ءماجىلىس توراعاسىنىڭ ورىنباسارى ۆلاديمير بوجكونىڭ توراعالىق ەتۋىمەن وتكەن ۇكىمەت ساعاتىندا قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ اگروونەركاسىپتىك كەشەنىن دامىتۋدىڭ 2017–2021 جىلدارعا ارنالعان مەملەكەتتىك باعدارلاماسىنا وزگەرىستەر مەن تولىقتىرۋلار ەنگىزۋ تۋرالى ماسەلە قارالدى.
وتىرىستا پرەمەر-ءمينيستردىڭ ورىنباسارى – اۋىل شارۋاشىلىعى ءمينيسترى ومىرزاق شوكەەۆ بايانداما جاساپ, اگروونەركاسىپتىك كەشەندى دامىتۋ ىسىنە توقتالدى.
– مەملەكەت باسشىسى قازاقستان حالقىنا جولداۋىندا اۋىل شارۋاشىلىعىندا ەڭبەك ونىمدىلىگىن جانە وڭدەلگەن ءونىم ەكسپورتىنىڭ كولەمىن 2,5 ەسەگە ارتتىرۋ تۋرالى باتىل مىندەت قويدى. بۇل مىندەتتى شەشۋ سالانى دامىتۋدا مۇلدە جاڭا كوزقاراستى تالاپ ەتەدى, – دەدى ءو.شوكەەۆ.
سونىمەن قاتار مەملەكەتتىك باعدارلامادا 10 مىندەتتى ورىنداۋ كوزدەلگەن. ولاردىڭ شەڭبەرىندە بىرقاتار جاڭا جۇيەلى ءىس-شارالار دا قاراستىرىلعان. ونىڭ ىشىندە ازىق-تۇلىك قاۋىپسىزدىگىن قامتاماسىز ەتۋگە ماڭىز بەرىلگەن. اتاپ ايتقاندا, العاش رەت بۇل ماسەلەنى فيزيكالىق قولجەتىمدىلىك, ەكونوميكالىق قولجەتىمدىلىك, ازىق-ت ۇلىك قاۋىپسىزدىگى باعىتتارى بويىنشا كەشەندى تۇردە شەشۋ جوسپارلانۋدا.
باعدارلامادا ءونىم وندىرۋمەن قاتار, ساپالى اۋىز سۋمەن, ساپالى جولدارمەن قامتاماسىز ەتۋ, حالىقتىڭ تابىس دەڭگەيىن ارتتىرۋ ازىق-ت ۇلىك قاۋىپسىزدىگى جانە باسقا دا ماسەلەلەر قاراستىرىلاتىن بولادى.
سونىمەن قاتار اگروونەركاسىپتىك كەشەن سۋبەكتىلەرى ءۇشىن قارجىلاندىرۋدىڭ قولجەتىمدىلىگى 8 ناقتى ءىس-شارا ەسەبىنەن شەشىلمەك. ماسەلەن, جاڭا قارجى تەتىگى – اگرارلىق قولحاتتى ەنگىزۋ ۇسىنىلادى. اۋىل شارۋاشىلىعىنداعى ساقتاندىرۋ جۇيەسىن تۇبەگەيلى وزگەرتىپ, مىندەتتى ساقتاندىرۋدان ەركىن ساقتاندىرۋعا كوشۋ جۇزەگە اسىرىلاتىن بولادى. بۇل رەتتە بۇرىنعىداي ساقتاندىرۋ تولەمدەرىنە ەمەس, ساقتاندىرۋ سىياقىسىنا سۋبسيديا بەرىلمەك. بۇل – شىنايى جانە ءتيىمدى اگروساقتاندىرۋدى ەنگىزۋگە مۇمكىندىك بەرەتىن باعىت.
