مەملەكەت باسشىسى نۇرسۇلتان نازارباەۆ «پرەزيدەنتتىڭ بەس الەۋمەتتىك باستاماسى» اتتى حالىققا ۇندەۋىنىڭ «ەلدى گازبەن قامتاماسىز ەتۋدى جالعاستىرۋ» دەپ اتالاتىن بەسىنشى باستاماسىندا ەل تۇرعىندارىن گازعا كوشىرۋ ەكولوگيانى عانا جاقسارتىپ قويماي, جاڭا جۇمىس ورىندارىن قۇرۋعا, سول ارقىلى ەكونوميكانىڭ ءارى قاراي دامي تۇسۋىنە جول اشىلاتىنىن اتاپ وتكەن ەدى.
ەلباسىنىڭ بەسىنشى باستاماسى شىعىس قازاقستانعا دا تىكەلەي قاتىستى دەۋگە بولادى. ويتكەنى ءوڭىردىڭ زايسان اۋدانىندا بىرنەشە جىلدان بەرى گاز تارتۋ جۇمىستارى جۇرگىزىلىپ جاتقانى بەلگىلى. الايدا «ايتا-ايتا التايدى, جامال اپاي قارتايدى» دەمەكشى, زايساننىڭ گازى وبلىستىڭ باسقا دا اۋداندارىن قامتيدى دەپ قانشا مارتە ايتىلسا دا, زايساننىڭ ءوز اۋىلدارى گازعا ءالى قوسىلا الماي وتىر.
مامانداردىڭ سوزىنە سەنسەك, بۇل وڭىردە 5 ميلليارد 200 ميلليون تەكشە مەتر گاز قورى بار. زايساننىڭ گازى تۋرالى كوپ جىلدار بويى ايتىلعانىمەن, «سارىبۇلاق» كەنىشىندەگى كوگىلدىر وتىندى يگەرىپ, ونى حالىق يگىلىگىنە جاراتۋ ماسەلەسى تەك 2007 جىلدان باستاپ قولعا الىنعانى بەلگىلى. وسى جىلى «تارباعاتاي مۇناي» جشس قۇرىلىپ, 2013 جىلدىڭ قاراشاسىندا زايساندا سالتاناتتى تۇردە العاشقى گازدىڭ الاۋى جاعىلعان ەدى. سول كەزدە سەرىكتەستىكتىڭ باس ديرەكتورى بولات ەلامانوۆ ۇزىندىعى 92,5 شاقىرىمدى قۇرايتىن «سارىبۇلاق-مايقاپشاعاي» گاز قۇبىرىن تارتۋعا 27,5 ميلليارد تەڭگە قارجى جۇمسالعانىن, قۇبىر ارقىلى جىلىنا 0,6 ميلليارد تەكشە مەتر كوگىلدىر وتىن تۇتىنۋشىلارعا جەتەتىنىن مالىمدەگەن بولاتىن.
توعىز اۋىلعا كوگىلدىر وتىن قاشان تارتىلادى؟
زايسان قالاسىنىڭ ءوزى گازبەن قامتىلعانىمەن, اۋداننىڭ توعىز اۋىلىنا گاز تارتۋ جونىندەگى اڭگىمەلەردىڭ ايتىلىپ جۇرگەنىنە بىرنەشە جىلدىڭ ءجۇزى بولسا دا ءالى بىردە-ءبىر اۋىلعا گاز قوسىلعان جوق. بۇعان نە سەبەپ؟ نە كەدەرگى؟ بۇل ماسەلە جاقىندا «نۇر وتان» پارتياسى وبلىستىق فيليالىنىڭ ساياسي كەڭەسى بيۋروسىندا تالقىلانعان-دى. زايسان اۋدانىنىڭ اكىمى تەمىربەك قاسىمجانوۆتىڭ ايتۋىنشا, 9 اۋىلعا كوگىلدىر وتىننىڭ جەتپەي وتىرعانىنا جوبانىڭ تەحنيكالىق قۇجاتتاماسىنا ەنگىزىلگەن وزگەرىستەر سەبەپ بولىپتى. سوعان وراي جوبانى اياقتاۋ مەرزىمى ۇزارىپ, جۇمىس كولەمى ۇلعايعان كورىنەدى.
