ءبىزدى ۇلت رەتىندە ەرەكشەلەپ, حالىقارالىق قوعامداستىق الدىنداعى ابىروي-بەدەلىمىز بەن سالماعىمىزدى ارتتىراتىن رۋحاني قۇندىلىقتار, التىنعا ايىرباستالماس ۇلتتىق قولونەرىمىز رۋحاني كودتىڭ بەل ورتاسىنان ويىپ تۇرىپ ورىن الادى.
وكىنىشكە قاراي, ەل ىشىندە بۇل ءىستىڭ جوقتاۋشىلارى جىلدان-جىلعا ازايىپ بارادى. سولاردىڭ ءبىرى, تىپتەن ءبىرى ەمەس-اۋ بىرەگەيى ءبىلىم بەرۋ ءىسىنىڭ ۇزدىگى, ون ساۋساعىنان ونەرى توگىلگەن ىسمەر جان نەسىبەلى بايبوسىنوۆا. زەينەت جاسىنداعى قولونەر ءىسىنىڭ حاس شەبەرى ءوز كاسىبىن بۇگىنگى بۋىنعا تابىستاپ كەتۋگە, ونىڭ تىلسىم سىرى مەن ىشكى يىرىمدەرىن جانە قايتالانباس قالتارىستارىن قازىرگى قىز-كەلىنشەكتەردىڭ بويىنا ورنىقتىرۋعا كۇش-جىگەرىن سالىپ ءجۇر.
شىنتۋايتىنا كەلگەندە, ۇلتتىق قولونەرىمىزسىز – حالقىمىزدىڭ وتكەنىن, سالت-ءداستۇرى مەن مادەنيەتىن كوز الدىمىزعا كەلتىرۋ ەش مۇمكىن ەمەس. مۇنى تابيعي ورتامەن بىتەقايناسقاندار عانا بەدەرلەي الادى. «تابيعاتتان بابامىز الا بەرگەن سەكىلدى, دارقاندىقتى قازاققا دالا بەرگەن سەكىلدى» دەپ قادىر اقىن جىرلاعانداي, حالىق شەبەرلەرى ويۋ-ورنەك ۇلگىلەرىن ەڭ العاش تابيعاتتىڭ وزىنەن تاپقان. ونىڭ باستى بەلگىلەرى ءمۇيىز, يرەك, سۋ, قانات جانە ءشوپ بولىپ كەتە بەرەدى. سونىڭ ىشىندە العاشقى اتالعان اتاۋ بارلىق ورنەكتەردىڭ باستاۋى. كوركەمدىك قۇنارى. ويتكەنى تەك ءبىر عانا ءمۇيىز وزگە دە ۇلگىلەرمەن قوسىلا كەلىپ, الۋان ءتۇرلى ورنەكتەر جاساۋعا نەگىز بولا الادى, دەيدى نەسىبەلى قيساقىزى.
ءبىز ەجەلدەن مال باققان ەلدىڭ ۇرپاعىمىز. اتاكاسىپ حالقىمىزدىڭ ءومىر ءسۇرۋ داعدىسىنا, ونىڭ ۇلتتىق ەرەكشەلىگىنە ءوز اسەرى مەن ىقپالىن تيگىزىپ وتىرعان. بۇل باعىتتا ءبىزدىڭ بۇگىنگى كەيىپكەرىمىز ەلىمىزدىڭ ەجەلگى ءبىتىم-بولمىسىن بەدەرلەيتىن تۇتاستاي ۇلتتىق ناقىشتار تىزبەگىن جاساپ شىققانى ونىڭ ەڭبەگىنىڭ باستى ءبىر ەرەكشەلىگى ەكەنى حاق. اسىرەسە ونىڭ ءتورت ت ۇلىكتىڭ كەسكىن-كەيپىن سان ءتۇرلى ويۋ-ورنەكتەرمەن ءارى كەستەلەرمەن بەدەرلەپ تۇسىرگەن تۋىندىلارىنىڭ ەشقانداي بالاماسى جوق دەرلىكتەي. ءارى نەسىبەلى ناقىشتارىندا ءتورت ت ۇلىكتىڭ تۇرلەرى جالاڭ تۇردە, سونىمەن بىرگە تابيعي الەممەن بايلانىستى تۇردە دە كەسكىندەلەدى. ونىڭ بىرقاتارى كوك اسپاندا قالىقتاعان قىرانمەن, كومكەرىلگەن كيىز ۇيمەن تىعىز بىرلىكتە كورىنىس تاپقان. مۇنىڭ باستاۋىن سوناۋ سكيف داۋىرىنەن الاتىن كوشپەندىلەردىڭ دانالىق ءارى دالالىق ورنەگى دەسە دە بولادى.
