندا ويلانىپ الاتىن كەزگە كەلدى. بۇگىنگى تاڭدا ماقساتسىز شىعىن شىعارۋ ەرتەڭگى كۇنى وكىنىشتى جايتقا الىپ كەلۋى ابدەن مۇمكىن. قازاق حالقىنىڭ كوڭىلى – كەڭ, جانى – جومارت. ايتالىق, توي جاساسا دا قۇدالارىم مەن قوناقتارىمدى ريزا قىلايىن دەپ بارىن شاشادى. اقىن قادىر مىرزا ءالىنىڭ: “قازاق وسى دۇنيە مەن مالىڭدى, وڭدى-سولدى شاشۋ ءۇشىن جينايتىن”, دەپ كەلەتىن ولەڭ جولدارى ۇلتتىڭ مىنەز-قۇلقىن ءدال بەرىپ تۇر. الايدا, بۇگىنگى نارىق زامانىندا تويدى قالاي وتكىزۋدى دە ويلانىپ-تولعانىپ الىپ شەشكەنىمىز ابزال.
قازاق “كورپەڭە قاراپ كوسىل” دەپ بەكەر ايتپاعان. كەيبىر ازاماتتارىمىز ەلدەن قالمايىن دەپ دوستارى مەن تۋىستارىنان قارىز نەمەسە بانكتەن نەسيە الىپ, توي وتكىزەدى. كەيىن ونى ۋاقىتىندا قايتارا الماي, اعايىندار اراسىندا تۇسىنىسپەۋشىلىكتەر ورىن الىپ جاتادى. ماسەلەن, ءبىر جولى “نۇر وتان” پارتياسىنىڭ استانا قالالىق قوعامدىق قابىلداۋىندا ازاماتتاردى ءوز وتىنىشتەرى بويىنشا قابىلداپ وتىرعانىمدا, ءبىر اقساقال كەلدى. امانداسقان سوڭ الگى قاريا: “بالامنىڭ اتىنا بانكتەن نەسيە الدىرتتىم. ول اقشاعا بالالارىمنىڭ تويىن جاساپ, قۇدالارىمدى شاقىرىپ, ءبىراز قاراجاتتى جۇمساپ ەدىم. ەندى نەسيەنى وتەيتىن كەز كەلىپ, قينالىپ تۇرمىز”, – دەيدى. مەن سول كەزدە “نارىق زامانىن دا الاڭ قىلمايتىن قازاقتار-اي, نەگە سونشاما قارىزدانىپ توي جاسايدى ەكەن؟” دەپ ويلادىم. توي جاساما دەيتىن ەشكىم جوق. دەگەنمەن دە, تويدى شاما-شارقىڭا قاراي جاساۋىڭ كەرەك قوي. بۇل دا ويلانارلىق ماسەلە.
ال بانكتەن نەسيە الۋدىڭ جولى وتە قيىن. الدىڭ ەكەن, ونى جەدەل ەسەلەپ, كەرى قايتارۋدى ويلاۋىڭ قاجەت. نارىقتىڭ زاڭى دا, بانكتىڭ تالابى دا – وسى. ايتالىق, بانكتەن 500 مىڭ تەڭگە نەسيە الدىڭ با, ونى پايدا كەلتىرەتىن كاسىپكەرلىككە سالىپ, ەكى-ءۇش ايدا 1 ملن. تەڭگەگە اينالدىرۋىڭ قاجەت. تاپقان تازا پايداڭدى تاعى دا تويعا, قىدىرۋعا جۇمساماي, قايتادان تابىس اكەلەتىن كاسىپكە جۇمساپ, قارىزدارىڭدى تولىق وتەپ, ءوزىڭنىڭ دە, بىرگە جۇمىس ىستەپ ءجۇرگەن جانداردىڭ دا جاعدايىن جاقسارتۋىڭ قاجەت. سول ارقىلى ەلدىڭ دە ەكونوميكاسىن كوتەرۋگە از دا بولسا ىقپال ەتىپ وتىرعانىڭدى سەزەسىڭ.
مەملەكەتتىك ورگاندار حالىقارالىق فورۋمدارعا قاتىسۋ ءۇشىن ىسساپارلارعا شىعۋ, شەتەلدەرگە بارۋ سەكىلدى شىعىنداردى ازايتتى. داعدارىس ىقپالىنان امان-ەسەن شىعىپ, ەكونوميكامىز تۇراقتى دامۋ جولىنا تۇسكەن كەزدە ونداي ماڭىزدى شارالارعا قاتىسۋعا دا, وزىمىزدە وتكىزۋگە دە تولىق مۇمكىندىك بولادى.
