سيىردىڭ ءسۇتى – كۇتىمدە

وعان «سارىاعاش» جشس-دەگى وزىق تەحنولوگيامەن جۇمىس ىستەيتىن تاۋارلى ءسۇت فەرماسى كەپىل بولادى قازاقى شارۋانىڭ «سيىردىڭ ءسۇتى – تىلىندە» دەگەن قاعيداسى بار. اۋىل شارۋاشىلىعىن ين­دۋس­تريالاندىرۋ ءجۇرىپ جاتقان قازىرگى كەزدە سيىردىڭ ءسۇتى تىلىندە عانا ەمەس, كۇتىمدە ەكەنىنە جۇرتتىڭ كوزى جەتە باستادى. دەنيسوۆ اۋدانىنداعى پەرەلەسكي اۋىلىندا ورنالاسقان «سارى­اعاش» جاۋاپكەرشىلىگى شەكتەۋلى سەرىكتەستىگى ءسۇت ساۋ فەرما­سى­نىڭ ءبىرىنشى كەزەڭىن ىسكە قوستى. فەرما تۇتاستاي كومپيۋتەرمەن باسقارىلادى. ۋاقىتتىڭ جىل­دام­دىعىنا, زاماناۋي تەحنولو­گياعا ىلەسۋ دەپ وسىنى ايتار بولار. ايتپەسە, بۇل وڭىرگە سيىر دا, ءسۇت فەرماسى دا تاڭسىق ەمەس. كەڭەس وداعى داۋىرىندە مال شا­رۋا­شىلىعى دۇرىلدەگەن كەڭشار­دىڭ ءبىرى وسى «پەرەلەسكي» بولا­تىن. ساۋىن فەرماسىنىڭ توبەسى كورىنگەننەن الدىمەن مال قيى­نىڭ ءيىسى وكپەنى قابار ەدى. سا­ۋ­ىن­شى ەڭبەگى جەڭىل بولمايتىن. شەلەگىن قارىنا ىلگەن ايەلدەر سىل­­پىلداپ فەرمادا ەرتەدەن كەش­كە دەيىن جۇرەتىن. ال بۇگىنگى ساۋىن­شىلاردىڭ ەڭبەگى قالاي دەرسىز؟ ماڭدايشاسىندا «ءسۇت ساۋ ورتالىعى» دەپ جازىپ قويعان جازۋدى وقىماسا, سىرتتان كەلگەن كىسى مۇنىڭ ءسۇت فەرماسى ەكەنىن بىردەن بىلە قويۋى, ءاي, نەعايبىل. ويتكەنى, تازالىعىنا شىبىن تاي­ىپ جىعىلعانداي, كوڭنىڭ ءيىسى سەزىلمەيدى. اياق استىنىڭ بارلىعى كەراميكالىق پليتكالار, جالتى­راپ جاتىر. فەرماعا اياعىڭدى ءسۇرتىپ كىرەسىڭ. عيماراتتىڭ ەكىنشى قاباتىنا كوتەرىلدىك, وندا ساۋ­ىنشىلار, وپەراتورلار وتى­را­تىن بولمە بار. كادىمگى وفيس دەرسىڭ. تەرەزەدەن «كارۋسەلگە» قاراپ, وتىرىپ, وپەراتور وسى جەر­دەن كومپيۋتەرمەن باسقارا­دى. «كارۋسەلى» – سيىر ساۋاتىن كەشەندى اپپارات. قورادان ايداپ اكەلىنگەن سيىرلار بىرتىندەپ «كا­­رۋسەلگە», ياعني جەردەن ءبىر-ەكى مەتردەي بيىكتىكتەگى ۇلكەن اينالما شارباققا وتەدى دە, ءبولى­نىپ قويعان ءبىر-ءبىر ورىنعا تۇرا قالادى. تومەندە جۇرگەن ساۋىنشىلار تازا ماي­لىق­تارمەن سيىرلاردىڭ جەلىنىن ءسۇرتىپ, ءسۇت ساۋ اپپاراتتارىن ۇرپىنە كيگىزىپ, ىسكە قوسادى. ءسۇت قۇبىرلارىمەن اق بۇلاق اعا باس­تاي­دى. وسى جۇمىستىڭ بارلىعى دا