ەلباسى – قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ تۇڭعىش پرەزيدەنتى قورىنىڭ قولداۋىمەن, رەسپۋبليكالىق «گەنەرالدار كەڭەسى» قوعامدىق قورىنىڭ باستاماسىمەن تۇسىرىلگەن ساعادات نۇرماعامبەتوۆتىڭ ءومىر ورنەگىنە سالعان ىزىنەن سىر تارقاتاتىن «دولگ. چەست. وتۆاگا» دەپ اتالاتىن دەرەكتى فيلمدە ساعادات قوجاحمەت ۇلى جايىندا پىكىر بىلدىرگەن ازاماتتار «باۋىرجان مومىش ۇلى ونى «سىپايى گەنەرال» دەيتىن ەدى» دەپ ەسكە الادى. بۇل باتىردىڭ باتىرعا بەرگەن شىن باعاسى, شىنايى ءسوزى. ال ەندى وسى كۇنى ەسىمدەرى ەل ىشىنە اڭىز بوپ تاراعان قازاقتىڭ نار تۇلعالى ازاماتتارىنىڭ ءبىرىن-ءبىرى وسىلايشا باعالاپ, قولداپ-قۋاتتاۋى ۇرپاقتار ساباقتاستىعى ءۇشىن زور ونەگە بولاتىندىقتان, ءسوزدى وسىدان باستاعاندى ءجون كوردىك.
ساعادات نۇرماعامبەتوۆتىڭ قاراماعىندا جىلدار بويى ەڭبەك ەتىپ, شاكىرتى اتانىپ, قانات قومداپ تۇلەپ ۇشساق تا, بولمىسى بولاتتاي بەرىك, مىنەزى جىبەكتەي جۇمساق ساعادات قوجاحمەت ۇلى جايلى گۆارديا پولكوۆنيگى باۋىرجان مومىش ۇلىنان اسىرىپ ءسوز ايتۋ مۇمكىن ەمەستەي. سوندىقتان دا «سىپايى گەنەرال» اتانعان ساعادات اعامىزدىڭ شىن ساردارلىق كەلبەتىن اشاتىن كەيبىر قىرلارىنا كەڭىرەك توقتالىپ, تەرەڭنەن تولعاۋعا تىرىسىپ كورەلىك.
بەيبىت كۇندە قولدانىلعان سوعىس ءادىسى
1991 جىلدىڭ قازان ايىندا پرەزيدەنت ن.نازارباەۆتىڭ جارلىعىمەن مەملەكەتتىك قورعانىس كوميتەتى قۇرىلىپ, ساعادات نۇرماعانبەتوۆ وعان توراعا بولىپ تاعايىندالدى. سودان كوپ ۇزاماي ساعادات قوجاحمەت ۇلى مەنى مەملەكەتتىك قورعانىس كوميتەتىنىڭ جوعارى وقۋ ورىندارى ءبولىمى مەن اسكەري باعىتتاعى ەمەس جوعارى وقۋ ورىندارىنداعى اسكەري كافەدرالارداعى دايىندىق شتابىنىڭ باستىعى لاۋازىمىنا تاعايىنداپ, جاۋاپكەرشىلىگى جوعارى تاپسىرمالار جۇكتەدى. بۇل جەردە ءبىزدىڭ نەگىزگى ماقساتىمىز جوو-داعى اسكەري كافەدرالار قىزمەتىنىڭ قالپىن ساقتاپ, اسكەري مامان دايارلاۋ ءىسىن قۇردىمعا جىبەرىپ الماۋ بولاتىن. ولاي دەيتىن سەبەبىمىز, تاۋەلسىزدىكتىڭ ەلەڭ-الاڭ شاعىندا اسكەرىمىز ۇلتتىق كادرلارعا وتە مۇقتاج بولدى. سول كەزگە دەيىن قازاقستاننىڭ قورعانىس سالاسىندا ەڭبەك ەتىپ كەلگەن وزگە ۇلت وكىلدەرى ءوز ەلدەرىنە قاراي ۇدەرە كوشىپ, ولاردىڭ ورنىن باساتىن لايىقتى كادرلارسىز قالعان شاعىمىز ەدى بۇل كەز...
