دەنساۋلىق سىر بەرىپ, بويداعى دەرتتى دارىگەر قانداۋىرمەن سىلىپ العاننان كەيىنگى پىشاق تيگەن جەردىڭ العاشقى كۇندەرى قالاي بەبەۋلەتە اۋىراتىنىن باسىنان وتكەن ءاربىر جان بىلەدى.
استاناداعى ۇلتتىق ونكولوگيا جانە ترانسپلانتولوگيا عىلىمي ورتالىعىن ناعىز ىزدەنىستەر مەكەنى دەپ اۋىز تولتىرىپ ايتۋعا بولادى. ادام بالاسىنىڭ باسىنا تۇسكەن تاۋقىمەتتى كەسەلدى قالاي ەمدەيمىز, ورگاندى اۋىستىرىپ, پاتسيەنتتىڭ ءارى قارايعى ءومىرىن قالاي جەڭىلدەتەمىز, وپەراتسيادان كەيىن قالاي اۋرۋدى مەيلىنشە تەز اياققا تۇرعىزا الامىز دەگەن ويلار ورتالىقتاعى دارىگەر قاۋىمىن اركەز مازالايدى. ونىڭ ۇستىنە الەمدىك مەديتسينانىڭ نەبىر جاقسى ۇلگىلەرىن ەندىرۋگە دەگەن ىنتا, ىزدەنىستەرگە قولداۋ كورسەتىلىپ جاتسا.
سونداي جاقسى جاڭالىقتىڭ ءبىرى – ERAS حاتتاماسى. باستاۋىن دانيادان العان بۇل حاتتامانىڭ ءمانىسى – قانداي كۇردەلى وپەراتسيادان كەيىن پاتسيەنتتىڭ تىلىنگەن جەردىڭ اۋىرعانىن سەزبەي, تەزىرەك اياققا تۇرۋىنا قول جەتكىزۋ. اسىرەسە بۇل ورگان اۋىستىرۋ, ونكولوگيالىق قاتەرلى ىسىكتەردى سىلىپ الۋ سىندى اۋىر وپەراتسيالاردان كەيىن توسەككە تاڭىلعان ادامنىڭ وكپەسىنە سۋ جينالۋ, تاعى دا باسقا قولايسىز اسەرلەردى بولدىرماۋ جولىنداعى اسا ماڭىزدى حاتتاما. وقىرماندارعا تۇسىنىكتى بولۋى ءۇشىن حاتتاما دەگەننىڭ ءوزىن ايتا كەتكەن ءجون شىعار.
قازىرگى كۇنى الەم بويىنشا كەز كەلگەن اۋرۋدى ەمدەۋدىڭ حالىقارالىق ستاندارتتارعا نەگىزدەلگەن حاتتاماسى بار. وندا قانداي ەم-شارالار جۇرگىزۋ, ەگەر وپەراتسيا جاسايتىن بولسا وعان قالاي دايارلاۋ قاجەت, قانداي ءدارى-دارمەك قولدانادى, وپەراتسيادان كەيىنگى كۇتىم ءتارىزدى تولىپ جاتقان جۇمىستاردى جۇرگىزۋدە دارىگەر سۇيەنەتىن قادامدار جيىنتىعى قاراستىرىلعان. ال جوعارىداعى ERAS حاتتاماسىن باسشىلىققا العان ەلدەر اۋرۋ ازابىن جەڭىلدەتۋدە ءبىراز جەتىستىككە جەتكەن.
ءبىز اڭگىمەگە تارتقان يزرايلدىك عالىم-دارىگەر الەكساندر زلوتنيكتىڭ ايتۋىنشا, بۇل حاتتامانى جۇزەگە اسىرۋ ءبىر كۇننىڭ شارۋاسى ەمەس. ماسەلەن, ءوزى جۇمىس ىستەيتىن يزرايلدەگى كلينيكا ونى ەندىرۋ ءۇشىن ەكى جىل ۋاقىت كەتىرىپتى. ناتيجەسىندە نەبىر اۋىر وپەراتسيانى وتكەرگەن پاتسيەنت ءتورت كۇننىڭ ىشىندە وتباسىنا ورالادى ەكەن. «نەعۇرلىم اۋرۋحانادا از جاتقان سايىن دەرتتى جاننىڭ جازىلۋ مۇمكىندىگى سونشالىق ارتادى. قانشا كۇرەسسەڭ دە ءبارىبىر اۋرۋحاناىشىلىك ينفەكتسيا بولادى. ال وپەراتسيادان كەيىن السىرەگەن جاننىڭ ونىمەن كۇرەسۋگە قاۋقارى از. سونىمەن قاتار ورنىنان تەز تۇرىپ كەتۋ وپەراتسيادان كەيىن تۋىندايتىن كەرى سالداردى دا بولدىرمايدى. كوبىنە جاتىپ قالعان ادام پنەۆمونياعا شالدىعادى. وسىنداي سالدارمەن كۇرەسۋدە جانە پاتسيەنتتىڭ ءومىرىنىڭ ساپاسىن ارتتىرىپ, قاتارعا قوسىلۋىندا حاتتامانىڭ ءمانى زور», دەيدى ول.