ءو.شوكەەۆتىڭ مالىمدەۋىنشە, ەتتى مال شارۋاشىلىعىن دامىتۋ باعدارلاماسىنىڭ نەگىزىنە وتباسىلىق فەرمالار تۇرىندەگى شاعىن شارۋاشىلىقتار الىنادى جانە ول ءىرى قارا مال ءوسىرۋ جونىندەگى فەرمەرلىك شارۋاشىلىقتاردان, ونەركاسىپتىك بورداقىلاۋ الاڭدارىنان جانە زاماناۋي ەت وڭدەۋ كەشەندەرىنەن تۇراتىن زاكىرلىك كووپەراتسيا نىسانىندا جاسالادى. ءىرى قارا مال شارۋاشىلىعىمەن, قوي شارۋاشىلىعىمەن جانە جىلقى شارۋاشىلىعىمەن اينالىساتىن 80 مىڭنان استام وتباسىلىق فەرما قۇرۋ, پايدالانىلاتىن جايىلىمدار الاڭىن 58 ملن گەكتاردان 100 ملن گەكتارعا كەڭەيتۋ, ءىرى قارا مال سانىن 15 ملن باسقا دەيىن, قوي سانىن 30 ملن باسقا دەيىن ۇلعايتۋ كوزدەلىپ وتىر.
– جوباعا قاتىسۋشىلار ءۇشىن قولداۋدىڭ جەكە شارتتارى كوزدەلەتىن بولادى. اتاپ ايتقاندا, جەر ۋچاسكەلەرىن باسىمدىلىقپەن بەرۋ, فەرمەرلىك شارۋاشىلىقتارعا مال باسىن, تەحنيكا مەن جابدىق ساتىپ الۋعا جەڭىلدىكپەن نەسيە بەرۋ, جايىلىمدار ينفراقۇرىلىمىن قۇرۋ قاراستىرىلعان, – دەدى پرەمەر-ءمينيستردىڭ ورىنباسارى – اۋىل شارۋاشىلىعى ءمينيسترى.
ال ءسۇتتى مال شارۋاشىلىعى باعدارلاماسى دا ءسۇت ءوندىرۋ جونىندەگى وتباسىلىق فەرمالاردان, ونەركاسىپتىك ءسۇت-تاۋارلى فەرمالاردان جانە زاماناۋي ءسۇت زاۋىتتارىنان تۇراتىن زاكىرلىك كووپەراتسيا قاعيداتى بويىنشا جاسالماق. 2027 جىلعا قاراي وتباسىلىق فەرمالاردىڭ سانىن 380-نەن 930-عا دەيىن, ءىرى ءسۇت-تاۋارلى فەرمالاردىڭ سانىن 108-دەن 170-كە دەيىن, ءسۇت زاۋىتتارىنىڭ سانىن 163-تەن 174-كە دەيىن جەتكىزۋ جوسپارلانىپ وتىر. جوباعا قاتىسۋشىلار ءۇشىن قولداۋدىڭ جەكەلەگەن شارالارى ۇسىنىلاتىن بولادى. ناتيجەسىندە ءسۇت ءوندىرىسىنىڭ كولەمىن 2027 جىلعا قاراي 1 ملن تونناعا ۇلعايتۋ مىندەتى قويىلىپ وتىر.
قۇس شارۋاشىلىعىن دامىتۋ باعدارلاماسى شەڭبەرىندە جاڭا كاسىپورىندار سالۋ, قولدانىستاعىلارىن قايتا جاراقتاندىرۋ جانە جاڭارتۋ, سونداي-اق ەت جانە جۇمىرتقا باعىتىنداعى قۇستاردىڭ ونىمدىلىگىن ارتتىرۋ كوزدەلگەن.
ال وسىمدىك شارۋاشىلىعىندا ساپالى تۇقىمداردىڭ بولۋى, تەحنيكالىق جاراقتاۋ, ناقتى ەگىنشىلىك, تىڭايتقىشتار مەن وسىمدىكتەردى قورعاۋ قۇرالدارىن قولدانۋ, ءارتاراپتاندىرۋ, سۋارمالى جەرلەردى اينالىمعا ەنگىزۋگە باسىمدىق بەرىلمەك.