وسىنداي قيىن-قىستاۋ كەزەڭدە ەلىمىزدەگى تۇتاس ءبىر كۇش قۇرىلىمىنىڭ ب ۇلىنگەلى تۇرعان ءبىر بولشەگىنىڭ ءبۇتىن قالپىن ساقتاپ قالۋ جولىندا ازدى-كوپتى ەڭبەك ەتتىك. ءسويتىپ قازىرگى ارىپتەسىم باقىتجان ەرتاەۆتى ورىنباسار ەتىپ تاعايىنداپ, بەلگىلى ءبىر دەڭگەيدە جۇمىسى جۇيەلەنگەن اسكەري كافەدرالاردا كادر دايارلاۋ ىسىنەن شاشاۋ شىعارماي, قىزمەتتىڭ بىرىزدىلىگىن جالعاستىرا تۇستىك. ارينە ساعادات قوجاحمەت ۇلى ءوزى وسى سالاعا كەلگەننەن كەيىن, ۇلتتىق كادر تاپشىلىعى ماسەلەسىن شەشۋ جولىندا اتقارعان شارۋالارى ۇشان-تەڭىز ەكەنى ءسوزسىز. ول وتان الدىنداعى پەرزەنتتىك پارىزىن ادال اتقارىپ, مەملەكەت باسشىسىنىڭ سەنىمىن اقتاۋ ءۇشىن اسكەري قىزمەتتەگى ۇزاق جىلدىق مول تاجىريبەسى مەن ءبىلىم-بىلىگىن ايامادى. ساعادات قوجاحمەت ۇلىنىڭ تاۋەلسىز قازاقستاننىڭ تۇڭعىش قورعانىس ءمينيسترى اتانۋى اڭگىمەنىڭ بەرگى جاعى عانا. ونىڭ مينيستر رەتىندە ەل اسكەرىن اياققا تۇرعىزۋدا ءىستىڭ كوزىن تابا ءبىلۋىنىڭ ءبىر ۇشى – ءوزى كوزبەن كورىپ, كۋاسى بولعان سۇراپىل سوعىس جىلدارىنداعى قىسقا مەرزىمدىك وقىتىپ, ۇيرەتۋ ادىسىندە جاتىر دەسەك, قاتەلەسپەيمىز. سونداي-اق ۇلتتىق كادرلىق رەزەرۆى قالىپتاسپاعان قازاقستان ءۇشىن مامان دايارلاۋ ىسىنەن بۇرىن قويماداعى قارۋ-جاراقتى قولدى ەتپەي, اسكەري تەحنيكالاردى تالان-تاراجعا تۇسىرمەۋ مىندەتى دە تۇردى. ول ءۇشىن قايتپەك كەرەك؟ ارينە وتپەلى قيىندىققا توزە بىلەتىن, ەرىك-جىگەرى مىقتى, وتانىن ءسۇيىپ, ەلىن قورعاۋعا ىنتالى ازاماتتاردى ىرىكتەپ, سۇرىپتاپ توپتاستىرۋ قاجەت ەدى. ساعادات قوجاحمەت ۇلى وسىنداي تالاپ ۇدەسىنەن شىعا الاتىن اتپالداي ازاماتتاردى ماڭىنا توپتاستىرىپ, ىسكە بىلەك سىبانا كىرىستى. قان مايدانعا بوزبالا بوپ اتتانىپ, جيىرما جاسىندا كەڭەس وداعىنىڭ باتىرى اتانعان مايدانگەر مينيستر اسكەر ءىسىن ۇيىمداستىرۋدا كىشى وفيتسەرلەر لەگىن دايىنداپ شىعارۋعا باسىمدىق بەردى. وسى سوزىمىزگە تاۋەلسىزدىكتىڭ العاشقى جىلدارىندا وفيتسەرلىك قۇرام ساناتىندا «كىشى لەيتەنانت» شەنى قولدانىستا بولعانى دالەل. بۇل سوعىس جىلدارىندا جاۋىنگەرلىك قۇرام- نىڭ ۇزدىكسىز لەگىن قامتاماسىز ەتۋ ءادىسى ەدى دەسەك, س.نۇرماعامبەتوۆ تاپ وسى ۇلگىنى بەيبىتشىلىك سۇيگىش تاۋەلسىز قازاقستانداعى اسكەري سالانىڭ نىعايۋىنا ءساتتى پايدالانىپ, ءتيىمدى رەفورما جۇرگىزە ءبىلدى.