– 2014 جىلدىڭ 23 قىركۇيەگىندە اۋداندىق ساۋلەت, قۇرىلىس, تۇرعىن ءۇي-كوممۋنالدىق شارۋاشىلىعى, جولاۋشىلار كولىگى جانە اۆتوموبيل جولدارى ءبولىمى مەن «سترويتەل» جشس اراسىندا ءتيىستى شارت جاسالعان. جوبانىڭ جالپى قۇنى – 1 224 467, 979 مىڭ تەڭگە. قارجىنىڭ نەگىزگى بولىگى 2014 جىلمەن 2016 جىلدىڭ العاشقى جارتىسىندا يگەرىلدى. الايدا 2014 جىلدىڭ 27 قازانىندا قۇرامىندا تاپسىرىس بەرۋشى, مەردىگەر كومپانيا, اۆتورلىق قاداعالاۋ, تەحنيكالىق قاداعالاۋ جانە «قازگازترانسايماق» اق وكىلدەرى بار كوميسسيا تەحنيكالىق شەشىم قابىلداپ, گاز قۇبىرىنىڭ جەر ۇستىندەگى بولات قۇبىرلارىن جەر استىنداعى پوليەتيلەن تۇرىنە اۋىستىرادى. سوعان وراي قۇرىلىس جۇمىستارى سوزىلدى. قازىرگى كەزدە 118 شاقىرىمعا جەراستى گاز قۇبىرى توسەلدى, جوعارى قىسىمعا شىدامدىلىعى تەكسەرىلدى. توعىز اۋىلداعى 1800 ۇيگە جەراستى گاز قۇبىرىنا قوسىلۋ ءۇشىن قۇبىرلار جۇرگىزىلدى. بۇل – بارلىق جۇمىستىڭ 96 پايىزى, – دەيدى اۋدان اكىمى.
وسى ارالىقتا «سترويتەل» جشس شارۋانى ۋاقىتىندا اياقتاماعاندىقتان, تاپسىرىس بەرۋشى ونى مەملەكەتتىك ساتىپ الۋعا جاۋاپسىز قاتىسۋشى مەردىگەر دەپ تانۋ جانە تۇراقسىزدىق ايىبىن وتەۋ تۋرالى سوتقا تالاپ-ارىز ءتۇسىرىپتى. سوت شەشىمىمەن 2017 جىلى 30 ناۋرىزدا ءبىر ميلليون تەڭگە تۇراقسىزدىق ايىبى وندىرىلگەنىمەن, جاۋاپسىز جشس-ءنى جاۋاپسىز دەپ تانۋدان باس تارتىلىپتى.
قازىرگى ۋاقىتتا زايساندا اۋىلدارعا گاز تارتۋ جۇمىستارى ەكى كەزەڭ بويىنشا جۇرگىزىلۋدە. ءبىرىنشىسى نەگىزگى قۇبىردان اۋىلدارعا جەتكىزۋ بولسا, ەكىنشىسى كەنتىشىلىك جانە كۆارتالىشىلىك گاز قۇبىرىن تارتۋ. ءبىرىنشى كەزەڭ بويىنشا «تارباعاتاي مۇناي» جشس ءوز قارجىسىنا 2015 جىلى ۇزىندىعى 61 شاقىرىم بولاتىن ماگيسترالدىڭ قۇرىلىسىن اياقتاپ, تاپسىرىپتى. وسىنداي مالىمەتتەردى العا تارتقان اۋدان باسشىسى ەكىنشى كەزەڭ بويىنشا 2018 جىلدىڭ 29 تامىزىنا دەيىن توعىز اۋىلدىڭ تۇرعىندارى گازبەن قامتىلاتىنىن جەتكىزدى. سونىمەن قاتار قازىر تاعى دا 8 ەلدى مەكەنگە جوبالاۋ-سمەتالىق قۇجاتتار ازىرلەنىپ جاتقانىن, جالپى 2020 جىلعا دەيىن اۋدانداعى 37 ەلدى مەكەننىڭ 18-ءىن گازبەن قامتۋدى جوسپارلاپ وتىرعانىن ايتتى. «اۋداندى گازداندىرۋ تۋرالى ارنايى باعدارلاما بار. سول باعدارلاما بويىنشا زايسان قالاسىن تولىعىمەن اياقتادىق. بيىلعى باستى ماقسات – 9 ەلدى مەكەندى گازعا قوسۋ. بۇل دەگەنىڭىز – 10 مىڭ ادام. بۇعان قالاداعى 16 مىڭ ادامدى قوسساڭىز, بيىل 26 مىڭ ادام كوگىلدىر وتىنعا قول جەتكىزەدى», دەيدى ول.