كومپيۋتەرمەن باقىلاناتى­نىن تاعى دا ايتقىمىز كەلەدى. ءنومىر­لەنىپ بەلگىلەنگەن ءار سيىردىڭ كۇن­­دەلىكتى سالماعى, راتسيونى, قان­­شا ءسۇت بەرگەنى كوز الدىڭدا تۇر. سيىردىڭ ءتۇرلى اۋرۋلاردان اماندىعى دا تەكسەرىلىپ وتىرادى. – العاشقى ۋاقىتتاردا سي­ىر­لاردى وسىندا ايداپ كىرگىزۋدە دە شامالى قيىندىقتار بولدى. سەبەبى, مالدىڭ اتى – مال ەمەس پە, جاعالاي تەمىر شارباقتاردان, تايىپ جىعىلارداي پليتكالاردان سەسكەنگەن بولار. بىراق سيىر دا كۇتىمدى جەك كورمەيدى ەكەن, جانۋارلار از ۋاقىتتىڭ ىشىندە قالىپتاسقان تارتىپكە ۇيرەنىسىپ كەتتى. تاڭەرتەڭ, كەشكە ساۋىن كەزىندە مونتاڭداپ كەلىپ, اينالىپ تۇرعان كارۋسەلدەگى ورىندارىنا بىرتىندەپ وتە بەرەدى. ساۋىن­شى­لار جەلىنىنىڭ ۇرپىنە اپپاراتتى كيگىزىسىمەن ءيىپ, ءسۇت بۇلاعىن سەل­دەتەدى, – دەيدى «سارىاعاش» جاۋاپكەرشىلىگى شەكتەۋلى سەرىكتەس­تى­گىنىڭ اعا زووتەحنيگى جانسارى احمەتوۆ. ءسۇت ساۋ تسەحىندا, ياع­ني «كارۋسەلدەگى» بارلىق جۇ­مىس­تى بار-جوعى ءتورت ساۋىنشى عانا اتقارادى. پليتكا توسەلگەن تسەحتىڭ ءىشى سيىر ساۋىلىپ بو­لى­سىمەن جۋىلادى. سيىردىڭ جەلىنىن سۇرتكەن مايلىقتاردى كىر جۋا­تىن ماشينەدە جۋىپ, ساۋىن­شى­لارعا سول مەزەتتە قايتا بەرەدى. قازىر ءسۇت ساۋ ورتالىعىندا كۇنىنە 441 سيىر ساۋىلادى. ما­مان­داردىڭ ايتۋىنشا, قوراداعى سيىرلار بۇزاۋلاسىمەن ولاردى «كارۋسەلگە» اكەلۋ جالعاسا بەرەدى. وسىلاي جاڭا تەحنولوگيامەن ساۋىلاتىن سيىرلار قاتارىن كوبەيتىپ, الداعى جىلى «كارۋسەلدە» ساۋىلاتىن سيىردىڭ قاتارى 1200-گە جەتكىزىلەدى. – قولدا بارلىعى 900 ساۋىن سيىر بار. ءار سيىردان جىلىنا ەسەپتەگەندە 4000 ليتر ءسۇت ساۋىپ وتىرمىز. بۇل قازىرگى مۇمكىن­دى­گى­مىزگە قاراي جامان كورسەتكىش ەمەس. ءبىزدىڭ شارۋاشىلىق ءسۇت ساۋدى باستاعاندا ءار سيىردان 1600 ليتردەن العانبىز. جەرگىلىكتى قارا الا سيىردىڭ تۇقىمىن اسىلداندىرۋ جۇمىسى ۇزدىكسىز جۇرگىزىلىپ كەلەدى. وزىق تەحنو­لوگياعا نەگىزدەلگەن جوبا تولىق ىسكە اسقاندا بۇل كورسەتكىشتى 5000-5500 ليترگە جەتكىزەتىن بو­لا­مىز, – دەيدى جانسارى احمەتوۆ. ايتپاقشى, بۇل شارۋا­شى­لىقتا بۇزاۋلار دا جاڭا تەحنولوگيا بويىنشا كۇتىلەدى. وبلىستىڭ يندۋستريا كارتا­سىنا ەنگەن