كوركەم مىنەز, تاباندى تالاپتىڭ يەسى
ونىڭ بولمىسى بيازى, كوركەم مىنەزدى جاراتىلىسى باسشىلىق قىزمەتتە جايلى سەزىلگەنىمەن, تاباندىلىعى مەن تالاپشىلدىعى ءتاستۇيىن بولاتىن. ەن بويىنداعى تاعى ءبىر ەرەكشەلىگى – ەستە ساقتاۋ قابىلەتىنىڭ مىقتىلىعى ءھام جادى مەن جانىنىڭ جايساڭدىعى كوپ كىسىنىڭ كوڭىلىن مامىراجاي كۇيگە بولەگەنىنىڭ تالاي كۋاسى بولدىق.
قيىن-قىستاۋ كەزەڭدەردە وتان الدىنداعى بورىشىن وتەۋگە شاقىرىلىپ, ازدى-كوپتى قيىندىققا شىداس بەرە الماعان بوزبالالار دا سول ۋاقىتتاردا از بولمادى. اسكەر ۇستاۋ – قاۋىپسىزدىگىڭ مەن تىنىش ۇيقىڭنىڭ كەپىلى دەسەك, ونى ۇستاپ تۇرۋ ەل بيۋدجەتىنە ارزان تۇسپەسى بەسەنەدەن بەلگىلى. تاۋەلسىزدىگىن ەندى العان جاس مەملەكەت ءۇشىن مۇنداي دارەجە, دەڭگەي تىپتەن قىمباتقا شىعادى. ماشاقاتى كوپ, مازاسىزداۋ وسى كەزەڭدە ساعادات نۇرماعامبەتوۆكە ەلدىڭ قورعانىس سالاسىنىڭ تىزگىنىن ۇستاۋ سەنىپ تاپسىرىلدى. سۇراپىل سوعىس پەن قان مايداندى كوزبەن كورگەن ازاماتقا بەيبىت كۇننىڭ مۇنداي وتپەلى كەزەڭى «باقىتتى شاقتاي» كورىنسە كەرەك-ءتى. الايدا ونى ساعادات قوجاحمەت ۇلىنداي جۇرەكپەن سەزىنىپ, جان-تانىمەن تۇسىنەتىن ساربازدار قايدا؟!.
بەيرەسمي ستاتيستيكاعا سۇيەنسەك, تاۋەلسىزدىك تاڭىنداعى كەزەڭدەردە اسكەرگە شاقىرىلۋشىلار قاتارىنداعى 13 مىڭنان استام سارباز اسكەري بولىمدەردى تاستاپ كەتكەن كورىنەدى. سەبەپ, اسكەر ۇستاۋدىڭ ماتەريالدىق قاجەتتىلىكتەرىنەن باسقا, ونداعى الەۋمەتتىك-قۇقىقتىق جاعدايلاردىڭ تەڭسىزدىگى, الىمجەتتىكتىڭ بەلەڭ الۋى سىندى جاعىمسىز كورىنىستەر ءجيى بايقالا باستادى. وسىنىڭ ءبارى دە اسكەر تاربيەسىنە ءجىتى كوڭىل ءبولۋ قاجەتتىگىن تالاپ ەتتى. جاعىمسىزداۋ اسەرى بولسا دا, بۇل – شىندىق. ويتكەنى كەزىندە قالامى قارىمدى جۋرناليست اتانعان, بۇگىندە ءماجىلىس دەپۋتاتى ساۋىتبەك ابدراحمانوۆ 2001 جىلى جارىق كورگەن «تاۋەلسىزدىك شەجىرەسى» اتتى كىتابىنىڭ 29-بەتىندە مىناداي ءۇزىندى كەلتىرەدى.