الدىمىزدا ۇلكەن بەلەستەر بار. ەل كونستيتۋتسياسىنىڭ قابىلدانعانىنا بيىل 15 جىل تولادى. كەلەر جىلى قازاقستان رەسپۋبليكاسى تاۋەلسىزدىگىنىڭ 20 جىلدىعى كەلە جاتىر. وسى بەلەستى الەۋمەتتىك جاعدايى ورنىققان, ەكونوميكالىق الەۋەتى نىعايعان مىقتى مەملەكەت رەتىندە قارسى الۋدىڭ ماڭىزدىلىعى زور. ەلباسى وسىنداي ماقساتقا جەتۋ جولىندا ءبىرتۇتاس قازاقستان حالقى بەلسەندى تۇردە ء“بىر جاعادان باس, ءبىر جەڭنەن قول شىعارىپ” ەڭبەك ەتۋىمىز كەرەك ەكەنىن ايتتى. 20 جىلدىق كەزەڭ تورقالى توي وتكىزۋ ءۇشىن ەمەس, الدى-ارتىمىزدى ەلەپ-ەكشەپ, قانداي ناتيجەگە قول جەتكىزدىك, قانداي ماقسات-مىندەتتەردى ءبىرىنشى كەزەكتە ورىنداۋىمىز كەرەك دەگەن توقتام جاسايتىن, ەلدىڭ ىشكى جانە سىرتقى جاعدايىن ساراپتاپ قارايتىن تۇس دەپ بىلەمىن. ەندەشە, سول ءبىر ناتيجەلى مەجەگە ەڭسەسى بيىك ەل بولىپ, الەمدىك قوعامداستىق الدىندا بەدەلگە يە مەملەكەت بولىپ جەتەيىك. بيىلعى جاڭا جولداۋدا ەلباسى ۇكىمەت پەن پارلامەنتتىڭ الدىنا كەلەلى ءمىندەتتەر قويدى. “نۇر وتان” پارتياسىنىڭ مۇشەلەرى وسى جولدا بەلسەندىلىك تانىتىپ, حالىقتى بىرلىككە, ىرگەلى ىستەرگە جۇمىلدىرا بىلەتىندىگىنە سەنىم ارتتى.
مىنە, بيىل, قازاقستان ەۋروپاداعى قاۋىپسىزدىك جانە ىنتىماقتاستىق ۇيىمىنا (ەقىۇ) توراعالىق ەتۋ ميسسياسىن باستادى. بۇل ەلىمىز ءۇشىن ايرىقشا وقيعا. قازاقستان تمد, ازيا جانە مۇسىلمان ەلدەرى اراسىندا ءبىرىنشى بولىپ وسىنداي الەمدىك بەدەلى زور ۇيىمعا جەتەكشىلىك جاساۋ مۇمكىندىگىنە يە بولعانىن قازىر الەم جۇرتشىلىعى ۇلكەن تاڭدانىسپەن, ەرەكشە كوزقاراسپەن جازىپ جاتىر. بۇل كۇندەرى شەتەلدىك باسىلىمدار جاس تاۋەلسىز مەملەكەتىمىزدىڭ تاريحى مەن بۇگىنگى جەتىستىكتەرى, ەل پرەزيدەنتى نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ اتقارىپ وتىرعان قاجىرلى قىزمەتى جايلى كوپتەگەن ماتەريالدار بەرۋ ۇستىندە. ەقىۇ-عا توراعالىق ەتۋ كەزىندە قازاق ەلىنىڭ ارمان-مۇددەسى جاڭا بەلەسكە كوتەرىلىپ, حالقىمىزدىڭ رۋحاني بايلىعى جان-جاقتى تانىلا تۇسەتىنىنە ەشقاداي كۇمانىمىز جوق.
14 قاڭتار كۇنى قازاقستان پرەزيدەنتى نۇرسۇلتان نازارباەۆ ەلىمىزدىڭ ەقىۇ-عا توراعالىق قىزمەتىنە كىرىسۋىنە وراي جولداعان ۇندەۋىندە بۇل مىندەت ءبىزدىڭ ەلىمىزدە تەك سىرتقى ساياسي تابىس قانا ەمەس, جالپىۇلتتىق اۋقىمداعى قۇندىلىق رەتىندە قابىلدانىپ وتىرعانىن ءمالىم ەتتى.
قازاقستان پرەزيدەنتى ن.نازارباەۆ الەمدىك ماڭىزى زور باستامالاردى كوتەرىپ كەلە جاتىر. ەلباسىنىڭ باستاماسى بويىنشا بۇۇ باس اسسامبلەياسى جۋىردا 29 تامىز كۇنىن يادرولىق سىناقتارعا قارسى ارەكەتتىڭ حالىقارالىق كۇنى دەپ جاريالاۋ تۋرالى قارار قابىلدادى.
ءوز ۇندەۋىندە ەلباسى استانادا ەقىۇ ءسامميتىن وتكىزۋ جونىندەگى قازاقستاننىڭ باستاماسىن قولداۋعا شاقىردى. سونىمەن قاتار, 1 تامىزدى ەۋروپاداعى قاۋىپسىزدىك جانە ىنتىماقتاستىق ۇيىمى كۇنى دەپ جاريالاۋ تۋرالى ۇسىنىستى قاراۋدى ۇسىندى. بۇل دا جاڭا باستاما بولىپ تابىلادى.
قازاق حالقى كەيىنگى ۇرپاعى – بىزدەرگە ايەل بەس كۇندىگىن, ەر ادام بەس جىلدىعىن, ال ەل ەلۋ جىلدىعىن ويلاۋى كەرەكتىگى جونىندە ناقىل قالدىرعانى بەلگىلى (“بەس كۇندىگىن ويلاماعان ايەلدەن بەز, بەس جىلدىعىن ويلاماعان ەركەكتەن بەز, ەلۋ جىلدىعىن ويلاماعان ەلدەن بەز”).
ءتىپتى ءار ادام دا الدىنا ماقسات-مۇددە, ناقتى جوسپار قويادى. ەندەشە, ەكونوميكامىز ستراتەگيالىق جوسپارلى جۇرگەنى ناقتى ءناتيجەگە الىپ كەلەتىنى ءسوزسىز. وسى ماقساتقا جەتۋ ءۇشىن ەلدىڭ ءاربىر ازاماتى قولىنان كەلگەنىنشە بەلسەندى اتسالىسادى دەگەن سەنىمدەمىن.
