قازاقستان مەن جاپونيا اراسىنداعى دوستىق قارىم-قاتىناستى نىعايتۋ مەن جاستاردىڭ سپورتقا دەگەن قىزىعۋشىلىعىن ارتتىرۋ ماقساتىندا جاقىندا استاناداعى كەندو سپورت كلۋبىندا اتالعان سپورت ءتۇرىنىڭ قۇرال-جابدىقتارىن تابىستاۋ ءراسىمى ءوتتى. تارتۋ ەتۋ راسىمىنە جاپونيالىق سپورت شەبەرى, يايدو چەمپيونى نوبۋكادزۋ ونيسي قاتىسىپ, يايدو قىلىش سەرمەۋ ونەرىن كوپشىلىك نازارىنا ۇسىندى. سونداي-اق كەندو بويىنشا جان-جاقتى ماعلۇمات بەردى. ءىس-شارا سوڭىندا رەداكتسيامىزعا ارنايى سوعىپ, جاپونداردىڭ ايگىلى سپورت ءتۇرىنىڭ ءمانى مەن ماڭىزىنا توقتالعان چەمپيون قازاق پەن جاپون حالقى اراسىنداعى رۋحاني قارىم-قاتىناستىڭ ماڭىزدىلىعىن دا ايرىقشا اتاپ ءوتتى.
– نوبۋكادزۋ مىرزا, استاناعا قوش كەلدىڭىز! جالپى, بۇل قازاقستانعا العاش كەلۋىڭىز بە؟ 20 جىلدىق تاريحى بار جاس قالا جايلى پىكىرىڭىز قانداي؟
– جوق, بۇعان دەيىن دە بىرنەشە مارتە قازاقستاندا بولدىم. اسىرەسە استاناعا ءجيى كەلىپ تۇرامىن. ءار كەلگەن سايىن قالانىڭ وتە جەدەل قارقىنمەن دامىپ كەلە جاتقانىنا قاراپ تاڭعالۋدان جالىققان ەمەسپىن. ءزاۋلىم-ءزاۋلىم عيماراتتار, ءبىر-ءبىرىن قايتالامايتىن ەرەكشە ارحيتەكتۋرا, كوشەدەگى ادامداردىڭ قازاق ۇلتىنا عانا ءتان كەڭپەيىل دارحان كوڭىلى – قازاقستان دەگەندە مەنىڭ كوڭىلىمە ۇنەمى جىلىلىق پەن مەيىرىم سىيلايدى. سوندىقتان دا استاناعا, جالپى قازاقستانعا ءجيى كەلىپ تۇرۋ ماعان ۇنايدى. ءتىپتى مەن كەي ساتتە استانا كوشەلەرىندە كەلە جاتىپ شەتەلدە ەمەس, جاپونيادا جۇرگەندەي اسەردە قالامىن. ءبىزدىڭ ءتۇر الپەتىمىز عانا ەمەس, مىنەزىمىز, بولمىسىمىز, ومىرگە دەگەن كوزقاراسىمىز بارلىعى ەگىز سەكىلدى سەزىمگە بولەنەمىن. سول سەبەپتى بولسا كەرەك, قازاقستان مەنىڭ ءوز ەلىمدەي جانىما جاقىن.