«1992 جىلدىڭ 11 شىلدەسى. قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ قورعانىس ءمينيسترى س.نۇرماعامبەتوۆ رەسپۋبليكا تەرريتورياسىنداعى اسكەري بولىمدەردە اسكەري مىندەتىن وتەپ جاتقان جاۋىنگەرلەرگە ءسوز ارنادى. مينيستر «كەڭەس وداعىنىڭ ىدىراۋىنا بايلانىستى تۋىنداعان اسا كۇردەلى سان قىرلى پروتسەستەردىڭ سالدارىنان» بولىپ جاتقان اسا اۋىر سىناقتارعا وراي: «بارلىق اسكەري قىزمەتشىلەردەن رەسپۋبليكا كونستيتۋتسياسى مەن زاڭدارىنا ادالدىعىن ساقتاۋدى, تىنىشتىقتى, ءوزارا قۇرمەتكە نەگىزدەلگەن قاتىناستاردى قولداۋدى, حالىقتاردىڭ دوستىعى مەن تۋىسقاندىعىن ارداق تۇتۋدى وتىنەمىن. اسكەري قىزمەتشىلەردىڭ ارى مەن قادىر-قاسيەتىنە كىر كەلتىرىلمەسىن. سىزدەردى اسكەري بورىشقا ادالدىقتارىڭىز بەن قازاقستان رەسپۋبليكاسى كوپۇلتتى حالقىنىڭ الدىنداعى جاۋاپكەرشىلىكتەرىڭىزدى ساقتاۋعا شاقىرامىن», دەپ اتاپ ءوتتى. ادەتتە بۇكىل تىنىس-تىرشىلىگى تەمىردەي تارتىپكە نەگىزدەلەتىن, بۇيرىقپەن ءجۇرىپ, بۇيرىقپەن تۇراتىن ارميانىڭ ادامدارىنا ءمينيستردىڭ ءوتىنىش ايتۋىنىڭ ءوزى سول ءبىر قيلى كەزەڭدەردە, ەگەمەندىكتىڭ ەلەڭ-الاڭىندا, تاۋەلسىزدىكتىڭ ءتاي-ءتاي باسقان تۇسىندا مەملەكەت قاۋىپسىزدىگىنە قاتىستى قاندايلىق قيىن دا كۇردەلى مىندەتتەردى شەشۋگە تۋرا كەلگەنىن اڭعارتا الادى...» دەپ تولعاپ, تاسقا باسقان ەكەن.
بايقاساڭىز, اۆتور سويلەمىندەگى تەمىردەي ءتارتىپتى تالاپ ەتەتىن اسكەري سالا جەتەكشىسىنىڭ ءسوزى بۇيرىق رايدا ەمەس, كوڭىل قالاۋىنا ويىساتىن ءوتىنىش ايتۋ سيپاتىنا اۋىسقان. قالاي دەسەك تە, مۇنى ساعادات قوجاحمەت ۇلىنىڭ بولمىس بىتىمىندەگى ادامي قاسيەتىن اسقاقتاتاتىن كوركەم مىنەزدى كەلبەتىنىڭ ءبىر ۇشقىنىنا بالاساق, قاتەلەسە قويماسپىز. ويتكەنى بۇل سويلەمنىڭ استارىندا ونىڭ جۇرەگىنىڭ جۇمساقتىعى, كوڭىلىنىڭ پاكتىگى جاسىرىنىپ جاتقانداي. وسى ورايدا, ونىڭ جاناشىرلىق كەلبەتى مەن وتانعا دەگەن سۇيىسپەنشىلىگىن سەزدىرەتىن تاعى ءبىر مىسال ويعا ورالادى. سول جىلدارى اسكەري