باۋىرجان سمايىلوۆ, پارلامەنت ءماجىلىسىنىڭ قارجى جانە بيۋدجەت كوميتەتىنىڭ مۇشەسى, ەكونوميكا عىلىمدارىنىڭ كانديداتى.
جولداۋ جانە جۇرتشىلىق
اسقاق مۇراتتار ونجىلدىعى
ءبىزدىڭ حالقىمىز ەجەلدەن اسقاق مۇراتتاردى ىسكە اسىرۋعا تالپىنعان. ەلباسى نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ بيىلعى جولداۋىندا الداعى ون جىلدا ەڭسەرىلۋگە ءتيىس وسىنداي اسقاق مۇراتتاردان تۋىندايتىن ءماسەلەلەر كەڭىنەن قامتىلدى. وتاندىق ەكونوميكانى داعدارىستان كەيىن قالاي دامىتقان دۇرىس؟ ءبىز بۇعان قانشالىقتى دايىنبىز؟ مىنە, وسى ساۋالدارعا پارلامەنت سەناتى توراعاسىنىڭ ورىنباسارى مۇحامبەت كوپەەۆ اتىراۋ وبلىسىنا جۇمىس بابىنداعى ساپارىمەن كەلىپ, ءوڭىر جۇرتشىلىعىمەن كەزدەسۋدە تولىققاندى جاۋاپ بەردى. ول الدىمەن اتىراۋ مۇناي جانە گاز ينستيتۋتىنىڭ پروفەسسورلار قۇرامىمەن, ستۋدەنتتەرىمەن جۇزدەسۋدە ەلباسى ن. نازارباەۆتىڭ “جاڭا ونجىلدىق – جاڭا ەكونوميكالىق ورلەۋ – قازاقستاننىڭ جاڭا ءمۇمكىندىكتەرى” اتتى جولداۋىندا كوتەرىلگەن ماڭىزدى ماسەلەلەرگە جان-جاقتى تالداۋ جاسادى.
سەنات توراعاسىنىڭ ورىنباسارى م.كوپەەۆ ماحامبەت, قىزىلقوعا اۋداندارىنىڭ جۇرتشىلىعىمەن كەزدەسۋدە دە ەلباسى جولداۋىندا ايقىندالعان ءار مىندەتتى ورىنداۋدىڭ العىشارتتارىنا توقتالدى. اسىرەسە, الىستاعى قىزىلقوعا اۋدانىنا ساپارى كەزىندە وسىنداعى الەۋمەتتىك نىساندارعا ەرەكشە نازار اۋداردى. مۇندا 30 مىڭنان استام حالىق تۇرادى. ءوندىرىسى جوققا ءتان اۋدانعا تابيعي گاز جەلىسى ەندى جەتىپ جاتىر. تازا اۋىز سۋ دا سولاي. ءوڭىر ورتالىعىمەن بايلانىستىرار جولدى جوندەۋ ءالى تولىق اياقتالعان جوق. دەگەنمەن, ءبىلىم بەرۋ, دەنساۋلىق ساقتاۋ نىساندارىن جاڭعىرتۋدا وڭ قادامدار بار. ماسەلەن, بىلتىر مۇندا 30 توسەكتىك وكپە دەرتىن ەمدەيتىن اۋرۋحانا اشىلسا, ەندى ءبىر مەزگىلدە 250 ادام قابىلدايتىن ەمحانا قۇرىلىسى جۇرگىزىلىپ جاتىر. ەمحانا قۇنى – 1 ميلليارد 760 ميلليون تەڭگە. ازىرگە 500 ميلليون تەڭگەدەن استام قارجى يگەرىلىپتى.
– مۇنداي ەمحانانىڭ اۋدان ورتالىعىندا سالىنۋى قۇپتارلىق. “جول كارتاسى” باعدارلاماسىمەن وسىنداي الەۋمەتتىك نىساندار تۇرعىزىلىپ, كۇردەلى جوندەۋدەن ءوتتى. ەلباسى جولداۋىندا بۇل باعدارلامانىڭ بيىل تاعى دا جالعاسىن تاباتىنى ناقتىلاندى. دەمەك, مەملەكەت ەكونوميكانى دامىتىپ قانا قويماي, الەۋمەتتىك ءماسەلەگە, ىشكى-سىرتقى قاۋىپسىزدىگىمىزگە باسا نازار اۋدارىپ وتىر. ادامدار دەنساۋلىعىن قورعاۋ, تۇرمىسىن جاقسارتۋ, ساپالى ءبىلىم بەرۋ سەكىلدى ماسەلەلەر مەملەكەتتىك ساياساتتىڭ باستى تارماعى بولعانمەن, اگرارلىق سەكتوردى وركەندەتۋگە دە باسىم باعىت ۇستالىپ وتىر, – دەدى سەنات توراعاسىنىڭ ورىنباسارى مۇحامبەت كوپەەۆ “ارمان” مادەنيەت ءۇيىندە وتكەن اۋدان جۇرتشىلىعىمەن كەزدەسۋدە.