كەلەسى كەزەكتە نەسىبەلى بايبوسىنوۆا ءوز قولونەرىنە ءتان ساباقتاستىقتىڭ ءتىنىن ودان ءارى تەرەڭدەتىپ, ونى مەملەكەت باسشىسى بەلگىلەپ بەرگەن جاڭعىرتۋ تالاپتارىنا ساي تۇرلەندىرە ءتۇسۋدى ماقسات ەتىپ ءجۇر. ونىڭ قولدان جاسالعان كىلەمدەرى مەن الاشالارىندا ءتولتۋما ونەرگە ءتان داستۇرلەردى تاۋەلسىزدىك رۋحى مەن تىنىسىنا ساي بەيىمدەي ءبىلۋ كورىنىستەرى ءجيى ۇشىراسادى. ايتالىق, قولونەر شەبەرىنىڭ «ەرۋلىك» اتتى ەڭبەگىندە كۇن مەن تاۋ كورىنىسى بەينەلەنگەن. اسىرەسە مۇندا قازىبەك ءبيدىڭ سوزىمەن ايتقاندا, «ەشبىر دۇشپان باسىنباعان, باسىنان ءسوز اسىرماعان, دوستارىن ساقتاي بىلگەن, ءدام-تۇزدارىن اقتاي بىلگەن» ەلدىڭ ەجەلگى كورىنىستەرى ايقىن اڭعارىلادى. سونىمەن بىرگە بابالارىمىزدىڭ سارابدال, سىرباز مىنەزدەرى مەن قوناقجاي كورىنىستەرى دە كورىنىس تاپقانداي. ءسىرا, بارلىق قۇندىلىقتاردىڭ باستاۋى دا وسىندا بولسا كەرەك.
ن.قيسانقىزى حالقىمىزدىڭ مۇنداي كوشپەلى ءومىر-سالتىن ويۋ-ورنەكتەر تىلىمەن بەينەلەي وتىرىپ, ونى بۇگىنگى ۋاقىت رۋحىنا ۇندەستىرۋگە تالپىنىس جاسادى. وسى تۇرعىدا ول ويلاعان ماقساتىنا جەتتى دەۋگە دە بولادى. بۇل رەتتە قولونەر شەبەرى ءوز ويىن بىزگە بىلايشا ءبىلدىردى.
– ءبىز تاۋەلسىزدىك العاننان كەيىن شەتەلدەن تاريحي وتانىنا ورالعان وتانداستارىمىزعا بەرىلەتىن كومەكتى كۆوتا دەپ اتاي باستادىق. ءوز باسىم بۇعان كەلىسە المايمىن. تىلىمىزدە ەرۋلىك دەگەن ءماندى دە ماعىنالى ءسوز بار. مۇنىڭ ءمانىسى – جاڭا قونىسقا نەمەسە جايلاۋعا كوشىپ كەلگەن وتباسىنا بۇرىنان جايعاسقان ءۇي يەلەرى ەرۋلىككە شاقىرادى. بۇل كوشۋ قامىمەن ۇزاق ءجۇرىپ, جول تاۋقىمەتىن تارتىپ كەلگەن اعايىن الدەنىپ, دەمالسىن دەگەن نيەت. سودان سوڭ ولار كوشىپ كەلگەندەردىڭ ءۇيىن تىگۋگە دە كومەك بەرەدى. بۇدان شىعاتىن ءتۇيىن شەتەلدەن ورالعان وتانداستارىمىزعا بەرىلەتىن قارجىلاي كومەكتى كۆوتا دەپ ەمەس, ەرۋلىك دەپ اتاعان ءجون, – دەيدى ول.