الەۋەتىمىز قالىپتاسۋ كەزەڭىندە بولسا دا, تاكتيكالىق وقۋ-جاتتىعۋلارىمىز ەشقاشان تولاستامايتىن. كۇندىز-ءتۇنى. ءتىپتى, جاسىنىڭ جەتپىستى القىمداپ قالعانىنا قاراماي سارىوزەك پەن وتاردا وتەتىن دالالىق وقۋ-جاتتىعۋلارعا ءوزى قاتىسىپ, كوزبەن كورىپ, قاتە-كەمشىلىكتەر مەن جەتىستىكتەردى سارالاپ, باعاسىن بەرىپ جاتاتىن. ول ول ما, ەلباسىمىزدىڭ ءوزىن سونداي جيىندارعا ءجيى شاقىرىپ, اسكەرىمىزدىڭ الەۋەتىن كورسەتكەن كەزدەرى دە از ەمەس. سونداي جاتتىعۋلاردان سوڭ ساربازدارمەن تىكەلەي جۇمىس ىستەيتىن كومانديرلەردىڭ باسىن قوسىپ, وتاندى ءسۇيۋ ءاربىر وتباسىنان باستالاتىندىعىن ۇزاق باياندايتىن. كەڭەس اسكەرى باۋىرمالدىق پەن دوستىقتى تۋ ەتۋ ارقىلى سۇراپىل سوعىستا جەڭىسكە جەتكەندىگىن ايتىپ, اسكەريلەر اراسىنداعى ءوزارا ىنتىماقتىڭ كەڭ تامىر جايۋى كەرەكتىگىن تەرەڭنەن تۇسىندىرەتىن. وسىنداي ۇلگىلىك سيپاتتاعى ۇگىت-ناسيحات جۇمىستارىنىڭ ناتيجەسى بولسا كەرەك, جوعارىدا اتالعان 13 مىڭنان استام «قاشقىن» ساربازدىڭ 30-عا جۋىعى عانا قاتاڭ جاۋاپكەرشىلىككە تارتىلىپتى. ال قالعاندارىنا زاڭ اياسىنداعى جازانىڭ جەڭىل تۇرلەرى قولدانىلعان نەمەسە ولارمەن تاربيە جۇمىستارى ءتۇسىندىرۋ, ۇعىندىرۋ سيپاتىندا جۇرگىزىلىپ, وتانىن سۇيگەن ازاماتتار لەگىنىڭ قالىپتاسۋىنا وڭ ىقپال ەتكەن.
مۇنىڭ ءبارى دە ساعادات قوجاحمەت ۇلىنىڭ ادامگەرشىلىك قاسيەتىنىڭ قىر-سىرى بولعانىمەن, قاراماعىنداعى قىزمەتكەرلەرگە تاپسىرما بەرىپ, ورىندالۋىن تالاپ ەتكەندە, ونىڭ تاباندىلىعىندا شەك بولمايتىن. وسى ءبىر تۇستا ساعادات اعامىزدىڭ زەيىنى زەرەك بولعاندىعىن دا اتاپ وتپەسكە بولمايدى. ويتكەنى ول قىزمەتتە جۇرگەن جىلدارىندا دا, زەينەتكەرلىككە شىققان كەزەڭىندە دە قاراماعىندا قىزمەت ەتكەن وفيتسەرلەردىڭ بارلىعىنىڭ دەرلىك اتى-ءجونى مەن اكەسىنىڭ ەسىمىنە دەيىن جاتقا ءبىلىپ, تۋعان كۇندەرىندە ارنايى قوڭىراۋ شالىپ قۇتتىقتاپ جاتۋى كوپتەگەن كىسىنىڭ تاڭدانىسىن تۋدىراتىن ءھام كوڭىلدەرگە رياسىز قۋانىش سىيلايتىن ەدى.