بۇدان كەيىن ول وسى اۋدان اۋماعىنان مۇناي وندىرەتىن “قاينارمۇنايگاز” باسقارماسىنىڭ مۇنايشىلارىمەن دە جولداۋدا ايتىلعان ءمىندەتتەردى بىرلەسە تالقىلادى. “ەمبىمۇنايگاز” وندىرىستىك فيليالىنىڭ ديرەكتورى ىزتۇرعان بايمۇحانوۆتىڭ ايتۋىنشا, بۇل باسقارمانىڭ تۇساۋىن كەزىندە ەلباسى نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ ءوزى ارنايى كەلىپ كەسكەن. سودان بەرى باسقارمادا مۇناي وندىرۋدە ءىركىلىس بولماعان. ەلباسىنىڭ بيىلعى جولداۋى مۇنايشىلارعا تىڭ سەرپىن بەردى, بىزدە ەڭبەك ونىمدىلىگىن ارتتىرۋعا تولىق نەگىز بار, دەدى ءى. بايمۇحانوۆ سەنات دەپۋتاتتارىمەن كەزدەسۋدە. “ەلىمىزدىڭ باتىس ايماعىندا ەكونوميكانىڭ وركەندەۋى مۇناي-گاز ونەركاسىبىمەن تىعىز بايلانىستى. الدىمىزدا اسقاق مۇراتتاردى ورىنداۋدىڭ ونجىلدىق مەجەسى ايقىندالدى. قازاقتىڭ قوناقجايلىق, كەڭپەيىلدىك پەن كىشىلىك, ءىلىم-بىلىمگە تالپىنار قاسيەتى تانىلار ونجىلدىقتا ءار كەز بيىكتەن كورىنەيىك” دەپ وي ءتۇيىندەگەن سەنات توراعاسىنىڭ ورىنباسارى سونىمەن بىرگە, قازاقستاننىڭ ەكونوميكالىق, الەۋمەتتىك دامۋ ىرعاعىن ۇدەتۋ ءۇشىن الدىمەن ەڭبەك ونىمدىلىگىن ەسەلەپ ارتتىرۋعا كوڭىل اۋداردى. كەدەن وداعىنىڭ ماڭىزى, ەكسپورتتىق باعىتتاردى كەڭەيتۋ, يننوۆاتسيالىق جوبالاردى ىسكە اسىرۋ, جاڭا تەحنولوگيالاردى ەنگىزۋ تۇرعىسىنداعى ويلارىمەن دە ءبولىستى. مۇحامبەت كوپەەۆتىڭ اتىراۋ جۇرتشىلىعىمەن كەزدەسۋلەرىندە سەناتتىڭ قارجى جانە بيۋدجەت كوميتەتىنىڭ توراعاسى قايرات يششانوۆ, سەناتور سارسەنباي ەڭسەگەنوۆ بىرگە بولدى.
جولداسبەك شوپەعۇل, اتىراۋ وبلىسى.
ورلەۋدىڭ جاڭا مۇمكىندىكتەرى
ەلباسى نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ قازاقستان حالقىنا جولداۋى “جاڭا ونجىلدىق – جاڭا ەكونوميكالىق ورلەۋ – قازاقستاننىڭ جاڭا مۇمكىندىكتەرى” اتتى عىلىمي-تاجىريبەلىك كونفەرەنتسيادا كەڭىنەن ءسوز ەتىلدى.
بۇرناعى كۇنى الماتىداعى قازاقستان پرەزيدەنتى جانىنداعى ستراتەگيالىق زەرتتەۋلەر ينستيتۋتىندا (قسزي) وتكەن وسىناۋ جيىنعا بيلىك ورگاندارىنىڭ وكىلدەرى, مەملەكەتتىك جانە تاۋەلسىز تالدامالىق قۇرىلىمداردىڭ جەتەكشى ساراپشىلارى, جوعارى وقۋ ورىندارىنىڭ وقىتۋشىلارى قاتىستى. ولاردىڭ پايىمداۋىنشا, ۇلتتىق باسەكەگە قابىلەتتىلىكتى قامتاماسىز ەتۋ پرەزيدەنتتىڭ بيىلعى جولداۋىنىڭ نەگىزگى وزەگى بولىپ تابىلادى. ال ەكونوميكانىڭ تۇراقتى وسۋىنە تەك قارقىندى يندۋستريالاندىرۋ جانە ينفراقۇرىلىمدى جەدەلدەتە دامىتۋ ارقىلى عانا قول جەتكىزۋگە بولادى. ساراپشىلاردىڭ باعالاۋىنشا, جولداۋ قولدا بار رەسۋرستارمەن بەكەمدەلىپ بەكىتىلگەن مىندەتتەردى العا تارتىپ وتىر.
كونفەرەنتسيا جۇمىسىنا قاتىسقان پارلامەنت سەناتىنىڭ حالىقارالىق قاتىناستار, قورعانىس جانە قاۋىپسىزدىك كوميتەتىنىڭ توراعاسى قۋانىش سۇلتانوۆ ءوز بايانداماسىندا تۇپكى ءونىم وندىرەتىن دەربەس ەكونوميكا جاساۋ ءۇشىن ەكونوميكالىق تەتىكتەردى جۇمىس ىستەۋگە ماجبۇرلەۋ قاجەتتىگىنە توقتالدى.
– بيىلعى جولداۋدىڭ ءمان-ماڭىزى ەرەكشە. ويتكەنى, “قازاقستان-2030” ستراتەگياسىنىڭ ءبىرىنشى ونجىلدىعىنىڭ قورىتىندىسى شىعارىلىپ, 2020 جىلعا دەيىنگى دامۋ پەرسپەكتيۆالارى ايقىندالىپ بەلگىلەندى, – دەپ اتاپ كورسەتتى ول. – ۇستىمىزدەگى جىلدىڭ 1 قاڭتارىنان باستاپ قازاقستان ەقىۇ-عا توراعالىق ەتۋدە. ەلىمىز مۇنداي سەنىمگە كوپ جاعدايدا ەكونوميكالىق جانە ساياسي جۇيەلەردەگى رەفورمالاردى تابىستى جۇرگىزۋىنىڭ ارقاسىندا يە بولدى.