جيىندا قوسىمشا بايانداما جاساعان ءماجىلىستىڭ اگرارلىق ماسەلەلەر كوميتەتىنىڭ توراعاسى ساپارحان وماروۆ اۋىل شارۋاشىلىعى سالاسىنداعى شەشىمىن تولىق تاپپاعان ءبىراز ماسەلەلەرگە توقتالدى. سونداي-اق دەپۋتات بارلىق اۋىل شارۋاشىلىعى تاۋارلارىن وندىرۋشىلەردىڭ اگروبيزنەستە ارەكەت ەتۋدىڭ قاعيدالارىنىڭ شارۋالارعا تۇسىنىكتى جانە ءبىرىزدى بولۋعا ءتيىس دەگەن ءوتىنىشىن جەتكىزدى.
دەپۋتات سونىمەن قاتار, توپىراقتىڭ قۇنارىنا بايلانىستى دا پىكىرىن ءبىلدىردى.
– توپىراقتىڭ قۇنارلىلىعى ناشارلاۋىنىڭ نەگىزگى سەبەبى جەر پايدالانۋشىلار ەگىستىكتەرىندە اگروتەحنيكا ساپاسىنىڭ تومەندىگى, كوپجىلدىق شوپتەر ەگىستىگىنىڭ ازايۋى, مينەرالدى تىڭايتقىشتاردى قولدانۋ كولەمىنىڭ جەتكىلىكسىز بولۋى, ورگانيكالىق تىڭايتقىشتاردىڭ ءىس جۇزىندە قولدانىلماۋى. مىسالى, بەلارۋس ەلىندە ءبىر گەكتار ەگىستىكتە داقىلداردى ءوسىرۋ كەزىندە 200 كيلوگرامعا دەيىن تىڭايتقىش پايدالانىلسا, رەسەيدە – 50 كيلوگرامعا, ۋكراينادا 100 كيلوگرامعا دەيىن پايدالانىلادى. قازاقستاندا بۇل كورسەتكىش ورتاشا العاندا شامامەن ءتورت كيلوگرامدى عانا قۇرايدى. بۇل بىزدە توپىراقتىڭ قۇنارلىلىعىن ساقتاۋمەن ءىس جۇزىندە ەشكىم اينالىسپايتىندىعىن كورسەتەدى, – دەدى س.وماروۆ.
ول, سونداي-اق 1990 – 2016 جىلدار ارالىعىندا ەلىمىزدە سۋارمالى جەرلەردىڭ كولەمى 2,3 ملن گەكتاردان 2,1 ملن گەكتارعا دەيىن قىسقارعانىن, ونىڭ ىشىندە بۇگىنگى كۇنى تەك 1,4 ملن گەكتارى عانا قولدانىلىپ جاتقانىن اتاپ ءوتتى.
وتىرىس بارىسىندا دەپۋتاتتار مەملەكەتتىك ورگان باسشىسىنا بىرقاتار سۇراقتارىن قويىپ, وعان جاۋاپتارىن الدى. ۇكىمەت ساعاتىن قورىتىندىلاعان ءماجىلىس توراعاسىنىڭ ورىنباسارى ۆلاديمير بوجكو قولدانىستاعى باعدارلاماعا تولىقتىرۋلار, ءبىرىنشى كەزەكتە, جوبانى باسقارۋ قاعيداسىن تولىق ىسكە اسىرۋدى تالاپ ەتەتىنىن ايتتى. اگروونەركاسىپتىك كەشەندى دامىتۋ تۋرالى مەملەكەت باسشىسىنىڭ تاپسىرماسى – تەك اۋىل شارۋاشىلىعى مينيسترلىگىنىڭ عانا مىندەتى ەمەس, بارشاعا ورتاق ءىس ەكەنىن جەتكىزدى. وتىرىستىڭ قورىتىندىسى بويىنشا ءماجىلىس دەپۋتاتتارى ءتيىستى ۇسىنىمدار قابىلدادى.
سەرىك ابدىبەك, «ەگەمەن قازاقستان»