سوڭعى كەزدەرى وڭىردە ايۋدىڭ اۋىلدارعا شابۋى جيىلەي تۇسكەندەي. جاقىندا ءتۇز تاعىسى زىريان اۋدانىنداعى ومارتالاردى تالقانداپ, ۇلان اۋدانىنىڭ تاۋلى مەكەندەرىندە شارۋا قوجالىقتارىنىڭ مالدارىن جارىپ كەتكەنى جايىندا ايتىلعان ەدى.
ەڭ باستىسى, قۇداي بەتىن اۋلاق قىلسىن, ادام شىعىنى جوق. بالقۇمار اڭنىڭ اۋىلداردى جاعالاۋىنا نە سەبەپ؟ الدە ازىق جەتپەي جاتىر ما؟ وبلىستىق تابيعي رەسۋرستار جانە تابيعات پايدالانۋدى رەتتەۋ باسقارماسى باسشىسىنىڭ ورىنباسارى ارمان ەسەنتاەۆ سوڭعى بەس جىلدا شىعىس قازاقستاندى مەكەندەيتىن قوڭىر ايۋدىڭ سانى 6 پايىزعا كوبەيگەنىن, 2012 جىلى ورتا ەسەپپەن ايماقتا 1988 ايۋ ەسەپكە الىنسا, 2017 جىلى ولاردىڭ سانى 2206-عا جەتكەنىن ايتادى. «بيولوگيالىق تەپە-تەڭدىكتى ساقتاۋ ماقساتىندا جىل سايىن ايۋلاردى اۋلاۋعا, اتۋعا رۇقسات ەتىلىپ وتىر. بىلتىر اڭشىلارعا 56 ايۋدى اتۋعا رۇقسات بەرىلسە, بيىل 78 ايۋدى اتۋعا ليتسەنزيا, جولداما قاراستىرىلدى. ايۋدى اڭشىلىق ءۇشىن اتۋعا, اۋلاۋعا ليميت تەك ايۋ سانى باسىم ءبىزدىڭ وبلىسقا عانا بەرىلىپ كەلەدى», – دەيدى ول.
ايۋدى اتۋ دەمەكشى, قازىر ەلىمىزدەگى زاڭنامالارعا سايكەس كەز كەلگەن تۇرعىن ايۋدى اتا المايدى. ءۇيىنىڭ الدىنا كەلىپ, مالىن جارىپ جاتسا دا, «اعالاپ, كوكەلەپ» ۇركىتىپ, شوشىتىپ شىعارىپ سالۋعا ءماجبۇر. ايۋدى اتۋ ءۇشىن رۇقسات كەرەك. قۇجات تولتىرۋ كەرەك ەكەن. بىراق ءتۇز تاعىسى «وسىنداي كۇنى كەلەم, قۇجاتىڭدى رەتتەپ, مىلتىعىڭدى سايلاپ, مەنى اتۋعا دايىن وتىر» دەمەيدى عوي. وبلىستاعى مالدارىن ايۋعا تالاتىپ جاتقان شارۋالار وسىعان قىنجىلادى.
بۇگىندە وڭىردە ايۋدىڭ عانا ەمەس, بۇلان, تاۋەشكى, قابان, ەلىكتىڭ سانى دا ارتا ءتۇسىپتى. ماسەلەن, بەس جىل بۇرىن بۇلاننىڭ سانى 2,5 مىڭداي بولسا, بىلتىر 3,5 مىڭعا, ەلىك سانى 1,5 مىڭعا كوبەيىپتى. باسقارما ماماندارى ايماقتاعى ايۋ سانىنىڭ ەسەلەنۋىنە وسى جانۋارلار سانىنىڭ ۇلعايۋى سەبەپ بولىپ وتىر دەپ سانايدى.
ءبىر وكىنىشتىسى, اڭدار سانى ارتقانىمەن قۇستار سانى جىلدان-جىلعا كەمىپ بارا جاتقان كورىنەدى. بەس جىل بۇرىن شىعىستا ەكى مىڭعا جۋىق قىرعاۋىل, 165 716 قاز, 1465 ۇلار بولسا, قازىر 828 قىرعاۋىل, 48 630 قاز, 408 ۇلار قالىپتى. «قىزىل كىتاپقا» ەنگەن يتەلگىنىڭ پوپۋلياتسياسى سوڭعى 15-20 جىلدا 90 پايىزعا كەمىپتى. شىعىس قازاقستانداعى تاجىريبەلى, كوپتى كورگەن قوس ورنيتولوگ – بوريس ششەرباكوۆ پەن سەرگەي ستاريكوۆتىڭ كەلتىرگەن دەرەكتەرى وسىنداي. «قازىرگى كۇنى وسى تاڭعاجايىپ دالا ءتوسىن مەكەن ەتكەن 350-360 قۇس ءتۇرىنىڭ تەڭ جارتىسى جوعالىپ بارا جاتقان, وتە سيرەك كەزدەسەتىن قۇستار بولىپ سانالادى. وسكەمەندە مىڭداعان قارا تورعاي, شەكىلدەك, بوزشىمشىق, سۋىقتورعاي بار ەدى. توپ بولىپ ۇشىپ جۇرەتىن. قۇستاردىڭ سايراعان داۋىسى تۇس-تۇستان شىعىپ جاتاتىن. قازىر ءولى تىنىشتىق. كوپتەگەن قۇستاردى كورمەگەنىمە ون جىلدان استى», – دەيدى ب.ششەرباكوۆ.
ءبىر قىزىعى, وڭىردە كەپتەرلەردىڭ سانى كوبەيىپتى. كوبەيگەندە قالاي كوبەيگەن دەسەڭىزشى. ولاردىڭ سانى وسىدان بەس جىل بۇرىن 28 مىڭنىڭ ۇستىندە بولسا, بۇگىندە 41 مىڭعا تاياپتى.
ازامات قاسىم,
«ەگەمەن قازاقستان»
شىعىس قازاقستان وبلىسى