قولونەر شەبەرىنىڭ بۇل وي-پىكىرى قۇپتاۋعا دا, قولداۋعا دا لايىقتى كورىنەدى. ەگەر حالىقتىڭ ەجەلگى ۇلتتىق قولونەرى رۋحاني كود, ۇلتتىق كود نەمەسە ۇلتتىق قۇندىلىق دەپ اتاۋعا لايىقتى بولسا, جوعارىدا ايتىلعانداي, بۇل ءىستى جاڭعىرتۋدىڭ قاجەتتىلىگى تاعى دا الدان شىعادى. ونى ءححى-ءححىى عاسىرلارعا تابىستاۋدىڭ باستى جولىنىڭ ءبىرى –رەسپۋبليكاداعى ورتا مەكتەپتەردە ءپان رەتىندە جۇرگىزىلەتىن ەڭبەك ساباعىنا «ويۋ-ورنەكتەر الەمى» اتتى ءبولىمدى ەنگىزۋ دەپ ەسەپتەيمىن, دەيدى نەسىبەلى بايبوسىنوۆا.
مۇمكىن كەلەشەكتە قاجەتى بولىپ قالار دەگەن وي-ماقساتپەن التىن قولدى اپامىز ۇلتتىق قولونەر مەن ويۋ-ورنەكتەر الەمىنە ءجون سىلتەپ, باعىت-باعدار بەرەتىن ەڭبەگىن جازىپ, ازىرلەپ تە قويىپتى. ونىڭ ءىشى-سىرتىن اقتارىپ, تانىسا كەلگەنىمىزدە تۇتاس ءبىر وقۋلىققا تاتيتىنداي دۇنيە ەكەنىن تۇيسىندىك. جالپى, نەسىبەلى قيسانقىزىنىڭ ۇلتتىق ناقىشتاردى بۇگىنگى زامان تالابىنا ساي جاڭعىرتۋ مەن پايدالانۋ جونىندەگى وي-پىكىرلەرى مەن ۇسىنىستارى وتە مول. ونىڭ ەڭ باستىلارىنىڭ ءبىرى ەلىمىزدە جىل سايىن تويلاناتىن ناۋرىز مەرەكەسى كەزىندە جىل ون ەكى اي كەيىپكەرلەرىنىڭ تولىققاندى كومپوزيتسياسىن كەسكىندەۋگە قاتىستى تۋىندايدى. ۇلتتىق قولونەر جوقتاۋشىسىنىڭ ەكىنشى ءبىر تۇجىرىمدارى رەسپۋبليكا قالالارىنداعى عيماراتتار مەن ساۋلەت ەسكەرتكىشتەرىنە ۇلتتىق ءار بەرۋ قاجەتتىلىگىنەن تامىر تارتادى. بۇل ەلدىكتىڭ ءبىر بەلگىسى, جاندى كورىنىسى مەن ايشىقتى سۋرەتى بولار ەدى. سونىڭ ىشىندە ۇلتتىق نىشانداعى سان الۋان ويۋ-ورنەكتەر تۇنگى شامدارمەن بەزەندىرىلسە, بۇل كورىنىستىڭ ەل قوناقتارى مەن تۋريستەرگە بەرەتىن اسەرى مول بولار ەدى, – دەپ تۇيىندەدى ءوز ويىن ۇلاعاتتى امانات ارقالاعان اسىل انا.
ويۋ-ورنەكتەر – بۇل دا ءبىر بولشەكتەنبەيتىن سىرلى دا قىرلى, ءارى اسەرلى الەم ەكەنى انىق. تاعىلىمى مول ۇستاز ونى نۇرلى الەم دەپ اتاعاندى ءجون كورەدى. حالقىمىزدىڭ ەجەلگى ءتولتۋما ونەرىن الداعى كەزگە جالعاۋ – نەسىبەلى بايبوسىنوۆانىڭ باستى مۇراتى. رەسپۋبليكامىزدىڭ ءار وڭىرىندە ىسمەرلىك مەكتەپتىڭ وسىنداي جوقتاۋشىلارى مەن جاناشىرلارى بار كەزدە ونىڭ ءورىسى تارىلا قويماسى كامىل.
تەمىر قۇسايىن,
«ەگەمەن قازاقستان»
اقتوبە