سەنات وتىرىسىندا دەپۋتات مۇحتار جۇماعازيەۆ 2017 جىلعى رەسپۋبليكالىق بيۋدجەتتىڭ ورىندالۋى تۋرالى ەسەپتەرگە قاتىستى ءسوز سويلەپ, رەسپۋبليكالىق بيۋدجەتتى قالىپتاستىرۋ جانە ونىڭ ساپالى اتقارىلۋىنا قول جەتكىزۋ تەتىكتەرىندە بۇرىننان قايتالانىپ كەلە جاتقان كەمشىلىكتەر بار ەكەندىگىن اشىق ايتتى.
ماسەلەن, ەلىمىزدىڭ بيۋدجەتىن قالىپتاستىرۋدى جوعارىدان تومەن قاراي جۇرگىزبەي وعان كەرى ءادىستى قولداناتىن بولساق, جەرگىلىكتى جەردىڭ مۇقتاجىنا قاجەت شىنايى قارجى بەلگىلەنەرى انىق. سوندا قارجىنىڭ شەكتەن تىس يگەرىلمەي قالۋى, ونى ءتيىمسىز جانە باسقا ماقساتقا پايدالانۋ ايتارلىقتاي قىسقارىپ, مۇمكىن مۇلدەم كەزدەسپەگەن بولار ەدى.
سونىمەن بىرگە, جىل بويىنا بيۋدجەتتى بىرنەشە مارتە وزگەرتەتىن قولايسىز تاجىريبەدەن ارىلار ەدىك. ويتكەنى, جىل اياقتالۋعا جاقىن قالعان ۋاقىتتا بولىنگەن, قارجىنى يگەرۋ ءۇشىن, اكىمشىلەر ەرىكسىز تاۋەكەل بارادى.
وڭىرلەرگە دەپۋتاتتىق ساپار بارىسىندا ءجيى كوتەرىلەتىن ماسەلەلەردىڭ ءبىرى – اۋىل شارۋاشىلىعى قۇرىلىمدارىن, اگروونەركاسىپ سالاسىنداعى كاسىپكەرلەردى سۋبسيديالاندىرۋ ەرەجەسى جونىندە. الايدا, اۋىل شارۋاشىلىعى مينيسترلىگى ءتۇرلى سەبەپتەردى العا تارتىپ, وسى اسا ماڭىزدى, جانە ەلىمىزدىڭ اگروونەركاسىپ سالاسى تاعاتسىز كۇتىپ وتىرعان ەرەجەنى بيىلعى جىلى دا ءالى كۇنگە دەيىن ىسكە قوسقان جوق. اگروونەركاسىپ سالاسىنا قاراستىرىلعان قارجىنىڭ يگەرىلمەي قالۋىنا نەمەسە ءتيىمسىز پايدالانىلۋىنا اسەر ەتىپ وتىرعان نەگىزگى فاكتورلاردىڭ ءبىرى – وسى. سوندىقتان, سول ەرەجەنى جىل سايىن وزگەرتۋدىڭ, جاڭادان جاساۋدىڭ قانشالىقتى قاجەتى بار؟ ال ءىشىنارا تۇزەتۋلەردى ءتيىستى زاڭنامالارعا ەنگىزىلەتىن وزگەرىستەر مەن تولىقتىرۋلارعا سايكەس جاساۋعا بولماي ما, دەگەن ورىندى سۇراق تۋىندايدى.
وسى, جانە باسقا دا ءتۇيىندى ماسەلەلەردى شەشۋ جولدارىنىڭ ءبىرى – بيۋدجەت جۇيەسى دەڭگەيلەرىنىڭ اراسىندا جالپى مەملەكەتتىك تابىس پەن سالىقتاردى ءبولۋدىڭ تۇراقتى نورماتيۆتەرى نەگىزىندە بارلىق باسقارۋ بۋىندارىندا بيۋدجەتتى ساپالى جوسپارلاۋ بولىپ تابىلادى.
جاسىراتىنى جوق, الداعى جىلعا جانە ءۇش جىلدىق بيۋدجەتتى بەكىتكەن ۋاقىتتا كورسەتكىشتەردىڭ قانشالىقتى نەگىزدى ەكەنىن شىنايى باعالاۋ قيىن. وسى ورايدا, ەڭ الدىمەن وڭىرلەردىڭ قارجىلىق دەربەستىگىن, ولاردىڭ جەرگىلىكتى بيۋدجەتتىڭ كىرىستەرىن نىعايتۋعا ىقپال ەتۋ مۇمكىندىكتەرىن كەڭەيتۋ قاجەت. بۇقارالىق اقپارات قۇرالدارىندا جاريالانعان بىرقاتار حالىقارالىق ينديكاتورلارعا قاراعاندا, ۇكىمەت ۇلتتىق ەكونوميكانى باسقارۋدا ءتيىمدى جۇمىس جۇرگىزىپ وتىرعانىن اتاپ ءوتۋىمىز قاجەت. بىراق, وتكەن جىل ىشىندە بيۋدجەت بىرنەشە رەت ناقتىلانىپ, تۇزەتۋلەر ەنگىزىلگەنىنە قاراماستان ورتالىق مەملەكەتتىك ورگانداردىڭ بولىنگەن قارجىنى تولىق يگەرمەۋ نەمەسە ءتيىمسىز پايدالانۋ جاعدايلارى تاعى دا قايتالاندى.
بيۋدجەتتىك زاڭنامانى بۇرمالاۋشى اكىمشىلەرگە ادەتتەگىدەي قالىپتاسقان شارالار قولدانىپ قويۋمەن شەكتەلۋ جەتكىلىكسىز سياقتى. ودان گورى, پروفيلاكتيكالىق شارالار, ياعني, الدىن الۋ جۇمىستارىن جۇرگىزىپ, باعدارلامالار اكىمشىلەرىنىڭ بىلىكتىلىگىن ارتتىرۋعا, كاسىبي شەبەرلىكتەرىن شىڭداۋعا نەعۇرلىم كوبىرەك كوڭىل بەلىنسە, سوعۇرلىم ءتيىمدى بولار ەدى. بيۋدجەتتىك زاڭنامانى جەتىلدىرۋ تۋرالى زاڭ جوباسىن قاراستىرعاندا وسى ماسەلەلەردى قاتاڭ ەسكەرىپ, شەشۋشى قادامدار جاساۋ قاجەت.