سەناتور تاۋەلسىزدىك جىلدارىندا حالىقتىڭ ءال-اۋقاتى ايتارلىقتاي جاقسارعانىن, 652 مەكتەپ, 635 دەنساۋلىق ساقتاۋ نىساندارى سالىنعانىن, جالاقى – بەس, ال زەينەتاقى ءۇش ەسە كوبەيگەنىن تىلگە تيەك ەتتى. سونداي-اق, ق.سۇلتانوۆ مەملەكەت باسشىسىنىڭ بيۋدجەتتى تابيعي رەسۋرستاردى ساتۋ ەسەبىنەن ەمەس, ەكونوميكانى ءارتاراپتاندىرۋ ارقىلى جاساۋ جونىندە بەرگەن تاپسىرماسىنىڭ ماڭىزدىلىعىنا باسا نازار اۋداردى. سويتكەن جاعدايدا ەلدىڭ التىن-ۆاليۋتا قورىن 100 ميلليارد دوللارعا دەيىن ۇلعايتۋ ورايىنداعى مىندەت ناقتى ىسكە اسپاق. سونىمەن قاتار, جولداۋدا وتاندىق ەكونوميكاعا شاعىن جانە ورتا كاسىپكەرلىكتىڭ قوسار ۇلەسىن 40 پايىزعا دەيىن جەتكىزۋ قاجەتتىلىگى ايتىلعان. ءسوز العان باسقا شەشەندەر بۇل ءۇشىن تورەشىلدىك اۋرە-سارساڭعا سالۋدى ازايتۋ كەرەكتىگىنە توقتالدى.
تاريح عىلىمدارىنىڭ دوكتورى, قسزي ديرەكتورى بولات سۇلتانوۆ ەل دامۋىنىڭ 2020 جىلعا دەيىنگى ستراتەگيالىق جوسپارىن جۇزەگە اسىرۋ اسا ماڭىزدى تاريحي مىندەت بولىپ تابىلاتىندىعىن اتاپ ءوتتى. گۇلدەنگەن قازاقستاندى قۇرۋدىڭ ەلباسى ۇسىنعان باعدارلاماسى جاي جالاڭ ءسوز ەمەس, ول جەرىنە جەتە ەسەپتەلىپ, جەتى رەت ولشەنىپ, ءبىر رەت پىشىلگەن, قاجەتتى قارجى رەسۋرستارىمەن قامتاماسىز ەتىلگەن, دەدى ول.
2020 جىلعا دەيىنگى ستراتەگيانىڭ كۇمانسىز ارتىقشىلىعى رەتىندە كونفەرەنتسياعا قاتىسۋشىلار ونىڭ ىلگەرى ورلەي دامۋشىلىق سيپاتىن اتادى. ولاردىڭ پايىمداۋىنشا, وسىناۋ ستراتەگيالىق جوسپار ءاربىر قازاقستاندىقتىڭ الدىنان جاڭا مۇمكىندىكتەر اشادى.
قسزي ديرەكتورى ءوز ءسوزىن قورىتىندىلاي كەلە: “ويعا العان وسى نيەتكە ءبىز ءوزىمىزدىڭ ورتاق ۇيىمىزدەگى بەرەكە-بىرلىكتى, تاتۋ-تاتتىلىك پەن كەلىسىمدى قامتاماسىز ەتكەندە عانا جەتپەكپىز. وسىعان بايلانىستى ن.نازارباەۆتىڭ ءبىزدىڭ مەملەكەتىمىزدى, ىشكى دۇنيەمىز بەن بىرلىگىمىزدى, تۇراقتىلىق پەن قاۋىپسىزدىگىمىزدى ءبىزدىڭ وزىمىزدەن باسقا ەشكىم كوزدىڭ قاراشىعىنداي ساقتاپ, قورعامايتىندىعى تۋرالى سوزدەرىمەن كەلىسپەۋ مۇمكىن ەمەس.
بولات سۇلتانوۆ اقش كونگرەسمەنى, حەلسينكي كوميسسياسىنىڭ تەڭ توراعاسى ەلسي حەيستينگستىڭ جاقىندا “امەريكا داۋىسى” راديوستانساسىنا بەرگەن سۇحباتىن ەسكە سالدى. ونىڭ ەقىۇ توراعالىعىنا ءبىزدىڭ ەلىمىزدىڭ ۇمىتكەرلىگىن نەلىكتەن قولداعاندىعىن تۇسىندىرە كەلە: “قازاقستاننىڭ رەسۋرستارى وراسان زور جانە ول سىرتقى ساياساتتا قىتاي مەن رەسەيگە, سونداي-اق باتىسقا ارتىقشىلىق بەرەدى. بۇل دەگەنىڭىز – ەۋروپالىق وداق پەن اقش. بۇگىن تاڭدا قازاقستانعا دەموكراتيا باعىتىمەن العا جىلجۋدىڭ تاعى ءبىر ۇلكەن جاۋاپكەرشىلىگى جۇكتەلىپ وتىر. سوندىقتان مەن اقش-پەن, سونىمەن بىرگە, رەسەيمەن ىنتىماقتاستىق رۋحتا قىزمەت ەتە الاتىن بارلىق ۇمىتكەرلەردىڭ ءىشىندە تاڭداۋدىڭ قازاقستانعا ءتۇسۋى ابدەن دۇرىس دەپ ەسەپتەيمىن” دەپ ايتۋىندا ۇلكەن ءمان بار.