– جاپونياداعى قىزمەتىڭىز جايىندا ايتىپ بەرسەڭىز. رەسمي جۇمىسىڭىز تىكەلەي وسى كەندو سپورتىمەن بايلانىستى ما؟
– جوق. قىزمەت ەتەتىن سالامنىڭ سپورتقا ەش قاتىسى جوق. مەن جاپونيانىڭ تەمەكى شىعارۋمەن اينالىساتىن JTI (Japan Tobacco International) كومپانياسىنىڭ ماسكەۋ بولىمشەسىندە جارناما سالاسى بويىنشا قىزمەت ىستەيمىن. بۇل ءوندىرىس ورنىنىڭ الەمنىڭ 120-دان استام ەلىندە جەكە فيليالى بار. سول بولىمشەلەردىڭ بارلىعى تۇسكەن تابىسىنىڭ بەلگىلى ءبىر مولشەرىن جاپون مادەنيەتىن جاھاندىق كەڭىستىكتە دامىتۋ مەن كوركەيتۋگە ارنايدى. ماسەلەن, ەلىمىزدىڭ مادەني مەكەمەلەرى شەتەلدەرگە گاسترولدىك ساپارلارمەن بارىپ جاتسا, كومپانيانىڭ سول ەلدەگى بولىمشەسى كونتسەرتىنىڭ نە بولماسا وزگە دە ونەر ساپارىنىڭ جوعارى دەڭگەيدە ۇيىمداستىرىلۋىنا قارجىلىق تۇرعىدان قولداۋ بىلدىرەدى. سول ارقىلى جاپون مادەنيەتى مەن ونەرىن وركەندەتۋگە ۇلەس قوسىپ جاتىرمىز دەپ ويلايمىن. بۇل – مەنىڭ نەگىزى كاسىبىم. ال سپورتپەن حوببي رەتىندە, جۇمىستان تىس ۋاقىتتا اينالىسامىن. ءوزىڭىز بىلەتىندەي, جاپوندار ءۇشىن سپورت ومىرلىك ۇلكەن ماڭىزعا يە. ءبىز سپورتقا تەك سپورت دەپ قارامايمىز, فيلوسوفيالىق ءمان بەرەمىز.
– ەلىمىزگە كەلۋ ماقساتىڭىز – كەندو قۇرال-جابدىقتارىن تاپسىرۋ راسىمىمەن تىكەلەي بايلانىستى ەكەن. جالپى, بۇل ءىس-شارانى ۇيىمداستىرۋدىڭ ماڭىزدىلىعى نەدە؟
– قازاقستانعا كەندو سپورتى نەگىزىندەگى العاشقى ساپارىمىز 2016 جىلى باستالعان بولاتىن. سول جولى جاپونيادان شەبەرلەر كەلىپ, ارنايى شەبەرلىك ساباعىن وتكىزدى. ولاردىڭ كەلۋ ماقساتى اتالعان سپورت تۇرىمەن قازاق حالقىن جان-جاقتى تانىستىرۋ جانە كەندو مەن يايدو ونەرىن الەمگە كەڭىنەن ناسيحاتتاۋ بولاتىن. ەندى, مىنە بيىل سول سپورتتىق نەگىزدەگى دوستىق بايلانىسىمىزدى ودان ءارى نىعايتۋدى كوزدەپ, جاپونيانىڭ كەندو فەدەراتسياسى قازاقستانداعى سپورتشىلاردىڭ اتالعان سپورت تۇرىمەن كاسىبي تۇرعىدا اينالىسۋى ءۇشىن كەندو قۇرال-جابدىقتارىن تابىس ەتۋگە شەشىم قابىلدادى. بۇل ءىس-شارا 20 جىل بويى جالعاسىپ كەلەدى. جىل سايىن بىرنەشە مەملەكەت تاڭدالىپ الىنىپ, سول ەلدەرگە وسىنداي سىيلىقتار تارتۋ ەتىلەدى. بيىلعى تاڭداۋىمىز 8 مەملەكەتكە ءتۇستى. ونىڭ ىشىندە قازاقستان دا بار.
كەندودا سيناي دەگەن بولادى. بۇل – كەندونىڭ باستى قۇرالى, ياعني قىلىش ىسپەتتەس ەتىپ جاسالعان ۇزىن اعاش. شايقاس تۇرىندەگى سپورت بولعاندىقتان, ارنايى كيىمسىز كەندومەن اينالىسۋ مۇمكىن ەمەس. جاتتىعۋشىلارعا مىندەتتى تۇردە قورعانىس قاجەت. سول ءۇشىن دە بۇل سپورت تۇرىمەن اينالىساتىن شەبەرلەر ءۇشىن دەنە مۇشەلەرىن قورعايتىن ارنايى كيىم كەرەك. ال كەندونىڭ وتانى جاپونيا بولعاندىقتان, ونىڭ كيىمدەرى مەن قۇرال-جابدىقتارى بارلىق ەلگە بىردەي قولجەتىمدى دەپ ايتا المايمىز. سوندىقتان دا سپورتپەن اينالىسۋعا قىزىعۋشىلىعى بار, بىراق ارنايى كيىم مەن قۇرال جابدىقتىڭ جەتىسپەۋى سالدارىنان كەندوعا كەلە الماي جۇرگەن سپورتشىلارعا ستيمۋل بولسىن دەپ, ارنايى وسىنداي سىيلىق جاساۋدى ۇيعاردىق. كەندومەن اينالىساتىن ادامداردىڭ سانى ءبىر ادامعا بولسىن كوبەيسە, ءبىز وتە قۋانىشتىمىز. بۇل شارا تەك سپورتشىلار ءۇشىن عانا ەمەس, جالپى ەكى ەل اراسىنداعى رۋحاني-دوستىق قارىم-قاتىناسىمىزدى ودان ءارى نىعايتىپ, جانداندىرۋعا ىقپال ەتەدى دەپ سەنەمىن.