دارىگەر زلوتنيك تۇسىندىرگەندەي, ادامنىڭ وپەراتسيادان كەيىن تەز تۇرۋى ءۇشىن كەسىلگەن جەردى ۋلترادىبىستىق اپپاراتپەن قاداعالاپ, پەريفەريالىق جۇيكە تالشىقتارىنا پرەپارات جىبەرۋ ارقىلى ۋاقىتشا بلوكتاۋدان, پاتسيەنتتىڭ اۋرۋدى سەزىنۋى مۇلدە بولمايدى. ياعني اۋرۋدىڭ ورنىنان تەز تۇرىپ كەتە الاتىنىن ايتقان دارىگەر ءبىر سۋرەتتى كورسەتتى. رەانيماتسيا بولىمىندە ونكووپەراتسيادان كەيىنگى پاتسيەنت شتاتيۆكە بەكىتىلگەن اپپاراتتارعا قوسىلىپ قويىپ, ورنىنان تۇرىپ ءجۇر ەكەن.
«حاتتامانى ەنگىزۋگە ارنايى ۋلترادىبىستىق قوندىرعى قاجەت. بۇل بولماسا جۇيكە جۇيەلەرىنىڭ قاي جەردە ورنالاسقانىن, پرەپاراتتى قاي تالشىققا جىبەرۋ كەرەگىن ءبىلۋ مۇمكىن ەمەس. ونى الۋ بەلگىلى ءبىر قارجىنى تالاپ ەتەدى. سونىمەن بىرگە حاتتامانىڭ قولدانىسقا ەنۋى كلينيكاداعى بۇكىل قىزمەتكەرلەردىڭ ساناسىنا وزگەرىس ەنگىزىپ, بارلىعى بىردەي جۇمىلاتىن, تۇتاستاي قاي تۇرعىدان دا قايتا قۇرىلۋدى كوزدەيتىن ۇلكەن ءىس. بۇل – ناۋقاستارعا دا, مەملەكەتكە دە ءتيىمدى, مورالدىق-پسيحولوگيالىق تۇرعىداعى يگىلىگىن ەسەپكە الماعاننىڭ وزىندە ەكونوميكالىق جاعىنان قالتا قاعىلماۋىنا وتە پايدالى», دەيدى يزرايلدىك دارىگەر.
وسىدان كەيىن ۇلتتىق ونكولوگيا جانە ترانسپلانتولوگيا عىلىمي ورتالىعى رەانيماتسيا جانە انەستەزيولوگيا ءبولىمىنىڭ جەتەكشىسى ەۆگەني ءمۋسيندى اڭگىمەگە تارتتىق. ونىڭ باعالاۋىنشا, بۇگىنگى دەنساۋلىق سالاسىنداعى قولدانىستاعى حاتتاما مەن ۇسىنىلىپ وتىرعان جاڭاسىنىڭ ايىرماشىلىعى جەر مەن كوكتەي. ەگەر قازىرگى حاتتاما بويىنشا وپەراتسيادان كەيىن پاتسيەنتتى 10-20 كۇن ۇستاۋ كەرەك بولسا, مۇندا بار-جوعى 3-4 كۇن اياسىندا ناۋقاس ءوز ورتاسىنا, ۇيىنە ورالادى. ال ەگەر قولدانىستاعى حاتتامانى ورىنداماساق, ەمدەۋ مەكەمەسىنە ايىپ سالىنادى. قارجىدان قيناۋ كىمگە وڭاي تيەدى؟ سوندىقتان ۇكىمەت تاراپىنان قولداۋ ءبىلدىرىپ ۇلتتىق ونكولوگيا جانە ترانسپلانتولوگيا عىلىمي ورتالىعى نەگىزىندە وسى حاتتامانى جوبا رەتىندە ەنگىزۋگە رۇقسات بەرىپ, قاجەتتى قۇرال-جابدىقتارمەن قامتاماسىز ەتسە, ارتىلىپ قالعان ۋاقىتتا قانشاما كەزەك كۇتكەن ادامدار ەم الار ەدى. ءتىپتى تەزىرەك قاتارعا قوسىلىپ, جۇمىسىنا شىعىپ, وزىنە, وتباسىنا, وتانعا دا پايداسى تيگەن بولار ەدى, دەدى ول.