«نۇر وتان» پارتياسى وبلىستىق فيليالىنىڭ ساياسي كەڭەسى بيۋروسىندا ايماق باسشىسى دانيال احمەتوۆ اۋدان اكىمىنە وبلىستىق ەنەرگەتيكا جانە كوممۋنالدىق شارۋاشىلىق باسقارماسىمەن بىرلەسىپ بيىلعى 1 قىركۇيەككە دەيىن اتالعان ەلدى مەكەندەردى گازبەن قامتۋدى تولىق اياقتاۋدى تاپسىردى.
– 2014 جىلدىڭ 23 قىركۇيەگى مەن 2017 جىلدىڭ 25 قازانى ارالىعىندا زايسان اۋدانى اكىمدىگى تاراپىنان شارت جەتى رەت وزگەرتۋلەر مەن تولىقتىرۋلارعا ۇشىراعان, بۇل – ءبىر. تاپسىرىلۋ مەرزىمىن 2014 جىلدان 2018 جىلدىڭ سوڭىنا دەيىن سوزدىڭىزدار, بۇل – ەكى. سوندا ءۇش جىلعا دەيىن سوزدىڭىزدار. وزگەرىستەر ۋاقىتىندا جاسالماعاندىقتان وسىلاي بولىپ وتىر, بۇعان اۋدان اكىمدىگى جاۋاپتى, – دەگەن-ءدى وبلىس اكىمى.
زايساننىڭ گازىن وبلىستىڭ وزگە دە اۋداندارىنا جەتكىزۋ جوسپارلانىپ وتىرعانى بەلگىلى. ىركىلىپ تۇرعان بۇل ىسكە پرەزيدەنتتىڭ بەس الەۋمەتتىك باستاماسى سەرپىن بەرگەندەي. ءساۋىر ايىندا وبلىسىمىزدا ماڭىزدى بەس باستامانى ىسكە اسىرۋعا ارنالعان جول كارتاسى ازىرلەنگەن بولاتىن. جول كارتاسى بويىنشا ايماقتىڭ وڭتۇستىك وڭىرلەرىن گازداندىرۋ ماسەلەسى جونىندە ارنايى جۇمىس توبى قۇرىلىپ, ىسكە كىرىسىپ كەتتى. زايسان, تارباعاتاي, ءۇرجار جانە كۇرشىم اۋداندارىنىڭ اۋىلدىق ەلدى مەكەندەرىنە ماگيسترالدى جەلىلەردى جانە اۆتوماتتاندىرىلعان گاز تاراتۋ ستانساسىن (اگتس) سالۋ جوباسىن حالىقارالىق قارجى ينستيتۋتتارىن تارتۋ ارقىلى جۇزەگە اسىرۋ جوسپارلانىپ وتىر. جوبا بويىنشا گاز قۇبىرلارى 4 باعىتتا سالىنىپ, ۇزىن سانى 95, 314 مىڭ ادامدى كوگىلدىر وتىنمەن قامتۋعا مۇمكىندىك تۋماق.
ازامات قاسىم, «ەگەمەن قازاقستان»
شىعىس قازاقستان وبلىسى