– كەندو – جاپونيادا تۋعان سپورت ءتۇرى بولعاندىقتان, بۇل تاراپتا قازاقستان ۇيرەنۋشى. وسى تۇرعىدان كەلگەندە, اتالعان سپورت ءتۇرىنىڭ قازاقستانداعى دامۋ دەڭگەيىن كاسىبي مامان رەتىندە قالاي باعالايسىز؟
– قازاقستاندا كەندومەن اينالىساتىن ادامدارمەن ءوز باسىم وسى ءىس-شارا بارىسىندا العاش رەت تانىستىم. ولاردىڭ سپورتقا ءاتۇستى قاراماي, وتە تىڭعىلىقتى, ىجداھاتتى اينالىسىپ جۇرگەنىنە كوزىم جەتتى. كەندونىڭ نەگىزگى ماقساتى – جەڭۋ نەمەسە جەڭىلۋ ەمەس, دايىندىق بارىسىندا جاسالاتىن قيىن جاتتىعۋلار ارقىلى رۋحاني جاعىنان ىشكى پسيحولوگيالىق كۇيدى كۇشەيتۋ. وسى تالاپتى ءجىتى تۇسىنگەن قازاقستاندىق سپورتشىلارعا ريزا بولدىم. الداعى ۋاقىتتا بىرلەسە جۇمىس ىستەيتىن بولساق, كەندومەن اينالىساتىن سپورتشىلاردىڭ كاسىبي دەڭگەيدە ۇلكەن جەتىستىكتەرگە جەتەتىنىنە سەنەمىن.
– الەم بويىنشا 20 جىل بويى ۇزدىكسىز ناسيحاتتالىپ كەلە جاتقان بۇل سپورت تۇرىنەن ءار ەلدەگى كەندو شەبەرلەرىنىڭ باسىن قوساتىن حالىقارالىق دەڭگەيدە جارىستار ۇيىمداستىرىلىپ تۇرا ما؟
– ارينە! كەندو بويىنشا 3 جىلدا ءبىر رەت الەم چەمپيوناتى وتەدى. ول جەردە كەندومەن اينالىسىپ جۇرگەن الەمنىڭ تۇكپىر-تۇكپىرىنەن ۇزدىك سپورتشىلار جينالىپ ونەر كورسەتەدى. جارىستىڭ دەڭگەيى بۇل سپورت ءتۇرىنىڭ بۇگىندە دۇنيە ءجۇزى بويىنشا ۇلكەن قىزىعۋشىلىق تۋدىرىپ وتىرعانىن دالەلدەپ كەلەدى. كەندوعا دەگەن الەمنىڭ كوزقاراسى دا, قىزىعۋشىلىعى دا ەرەك.
– كەندومەن اينالىساتىن سپورتشىعا قويىلاتىن ەڭ باستى تالاپ نە؟
– كەندو سايىسىندا سپورتشىعا ەڭ اۋەلى جۇرەكتىڭ مىقتىلىعى كەرەك. مەنىڭ ايتىپ تۇرعانىم – رۋحاني تۇرعىداعى ىشكى دايىندىق. نەلىكتەن دەسەڭىز, سينايدى سەرمەگەندە دە, سونىمەن قاتار قارسىلاس قاي جاعىڭنان كەلسە دە لايىقتى, ساۋاتتى جاۋاپ بەرە الۋ قاجەت. ءدال سول كەزدە جۇرەكتىڭ مىقتىلىعىمەن قاتار سەزىمتالدىق قاجەت بولادى. كەندو – قارسىلاسىڭ قاي جاعىنان كەلسە دە, سوققىسىن قابىلداۋعا دايىن بولۋعا, ءالسىز تۇسىڭدى بىلدىرمەۋگە جانە ەموتسياڭدى باسقارۋعا ۇيرەتەدى. كەندودا قارا كۇشتەن بۇرىن, ىشكى پسيحولوگيالىق كۇيدىڭ مىقتىلىعى ماڭىزدى. سوندىقتان دا سپورتشى 70-80 جاسقا كەلسە دە, جاستارمەن بىرگە سايىسقا ءتۇسىپ, ايلا مەن اككىلىگىنىڭ ارقاسىندا ءتىپتى جاستاردى جەڭىپ شىعا الادى. كەندونىڭ ەرەكشەلىگى سوندا.