ەلىمىزدىڭ ەكونوميكالىق ورلەۋىنىڭ جاڭا مۇمكىندىكتەرىن كەڭىنەن تالقىلاعان كونفەرەنتسيا ماتەريالدارى جەكە كىتاپ ەتىپ شىعارىلاتىن بولدى.
ەلباسى جولداۋىن تالقىلاۋ اياسىنداعى وسىنداي تاعى ءبىر كەلەلى جيىن پارلامەنت سەناتىنىڭ دەپۋتاتى, حالىقارالىق قاتىناستار, قورعانىس جانە قاۋىپسىزدىك كوميتەتىنىڭ حاتشىسى ءادىل احمەتوۆتىڭ قاتىسۋىمەن قازاقتىڭ ابىلاي حان اتىنداعى حالىقارالىق قاتىناستار جانە الەم تىلدەرى ۋنيۆەرسيتەتىندە بولىپ ءوتىپ, وندا ءبىلىم بەرۋ سالاسىن الەمدىك ستاندارتتارعا ساي امبەباپتاندىرۋ ماسەلەلەرىنە ەرەكشە نازار اۋدارىلدى.
قورعانبەك امانجول, الماتى.
اشىق اڭگىمەنىڭ ءمانى بولەك
قۇرامىندا امانجول جامالوۆ, باقىت سىزدىقوۆا, پەتر دميتريەنكو, سەرىك قوناقباەۆ, ەربولات ءابسالاموۆ, تاڭىربەرگەن بەردىوڭعاروۆ بار پارلامەنت ءماجىلىسى دەپۋتاتتارىنىڭ رەسپۋبليكالىق اقپاراتتىق-ناسيحات توبىن ەرلان نىعماتۋلين قىزىلجار وڭىرىنە باستاپ كەلدى.
ەلباسى ن.نازارباەۆتىڭ جولداۋىن جۇرتشىلىققا كەڭىنەن تانىستىرىپ, ءمان-ماڭىزىن جان-جاقتى ءتۇسىندىرۋدى ماقسات ەتكەن حالىق قالاۋلىلارى العاشقى كەزدەسۋىن “نۇر وتان” حدپ وبلىستىق فيليالى عيماراتىندا پەتروپاۆلدىقتاردى ارىز-شاعىمدارى بويىنشا قابىلداۋدان باستادى. ساياسي ۇيىمنىڭ باستاماسى جەرگىلىكتى جەردە دە قولداۋ تاۋىپ, “اشىق ەسىك” كۇنىنە زەينەتكەرلەر دە ءبىراز جينالدى. ولار زەينەتاقى بەلگىلەۋدەگى كەيبىر شارت-تالاپتارمەن وزدەرىنىڭ كەلىسپەيتىندەرىن ءبىلدىردى. ماسەلەن, تالاي جىل اۋداندىق دەپۋتات اماناتىن ارقالاعان نۇريكامال سماعۇلوۆا ەڭبەككە 11 جاسىنان ارالاسىپتى. جۇمىس ءوتىلى دە جەتكىلىكتى كورىنەدى. الايدا, تاعايىندالعان زەينەتاقى ماردىمسىز. ءبىراز جەرگە شاعىمدانعانىمەن, تياناقتى جاۋاپ الا الماعانعا ۇقسايدى. ەندىگى بار ءۇمىتى – پارلامەنت ءماجىلىسى دەپۋتاتتارىندا.
قوعامدىق قابىلداۋعا كەلگەن ءبىر توپ قاريا بۇعانالارى قاتپاي جاتىپ جۇمىسقا جەگىلگەندەرىن, سول سەبەپتى وزدەرىن تىل ەڭبەككەرلەرى قاتارىنا جاتقىزسا دەگەن تىلەكتەرىن جەتكىزدى. پارلامەنت ءماجىلىسىنىڭ دەپۋتاتتارى ەڭبەك جانە حالىقتى الەۋمەتتىك قورعاۋ مينيسترلىگىنە ساۋال جولداپ, ماسەلەنىڭ انىق-قانىعىن انىقتايتىن بولدى. مەكتەپ ۇستازدارى ءماجىلىس دەپۋتاتى باقىت سىزدىقوۆامەن ءبىلىم بەرۋ سالاسىنا قاتىستى ءوز ويلارىمەن ءبولىستى. وقۋلىقتاردىڭ ساپاسىنا بايلانىستى دايەكتى ۇسىنىستار ايتتى.
دەپۋتاتتار “نۇر وتان” حدپ باستاۋىش ۇيىم وكىلدەرىمەن, ءبىلىم بەرۋ جانە دەنساۋلىق ساقتاۋ سالاسى قىزمەتكەرلەرىمەن كەزدەسىپ, جولداۋدان تۋىندايتىن مىندەتتەر باستى تاقىرىپ ارقاۋىنا اينالدى. كەزدەسۋدى وبلىس اكىمىنىڭ ورىنباسارى سامات ەسكەندىروۆ كىرىسپە سوزبەن اشىپ, جۇرگىزىپ وتىردى. جينالعاندار الدىندا ە.ءابسالاموۆ ءسوز سويلەپ پارلامەنت تاراپىنان اتقارىلعان جۇمىستارعا شولۋ جاسادى, ءومىر ساپاسىن جاقسارتۋ, الەۋمەتتىك قورعاۋ مەملەكەتتىڭ ماڭىزدى مىندەتى رەتىندە قالا بەرەتىنىن اتاپ كورسەتتى.
