قازاق تاريحىندا قارا تۇسپەن جازىلاتىن وتىز جەتىنىڭ ويرانى ۇرپاقتار جادىنان ۇمىتىلماق ەمەس. ەلدىڭ تالاي يگى جاقسىلارىن يتجەككەنگە ايداپ, تەكتىلەرىن تۇرمەگە توعىتىپ, الىپتارىن وققا بايلاعان قاندى قىرعىننىڭ سالقىنى ەل ەسىندە. ەلىمىز ەگەمەندىك الىپ, وشكەنىمىز بەن ولگەنىمىزدى تۇگەندەگەن ساتتە ۇلت رۋحىن كوتەرگەن, الايدا سول ءۇشىن جازىقسىز جاپا شەككەن ارىستارىمىز ورتامىزعا قايتا ورالدى.
سولاقاي ساياساتتىڭ كەسىرىنەن جازاعا ۇشىراعان ازاماتتاردى ەسكە الۋ ماقساتىندا جامبىل وبلىسىنىڭ مەملەكەتتىك ارحيۆىندە ساياسي قۋعىن-سۇرگىن قۇرباندارى ۇرپاقتارىنىڭ قاتىسۋىمەن «قاسىرەتتى جىلداردىڭ ىزعارى» اتتى دوڭگەلەك ۇستەل ءوتتى. اتالعان شاراعا ايگىلى ءيمانجۇسىپ قۇتپانوۆتىڭ نەمەرەسى, فيلوسوفيا عىلىمدارىنىڭ دوكتورى راۋشان ءيمانجۇسىپ استانا قالاسىنان ارنايى كەلىپ قاتىسىپ, تاريحي تۇلعا جونىندە اڭگىمەلەدى. قازاق رۋحانياتىندا ايتارلىقتاي ورىنى بار اقىن ءارى بالۋان ءيمانجۇسىپتىڭ قۋعىندا ءجۇرىپ, ءومىرىنىڭ سوڭعى ساتىندە جامبىل وبلىسىنىڭ مويىنقۇم اۋدانى, قۇموزەك اۋىلىندا بولعانىن, سونىمەن قاتار ءيمانجۇسىپتىڭ تۇياعى, ءوزىنىڭ اكەسى نۇرحان ءيمانجۇسىپ ۇلىنىڭ وزبەكستاننىڭ نامانگان قالاسىنداعى بالالار ۇيىندە وتكەن تاعدىرى تۋرالى اڭگىمەلەدى.
بۇدان بولەك, اتالعان شاراعا قاتىسۋشى ازاماتتار دا وزدەرىنىڭ ەستەلىكتەرىمەن ءبولىستى. كەزىندە شۋ اۋداندىق پارتيا كوميتەتىنىڭ ءبىرىنشى حاتشىسى قىزمەتىندە ءجۇرىپ ساياسي قۋعىن-سۇرگىن قۇربانى بولعان ساقىپكەرەي قۇرامىسوۆتىڭ ۇلى, بۇل كۇندە جامبىل وبلىسىنىڭ قۇرمەتتى ازاماتى شاپاي قۇرامىسوۆ اكە تۋرالى تەبىرەنە ءسوز قوزعادى. ال وتىزىنشى جىلدارى بىلعارى زاۋىتىنىڭ قىزمەتكەرى بولا ءجۇرىپ باي رەتىندە قۋدالانعان ساتىبالدى يتەنوۆتىڭ قىزى, «التىن القا» يەگەرى توقتاكۇل ارقاباەۆا, تۇرار رىسقۇلوۆتىڭ ۇزەڭگىلەسى بولعان, اشتىققا قارسى كۇرەستە بەلسەندىلىك تانىتقانى ءۇشىن قۇربان بولعان اۋليەاتالىق ازامات جۇنىسبەك دۇرىمبەتوۆتىڭ نەمەرەسى مارات دۇرىمبەتوۆ, سونىمەن قاتار سوتسياليستىك ەڭبەك ەرى, كەزىندە قۋعىن-سۇرگىنگە ۇشىراپ, ەلۋىنشى جىلدارى كارلاگ-تا ازاپتى كۇندەردى باسىنان كەشكەن داريعا جانتوقوۆانىڭ كەلىنى ساۋلە يمانبەرديەۆا سياقتى ازاماتتار ەستەلىك ايتىپ, جازىقسىز قۇربانداردى ەستە ساقتاۋ ءۇشىن اتقارىلىپ جاتقان شارالارعا توقتالدى. وسى ورايدا ولكەتانۋشى ماسكەۋ نوقرابەكوۆ, قازاقستاننىڭ قۇرمەتتى ءجۋرناليسى, جازۋشى ماقۇلبەك رىسداۋلەت جانە ارحيۆ ارداگەرى ساتىبالدى دوسىمبەكوۆ ارحيۆ دەرەكتەرىنە سۇيەنە وتىرىپ ءوز ويلارىمەن ءبولىستى.
قىزىل يمپەريانىڭ سولاقاي ساياساتىنىڭ كەسىرىنەن وتىزىنشى جىلدارى ەلىمىزدە 103 مىڭ ادام قۋعىن-سۇرگىنگە ۇشىراسا, ولاردىڭ 25 مىڭنان استامىنىڭ اتىلعانى بەلگىلى. ال, اۋليەاتا وڭىرىنەن «حالىق جاۋى» دەگەن جالعان جالامەن 5 مىڭنان استام ادام جازاعا تارتىلىپ, ونىڭ ىشىندە 845 ادام اتىلعان. ولاردىڭ قاتارىندا قابىلبەك سارىمولداەۆ, سىدىق ابلانوۆ, ماقسۇت جىلىسباەۆ, ءاشىر بۇركىتباەۆ, اعايىندى نۇرشانوۆتار سياقتى بەلگىلى ازاماتتار دا بولعان. ال بەلگىلى ەكونوميست, اكادەميك تۇيمەباي اشىمباەۆ, سوتسياليستىك ەڭبەك ەرى داريعا جانتاقوۆا دا سول ۋاقىتتا قۋعىنعا ۇشىراپ, كەيىن كوزى تىرىسىندە اقتالعان ازاماتتار. بۇل كۇندە جامبىل وبلىستىق مەملەكەتتىك ءارحيۆىنىڭ قىزمەتكەرلەرىنىڭ قۇراستىرۋىمەن اشارشىلىق قاسىرەتىن قامتىعان «جان قايعى» جانە ستاليندىك تەررور قۇرباندارىنا ارنالعان «جازىقسىز جازالانعاندار» اتتى كىتاپتار جارىق كورگەن.
اتالعان دوڭگەلەك ۇستەلگە ارحيۆ قۇجاتتارىنىڭ ارنايى كورمەسى ازىرلەندى. قۇجاتتار كورمەسىندە ارحيۆ قورىندا ساقتاۋلى تۇرار رىسقۇلوۆ پەن ونىڭ ۇزەڭگىلەستەرىن «حالىق جاۋى» رەتىندە ايىپتاۋ وكىمدەرى مەن تۇتقىنعا الىنعانداردىڭ انكەتاسى قويىلدى. سونىمەن قاتار بىرقاتار ازاماتتاردىڭ پارتيا قۇجاتتارى اراسىنان الىنعان اقتالۋ تۋرالى قۇجاتتارى دا وسى كورمەدەن ورىن الدى.
حاميت ەسامان, «ەگەمەن قازاقستان»
جامبىل وبلىسى