– دەمەك, مۇنىڭ سپورت رەتىندە عانا ەمەس, جالپى ءومىر سۇرۋدە دە پايداسى زور سەكىلدى...
– ءيا, دۇرىس ءتۇسىنىپسىز. كەندونىڭ تەك سپورت ءتۇرى رەتىندە عانا ەمەس, ادامنىڭ ءومىر ءسۇرۋ داعدىسىندا دا پايداسى زور. بۇل – ەكى ادامنىڭ ءبىر-بىرىمەن قارسىلاساتىن سايىس نەگىزىندەگى سپورت ءتۇرى. ياعني كەندو شايقاس ۇستىندە قارسىلاس نە ويلاپ تۇرعانىن, ىشكى سەزىمدەرىن تۇيسىك ارقىلى وقۋعا ۇيرەتەتىن ونەر. ال بۇل جاي ومىرگە كەلگەن جاعدايدا كەرىسىنشە. «مەنىڭ سويلەسىپ وتىرعان ادامىم نە ويلاپ وتىر ەكەن, بۇل ادامدى قۋانتۋ ءۇشىن, نە بولماسا كوڭىلىن تابۋ ءۇشىن مەن نە ىستەي الامىن؟» دەگەن سىندى يگى ويلارعا بەرىلىپ, جانىڭداعى جاقىندارىڭ مەن دوستارىڭ ءۇشىن ۇنەمى جاقسىلىق جاساۋعا ۇمتىلۋ داعدىسىنا تاربيەلەيدى. سوندىقتان كەندونىڭ جاي ومىردە دە پايداسى مول.
– جالپى, بۇل سپورت ءتۇرىن ەرتەدەگى سامۋرايلاردىڭ قىلىشتى يگەرۋ تەحنيكاسىنىڭ زاڭدى جالعاسى, ياعني سامۋرايلار ءداستۇرىنىڭ مودەرندىك ۇلگىسى دەپ ايتۋعا بولا ما؟
– ارينە, ابدەن بولادى. ەكەۋىنىڭ ءتۇپ تامىرى ءبىر. ايتسە دە ولاردى بولەتىن ۇلكەن ايىرماشىلىق – سامۋرايلار زامانىندا سوعىس ءورشىپ تۇردى. ياعني سامۋرايلاردىڭ باستى ماقساتى – قارسىلاسىن, جاۋىن جەڭۋ, ءولتىرۋ بولدى. ال بەيبىت ومىردەگى كەندونىڭ ماقساتى دا, مىندەتى دە, قۇندىلىعى دا باسقادا. ول – جاتتىعۋ ارقىلى ىشكى قۋاتتى نىعايتۋ. ياعني كەندونى ءولتىرۋ ەمەس, كەرىسىنشە قارسىلاسىڭنىڭ ىشكى كۇيىن زەرتتەۋ مەن ءوزىڭنىڭ ەموتسياڭدى باسقارۋعا باستايتىن سيپاتقا اۋىسقان, ونەر دەڭگەيىنە كوتەرىلگەن سامۋرايلار ءداستۇرىنىڭ سارقىتى دەسەك قاتەلەسپەيمىز. كەندونىڭ ماقساتى – سايىس ارقىلى قىلىشتاسۋ تەحنيكاسىن ونەر بيىگىندە ناسيحاتتاۋ. سايىسكەرلەرگە دە, جانكۇيەرلەرگە دە رۋحاني ءھام ەستەتيكالىق ءلاززات سىيلاۋ. وسى تۇرعىدان كەلگەندە, كەندونى سپورتتان بۇرىن, ونەر دەپ باعالاۋ لايىقتى دەر ەدىم.
– اڭگىمەڭىزگە راحمەت.
اڭگىمەلەسكەن نازەركە جۇماباي,
«ەگەمەن قازاقستان»