بۇل ينۆەستيتسيالىق جوبا «قازاگروفينانس» اكتسيونەرلىك قوعامىنىڭ قولداۋىمەن مۇمكىن بولدى. وزگەلەردەگى وزىق ۇلگىنى اكەلۋ وڭاي دا, ارزان دا ەمەس. ءسۇت ساۋ ورتالىعىندا قۇ­راستىرىلعان «كارۋسەل» جاب­دى­عى گەرمانيادان الدىرىلدى. بۇل جابدىق قازىر قازاقستاندا بار-جوعى بەسەۋ عانا بولسا, سو­نىڭ ەكەۋى قوستاناي وبلىسىنىڭ شارۋاشىلىقتارىندا جۇمىس ىستەپ تۇر. «سارىاعاش» جاۋاپكەرشىلىگى شەكتەۋلى سەرىكتەستىگىنە «قازاگروفينانس» اكتسيونەرلىك قوعامى 504,9 ميلليون تەڭگە قا­رىز بەرسە, قالعان 111,4 ميلليون تەڭگەنى شارۋاشىلىق قۇرامىنا كىرەتىن «اراي» حولدينگى سالدى. «سارىاعاش» جاۋاپكەرشىلىگى شەك­تەۋلى سەرىكتەستىگىنىڭ ديرەكتورى وتەگەن مۇرتازين وسى قارجى­نىڭ بارلىعى 6-7 جىلدا وتەلە­تىنىن ايتىپ وتىر. – ەڭ باستى ماقساتىمىز – تيىمدىلىك پەن پايداعا قول جەتكىزۋ. 2014 جىلى جوبا تولىق قۋا­تىن­دا جۇمىس ىستەيدى. سوندا جوباعا جۇمسالعان شىعىن دا دەر ۋا­قى­تىندا وتەلەتىن بولادى, – دەيدى ول. پەرەلەسكي اۋىلىنىڭ 24 تۇر­عى­نى جاڭا تاۋارلى ءسۇت فەرما­سىن­دا جۇمىس ورنىن تابادى. جالپى, «كازاگروفينانس» اك­تسيونەرلىك قوعامى ەلىمىزدە تاۋ­ارلى ءسۇت فەرمالارىنىڭ دامۋى ءۇشىن جاسالعان ينۆەستيتسيالىق جوبالاردى قارجىلاندىرۋ وپە­را­تورىنا اينالىپ وتىر. 2007 جىلدان بەرى وسى باعىتتا 16 جوبا قارجىلاندىرىلىپ, وعان 13 ميلليارد تەڭگە جۇمسالدى. قا­زىر 14 تاۋارلى ءسۇت فەرماسى تو­لىقتاي جۇمىس ىستەپ تۇر. «كاز­اگروفينانس» قارجىلاندىرعان «سا­رىاعاش» جشس-عا قارايتىن ءسۇت فەرماسىندا تاعى دا قو­سىم­شا قورا سالىنعاننان كەيىن, جوبا 2012 جىلى تولىق اياقتالادى. – اۋىل شارۋاشىلىعىن, ونىڭ ىشىندە, مال شارۋاشىلىعىن ين­دۋستريالاندىرۋ, وزىق تەحنو­لو­گيا­لاردى اكەلۋ اۋىل ادامدارىن دا جاڭاشا ويلاۋعا بەيىمدەيدى. ساۋىن سيىرلارىنا تاياق كوتە­رۋ­گە, ءتىپتى ۇرىسۋعا, شۋلاۋعا بول­ماي­دى. ونىڭ كۇتىمى, جىلى, تازا ورىن ءسۇت مولشىلىعىنا اسەر ەتەدى, – دەيدى شارۋاشىلىق باس­شىسى وتەگەن مۇرزين. «سارىاعاشتىڭ» تاۋارلى ءسۇت فەرماسى بولاشاقتا ەلىمىزدەگى مال شارۋاشىلىعى كوكجيەگىنىڭ كەڭەيە تۇسەرىن كورسەتكەندەي. ءنازيرا جارىمبەتوۆا, قوستاناي وبلىسى, دەنيسوۆ اۋدانى, پەرەلەسكي اۋىلى.