جۇكتەلگەن جاۋاپكەرشىلىك, اقتالعان سەنىم
1992 جىلدىڭ ناۋرىز ايىندا ساعادات قوجاحمەت ۇلى مەملەكەت باسشىسىنىڭ اتىنا قولداۋ حات جولداپ, مەنى ي.كونەۆ اتىنداعى الماتى جوعارى جالپى اسكەري كوماندالىق ۋچيليششەنى باسقارۋدى ۇسىندى. بۇيرىق سولاي بولدى. ال ەندى بەس مىڭعا جۋىق ادامى بار الىپ ۇجىمعا بار-جوعى قىرىق جاستا جەتەكشىلىك ەتۋ, ماعان ۇلكەن جاۋاپكەرشىلىك جۇكتەدى. بۇل بەدەلى بيىك لاۋازىم سانالعانىمەن, مىندەتى جەتى اتانعا جۇك بولارلىقتاي جۇمىس ەدى. ءبىر ۋچيليششەگە جەتەكشىلىك ەتەمىز دەپ جانىعىپ جۇرگەن مىنا بىزدەر, ەلباسىمىز سول تۇستا تۇتاس ءبىر مەملەكەتتىڭ اسكەر تىزگىنىن س.نۇرماعامبەتوۆكە ۇستاتۋى ارقىلى زور جاۋاپكەرشىلىك جۇكتەپ, سەنىم ارتقانىن جان جۇرەگىممەن سەزىنىپ, ءتۇيسىندىم. سول سەبەپتەن دە ساعادات قوجاحمەت ۇلىنىڭ اركەز قاسىنان تابىلىپ, تاپسىرمالاردى تياناقتى ورىنداۋعا تىرىسىپ باقتىق. بۇل تۋرالى ساعادات قوجاحمەت ۇلى ءوزىنىڭ ءبىر جازباسىندا بىلاي دەيدى:
«مەن 1991 جىلى قورعانىس كوميتەتىنىڭ توراعاسى بولاتىنمىن. قارۋلى كۇشىمىز ءالى قۇرىلماعان. سول كەزدە وسى كادر ماسەلەسى توڭىرەگىندە ويلانا باستادىق. سەبەبى وزگە ۇلتتىڭ وكىلدەرى ءوز ەلدەرىنە كەتكىسى كەلدى, ولاردى ۇستاپ تۇرا المايسىڭ. سول تۇستا جەكە-جەكە شاڭىراق قۇرعان رەسپۋبليكالار ءوز جەرىندەگى اسكەريلەرگە: «انت قابىلداڭدار. قابىلداماساڭدار, كەتىڭدەر», – دەپ ءوز ەلدەرىنىڭ انتىن قابىلداتىپ جاتقان-دى. ءبىز پرەزيدەنتپەن كەڭەسىپ, ەلدە قالعان اسكەري قىزمەتكەرلەردىڭ بەتىن بەرى بۇردىق.
وسى ورايدا, جاڭادان قۇرىلعالى تۇرعان قارۋلى كۇشىمىزگە قاجەتتى مامانداردى قايدا دايارلايمىز دەگەن سۇراق تۋىنداي باستادى. سوندا ءبىز قايتتىك, رەسەيدىڭ باس شتابىمەن رەسپۋبليكاعا كادر دايىنداۋ جونىندە شارت جاساستىق. رەسەي اۋەلى كەلىسىم بەرە قويعان جوق, ءبىز تۇگىلى ۋكراينا مەن بەلورۋسسيانى دا جولاتپادى. نە كەرەك, تۇبىندە كەلىسىمگە كەلىپ, جىل سايىن 40 وفيتسەردى اسكەري اكادەمياعا, 250-300 وفيتسەردى اسكەري ۋچيليششەگە وقۋعا قابىلدايتىن بولدى. مەنىڭ جىبەرگەن سول وفيتسەرلەرىمنىڭ كوبى قازىرگى كەزدە گەنەرال شەنىن الىپ, جوعارى لاۋازىمدارعا يە بولىپ وتىر. اكادەميالارعا وقۋعا قازاقتىڭ وفيتسەرلەرىن ىرىكتەپ, ەلدىڭ مۇددەسى ءۇشىن قىزمەت ەتەر, قول باستار دەپ جىبەردىم. ءۇمىت اقتالدى. ەگەمەندىكتىڭ العاشقى جىلدارىندا ءبىزدىڭ اسكەري ۋچيليششەگە سول كەزدەگى پودپولكوۆنيك ا.تاسبولاتوۆتى باستىق ەتىپ تاعايىندادىم. وعان: «جىگىتتەردى وسىرەسىڭ جانە كوبىنە قازاقتىڭ بالاسىن الاسىڭ», – دەپ مىندەت جۇكتەدىم. قازىر وندا 95 پايىز قازاق جىگىتتەرى وقيدى. اسكەري ۋچيليششەدە بۇرىن ءتورت ماماندىق بولسا, قازىرگى ۋاقىتتا سونى ون بىرگە جەتكىزدىك. وسىنىڭ بارلىعى كادر دايارلاۋ ماسەلەسى توڭىرەگىندە اتقارىلعان ىستەر ەدى» دەپ ەسكە الادى.