جۋىردا استانادا انەستەزيولوگتار مەن رەانيماتولوگتاردىڭ حالىقارالىق II كونگرەسى ءوتىپ, اتالعان سالاداعى تۇيتكىلدى ماسەلەلەر ورتاعا سالىندى. اتاپ ايتقاندا, قازاقستاندا 10 مىڭ ادامعا تەك ءبىر عانا انەستەزيولوگ پەن رەانيماتولوگ قىزمەت كورسەتەدى ەكەن. استانا مەن الماتىدا تاپشىلىعى بايقالماعانىمەن, اۋداندىق اۋرۋحانالاردا انەستەزيولوگتار مەن رەانيماتولوگتار جەتكىلىكسىز. جەرگىلىكتى ەمدەۋ مەكەمەلەرىندە ولاردىڭ بىلىكتىلىگىن ارتتىرۋعا ارنالعان شارالاردىڭ ازدىعى, ماماندىق مارتەبەسىنىڭ ءتۇسىپ كەتۋىنە جالاقى تومەندىگى باسا ايتىلعان. بۇرىنعى كەڭەستىك كەڭىستىكتەن شىققان بالتىق بويىنداعى ەلدەردە انەستەزيولوگ-رەانيماتولوگتىڭ ەڭبەگى 1,5-2 مىڭ دوللار كولەمىندە باعالانسا, وتاندىق دارىگەر 60 مىڭ ايلىق شاماسىنا ۇيقى كورمەي اجالمەن ارپالىسادى. قۇرال-جابدىقتارمەن قامتاماسىز ەتۋ جاعىنىڭ السىزدىگى, مەديتسينالىق پرەپاراتتاردىڭ جەتىسپەۋشىلىگىنە قوسا جەرگىلىكتى جەردە ناركوز بەرەتىن اپپاراتتاردىڭ تەحنيكالىق جاعدايى سىن كوتەرمەيتىنى ايتىلدى.
«انەستەزيولوگتار مەن رەانيماتولوگتاردىڭ بىلىكتىلىگىن ارتتىرۋ ءۇشىن كادرلار روتاتسياسىن جاساۋعا بولادى. ماسەلەن, وبلىستىق جانە اۋداندىق اۋرۋحانالار ءبىر-ەكى ايعا مامان الماستىرىپ, ءوزارا تاجىريبە الماسا الادى. ايتپەسە بۇگىندە كەيبىر اۋداندىق اۋرۋحانالاردا انەستەزيولوگ مۇلدەم جوق. بار بولسا دا وبلىس ورتالىعىنا, استانا نەمەسە الماتىعا اۋىسىپ كەتۋگە تىرىسادى. روتاتسيا جاساسا, ول مامان وبلىس ورتالىعىنا بارىپ, كوپ نارسەگە ۇيرەنىپ, اۋدانعا كەلىپ, سونىڭ ءبارىن جۇزەگە اسىرادى», دەيدى قازاقستان انەستەزيولوگتارى مەن رەانيماتولوگتارى قوعامىنىڭ توراعاسى اعزام ءجۇمادىلوۆ. ونىڭ مالىمەتىنە سۇيەنسەك, كورشى رەسەي فەدەراتسياسىندا 10 مىڭ ادامعا كەلەتىن انەستەزيولوگتار مەن رەانيماتولوگتار كوەففيتسيەنتى 2,2 ادام بولسا, اقش-تا – 3,1, ال ەۋروپادا 3,2 ماماندى قۇرايدى ەكەن. ال ەلىمىزدە وسى سالادا 2700-دەن استام ادام ەڭبەك ەتىپ ءجۇر دەسەك تە, ءالى 200 مامان قاجەت ەكەن. ەندى بۇل باعىتتى جاستار اراسىندا كەڭىنەن تانىستىرىپ, جالاقىنى كوتەرۋ جايىن ويلاستىرۋ قاجەت. ويتكەنى ءىلىمنىڭ مەديتسينادا قولدانبايتىن جەرى جوق.
ارينە پروبلەمالار بار. الايدا وتاندىق دارىگەرلەر دەڭگەيىنىڭ الەمدىك ستاندارتتارعا جاۋاپ بەرەتىندەي دارەجەدە ەكەنىن دە ەستە ۇستاۋعا ءتيىسپىز. كەي تۇستا جەكەلەگەن دارىگەرلەرىمىزدەن ساباق الىپ جۇرگەن شەتەلدىك ماماندار دا بارشىلىق. انەستەزيولوگيا مەن رەانيماتولوگيا سالاسىندا جاڭا حاتتاما ەنگىزىلسە جوعارىداعى مامان جەتىسپەۋشىلىگى دە ازايا تۇسكەن بولار ەدى. ويتكەنى انەستەزيولوگتار مەن رەانيماتولوگتاردىڭ كوتەرەر جۇگى جەڭىلدەي تۇسۋىنەن تۇتاستاي سالا العا جىلجيدى. ەڭ باستىسى, پاتسيەنتتەر تارتار ازاپ ازايادى.
انار تولەۋحانقىزى,
«ەگەمەن قازاقستان»