ءماجىلىس اسا ماڭىزدى زاڭداردى ءبىرىنشى كەزەكتە قاراپ, قابىلداعان. بيىل رەسپۋبليكالىق بيۋدجەتتىڭ كىرىسى 3 تريلليون تەڭگەدەن اسىپ جىعىلعان. ول“ارداگەرلەر تۋرالى” زاڭنىڭ كەشەۋىلدەپ جاتۋىن بىلاي ءتۇسىندىردى: بار ماسەلە قارجىعا كەلىپ تىرەلەتىندىكتەن, “ارداگەرلەر تۋرالى” زاڭنىڭ قاشان قابىلداناتىنىن ايتا المايمىن. وندا چەرنوبىل اپاتىن جويۋعا قاتىسۋشىلار مەن اۋعان جەرىندە ينتەرناتسيونالدىق بورىشىن اتقارعان جاۋىنگەرلەرگە قاتىستى جەڭىلدىكتەر دە قاراستىرىلعان. پرەزيدەنتتىڭ ءاربىر سوعىسقا قاتىسۋشى مەن سوعىس مۇگەدەگىنە بيۋدجەتتەن 65 مىڭ تەڭگە مولشەرىندە ءبىر جولعى جاردەماقى تولەۋ جونىندەگى ۇسىنىسى ارداگەرلەرگە دەگەن شىنايى قامقورلىقتان تۋعان. ونىڭ سىرتىندا جەڭىلدىكپەن جول جۇرۋلەرى ءۇشىن 383 ميلليون تەڭگە بولىنەتىن بولادى.
كەزدەسۋدە ەمدەۋ ورىندارىن ءدارى-دارمەكپەن قامتاماسىز ەتۋ, مەكتەپتەر جانىندا شاعىن ورتالىقتار اشۋ, كاسىپتىك ءبىلىم بەرۋ جۇيەسىن جەتىلدىرۋ ماسەلەلەرى بويىنشا قويىلعان ساۋالدارعا ەگجەي-تەگجەيلى جاۋاپ بەرىلدى. وقۋشىلاردى ىستىق تاماقپەن قامتۋدا جەرگىلىكتى بيۋدجەتتەن قارجى قاراستىرىلعانىمەن, جەتكىلىكسىز. سوندىقتان ماسەلە رەسپۋبليكالىق دەڭگەيدە شەشىلسە دەگەن وتىنىشتەر ايتىلدى. ەكونوميكالىق-تەحنيكالىق ءبىلىم كەشەنىنىڭ باسشىسى الەكساندر مەرك جولداۋدا سالاماتتى ءومىر سالتى مەن دەنساۋلىق ساقتاۋ سالالارىنداعى مەملەكەتتىك جاۋاپكەرشىلىك قاعيداتى وتە دۇرىس قوزعالعانىن ءسوز ەتە كەلىپ, ەلىمىزدەگى سپورت سالاسىنا قاراجات مول بولىنگەنىمەن, دامۋ دەڭگەيى قاناعاتتاندىرمايتىنىنا قىنجىلىس ءبىلدىردى. دەپۋتات س.قوناقباەۆ بۇل پىكىرمەن كەلىسەتىنىن ايتىپ, ءوز تاراپىنان بارلىق مۇمكىندىكتەردى جۇمىلدىراتىنىنا سەندىردى.
اۋىلدىق جەرلەرگە جاس مامانداردى ورنىقتىرۋ جايلى ساۋالعا ە.نىعماتۋلين جاۋاپ قايتارا كەلىپ, بىلتىردان بەرى “نۇر وتان” حدپ ءبىلىم جانە عىلىم, اۋىل شارۋاشىلىعى مينيسترلىكتەرىمەن بىرلەسە وتىرىپ “ديپلوممەن — اۋىلعا!” اكتسياسىنىڭ قولعا الىنعانىن حاباردار ەتتى.
پارلامەنت ءماجىلىسى دەپۋتاتتارىنىڭ م.قوزىباەۆ اتىنداعى سقمۋ-دەگى اشىق سۇحباتى دا اسەرلى ءوتتى. ستۋدەنتتەر كرەديتتىك وقۋ جۇيەسى, ماگيستردىڭ ستاتۋسى, جەڭىلدىكتى جولاقى, كەدەندىك ۇشتىك وداق, ەقىۇ-عا توراعالىق ەتۋدەگى قازاقستاننىڭ ءرولى جايلى ساۋالدار قويدى. جولداۋدان العان اسەرلەرىمەن جانە تۇيگەن ويلارىمەن ءبولىستى.
حالىق قالاۋلىلارى كەلەسى كەزەكتە م.جۇماباەۆ اۋدانىندا بولىپ, بىرقاتار كەزدەسۋلەرگە قاتىستى.
ءومىر ەسقالي, سولتۇستىك قازاقستان وبلىسى.
جان-جاقتى تۇسىنىك بەردى
پارلامەنت ءماجىلىسىنىڭ دەپۋتاتتارى ءۋاليحان قوڭىرباەۆ پەن سانسىزباي ەسىلوۆ مەملەكەت باسشىسىنىڭ بيىلعى “جاڭا ونجىلدىق – جاڭا ەكونوميكالىق ورلەۋ – قازاقستانىڭ جاڭا مۇمكىندىكتەرى” اتتى جولداۋىنا وراي سايلاۋشىلارمەن پىكىر الماسۋ ماقساتىنداعى اقمولا وبلىسىنىڭ شورتاندى, تسەلينوگراد, استراحان, قورعالجىن جانە ارشالى اۋداندارىندا بولىپ, تۇرعىندارمەن كەزدەسۋلەر وتكىزدى.