وسىلايشا, ساعادات قوجاحمەت ۇلىنىڭ جەتەكشىلىك ەتۋىمەن وزىنەن كەيىنگى بۋىنداعى اسكەري ماماندار ءوسىپ, جەتىلدى. شىن سارداردىڭ تاجىريبەسىنە سۇيەنىپ شەبەرلىگىن شىڭداپ, بۇگىندە س.نۇرماعامبەتوۆ سەكىلدى بيىك بەلەستەردى باعىندىرعان مۇحتار التىنباەۆ, سەيىلبەك التىنبەكوۆ, ايتقالي يسەنعۇلوۆ, الىبەك قاسىموۆ, ءسابيت تاۋلانوۆ, باقىتجان ەرتاەۆ, الماسبەك ابدراحمانوۆ, ءاليحان جاربولوۆ, مۋباراك ورىنبەكوۆ ت.ب. سىندى ءبىر توپ گەنەرالدار لەگى قالىپتاستى. ولار وتان قورعاۋ ىسىندە ارقاشان دا ءوز انتتارىنا ادال بولىپ قالا بەرمەك جانە ۇرپاقتار ساباقتاستىعى ءوز جالعاسىن تاباتىنى دا ءسوزسىز.
س.نۇرماعامبەتوۆ تاعى ءبىر ەستەلىگىندە «ەلىمىزدىڭ قارۋلى كۇشتەرىنىڭ قالىپتاسۋ كەزەڭىندەگى باي تاريحي وقيعالاردى سانادا جاڭعىرتا وتىرىپ, مەن 1992 جىلدىڭ 8 جەلتوقسان كۇنىن ەرەكشە ەسكە الامىن. بۇل ءبىزدىڭ تاۋەلسىز اسكەرىمىزدىڭ قالىپتاسۋ شەجىرەسىندەگى اسا ءبىر ماڭىزدى ءسات ەدى. ءدال سول كۇنى وتكەن قازاقستان رەسپۋبليكاسى قارۋلى كۇشتەرى باسشىلىعىنىڭ جيىنىندا پرەزيدەنتىمىز نۇرسۇلتان نازارباەۆ العاش رەت قارۋلى كۇشتەردىڭ جوعارى باس قولباسشىسى رەتىندە ءبىرىنشى رەت ءسوز سويلەپ, تاۋەلسىز ەلىمىزدىڭ تاۋەلسىز ارمياسىنىڭ دامۋ باعدارلاماسىن ناقتى جانە تولىمدى تۇردە ايقىنداپ بەرگەن ەدى. ەلباسىنىڭ وسى تاريحي سوزىندە ەلىمىزدىڭ قارۋلى كۇشتەرىنىڭ سانى جاعىنان ىقشام, ۇشقىر, جان-جاقتى دايىندىقتان وتكەن بىلىكتى جانە بۇگىنگى زاماننىڭ تالاپتارىنا تولىق جاۋاپ بەرەتىن سيپاتتاماسى ايقىندالدى», – دەيدى.
ءبىزدىڭ بۇگىنگى اڭگىمەمىزدە ءمىردىڭ وعىنداي تىك سويلەپ, اقيقاتىن ايتار اڭىز ادام ب.مومىش ۇلىنان «سىپايى گەنەرال» دەپ باعا العان, كەڭەس وداعىنىڭ باتىرى, حالىق قاھارمانى, تاۋەلسىز ەلىمىزدىڭ تۇڭعىش قورعانىس ءمينيسترى, ارميا گەنەرالى اتانعان ساعادات نۇرماعامبەتوۆ ءومىرىنىڭ كەيبىر قىرلارىنا توقتالدىق. شىن ساردار تۋرالى ءالى تالاي دۇنيەلەر جازىلاتىنى بەلگىلى دەسەك, ونەگەسىن كورىپ, تاربيەسىن العان ازامات رەتىندە ۇرپاقتار ساباقتاستىعىن جالعاستىرا ءتۇسۋدى شاكىرتتىك بورىشىمىزعا بالادىق.
اباي تاسبولاتوۆ, پارلامەنت ءماجىلىسىنىڭ دەپۋتاتى