بارلىق اۋداندارداعى “نۇر وتان” پارتياسىنىڭ فيليالدارىندا پارتيا بەلسەندىلەرىمەن, ءماسليحات دەپۋتاتتارىمەن, مەملەكەتتىك ورگانداردىڭ وكىلدەرىمەن جانە سايلاۋشىلارمەن جۇزدەسۋلەر ءوتتى. پىكىر الماسۋ بارىسىندا ءماجىلىس دەپۋتاتتارى “نۇر وتان” پارتياسىنىڭ قىزمەتى جانە ونىڭ حالىقتىق تۇعىرناماسىنىڭ قالاي جۇزەگە اسىپ جاتقانى جايلى جان-جاقتى تۇسىنىك بەردى.
كەزدەسۋلەردە تۇرعىندار “نۇر وتان” پارتياسىنىڭ پارلامەنتتىك فراكتسياسىنىڭ جۇمىسى جونىندە, ماجىلىستە تالقىلانىپ جاتقان زاڭ جوبالارى مەن جۋىردا قابىلدانعان زاڭدار تۋرالى تولىققاندى مالىمەت الدى. بيىلعى جولداۋ تۋرالى اڭگىمە قوزعالعان كەزدە سايلاۋشىلار الەۋمەتتىك قولداۋ جانە ەل ەكونوميكاسىن وركەندەتۋ ماقساتىندا 2020 جىلعا دەيىنگى كەزەڭدى قامتيتىن ستراتەگيالىق جوسپاردىڭ جاسالعاندىعى ءۇشىن العىستارىن ءبىلدىردى.
سونىمەن قاتار, اۋىلدىق جەردەگى كوكەيكەستى ماسەلەلەردى كوتەردى. اۋىل شارۋاشىلىعىنا سۋبسيديا ءبولۋ, شاعىن كاسىپكەرلىك سالاسىنا نەسيە ءبولۋ جۇيەسىن جەتىلدىرۋ, كاسىپكەرلىكتى مەملەكەتتىك قولداۋ ماقساتىندا بيۋدجەتتەن قارجىلاندىرۋ جاعىن ارتتىرۋ, باسقا دا ورىن الىپ وتىرعان كەدەرگىلەردى جويۋ تۋرالى ۇسىنىستارىن العا تارتتى. سونداي-اق زەينەتاقى, جاردەماقى مەن ەڭبەكاقى, انا مەن بالانى قورعاۋ, اۋىلدىق جەرلەردە دەنساۋلىق ساقتاۋ سالاسىنىڭ قىزمەتىن ارتتىرۋ, سالاماتتى ءومىر سالتىن ۇستانۋ, وڭىرلەردە سپورتتى دامىتۋ جونىندەگى ماسەلەلەر قوزعالدى.
بارلىق اۋداندارداعى “نۇر وتان” پارتياسىنىڭ فيليالدارىندا ازاماتتاردى قوعامدىق قابىلداۋلار بولدى. تۇرعىنداردىڭ وتىنىشتەرىنە وراي جاۋاپ بەرىلدى جانە ارىز-شاعىمدارى قابىلداندى. جانە دە بىرقاتار ماسەلەلەردىڭ شەشىلۋى ءۇشىن لاۋازىم يەلەرىنە حات جىبەرىلەتىن بولادى.
باقبەرگەن امالبەك, اقمولا وبلىسى.
جۇرتشىلىقپەن جۇزدەستى
پارلامەنت ءماجىلىسىنىڭ دەپۋتاتى, “نۇر وتان” حدپ ساياسي كەڭەسىنىڭ بيۋرو مۇشەسى نۇرتاي سابيليانوۆ 5-12 اقپان ارالىعىندا شىعىس قازاقستان وبلىسى اياگوز اۋدانىنىڭ اقتوعاي كەنتىندە, قوپا, بارشاتاس جانە مادەنيەت اۋىلدارىندا, اياگوز جانە سەمەي قالالارىندا سايلاۋشىلارمەن 17 كەزدەسۋ وتكىزدى.
باسقوسۋلاردا ءماجىلىس دەپۋتاتى مەملەكەت باسشىسىنىڭ جولداۋى تۋرالى بايانداپ, ونىڭ الەۋمەتتىك-ەكونوميكالىق ءمان-ماڭىزى جايىندا تاراتىپ ايتىپ بەردى.
اياگوز اۋدانىندا بولعان كەزدەسۋلەردە ءماجىلىس دەپۋتاتى مۇعالىمدەرمەن, تەمىرجولشىلارمەن, مەكتەپ وقۋشىلارىمەن, شالعايداعى اۋىل تۇرعىندارىمەن كەزدەستى.
سەمەي قالاسىنداعى كەزدەسۋلەر №16 ورتا مەكتەپتە, №5 مەكتەپ-گيمنازيادا, سەمەي پەداگوگيكالىق ينستيتۋتىندا, رەسپۋبليكالىق مۋزىكالىق كوللەدجدە, “سەمەي تاڭى” گازەتىنىڭ رەداكتسياسىندا ءوتتى. سونداي-اق, “نۇر وتان” حدپ-نىڭ سەمەي قالالىق فيليالىندا سايلاۋشىلاردى قابىلداپ, “قازاقستان-سەمەي” تەلەارناسىندا جولداۋ تۋرالى تىكەلەي ەفيردە سويلەدى.
سونىمەن قاتار, نۇرتاي سابيليانوۆ شىعىس قازاقستان وبلىسى اكىمىنىڭ سەمەي جانە وسكەمەن قالالارىندا تۇرعىندارمەن وتكىزگەن ەسەپتى كەزدەسۋلەرىنە دە قاتىستى.
داۋلەت سەيسەن ۇلى, شىعىس قازاقستان وبلىسى.