ەلىمىزدىڭ قالىپتاسۋ كەزەڭىندە حالىققا ءبىلىم بەرۋ سالاسىنداعى مادەني رەۆوليۋتسياعا بەلسەندى ارالاسقان ءجانابىل قابىل ۇلى نۇرمانوۆ 1896 جىلى ءدىني ساۋاتتى وتباسىندا دۇنيەگە كەلگەن.
بالا كەزىنەن زەرەك ءجانابىل اكەسىنىڭ ىقپالىمەن اۋەلى ءدىني مەدرەسەنى بىتىرگەن سوڭ مۇسىلمان ءدىنىن ناسيحاتتاۋعا دايىندالادى. بىراق ول سول كەزدە «الاشوردا» قوزعالىسىنا بەلسەنە ارالاسىپ, كەيىن ولاردىڭ ءبىر بولىگىمەن بىرگە بولشەۆيكتەرگە قوسىلادى. 20-جىلدارداعى كەڭەستىك قازاق ەلىنىڭ نەگىزىن قالاعان كورنەكتى قوعام قايراتكەرلەرى س.سەيفۋللين, ءى.جانسۇگىروۆ, ب.مايلين, ي.توقتىباەۆتىڭ قاتارىندا تۇركىستان ءوڭىرىن وركەندەتۋگە ءوز ۇلەسىن قوسادى.
ءجانابىلدىڭ اكەسى قابىل مۇسىلمان ءدىنىن ناسيحاتتاعان وتە ءدىندار ادام بولعان. بەلگىلى جاعدايلارعا بايلانىستى, ساياسي قۋعىنداۋدان امان قالۋ ءۇشىن ول وتباسى, جالعىز ۇلى بار ەكەنىن جاسىرىپ, ءوزى مەشىتتە ءومىر سۇرگەن. سوندىقتان بالاسى ءجانابىل اناسى جاڭىلمەن بىرگە جەرگىلىكتى تۇرعىن نۇرماننىڭ ۇيىندە تۇرىپ, كەيىن ونىڭ تەگىن الادى. نۇرماننىڭ جالعىز ۇلى بايماحان ءجانابىلدىڭ تۋىسقان اعاسىنداي بولىپ كەتكەن. بايماحان دا كەيىن ءجانابىلدىڭ اناسى جاڭىلدىڭ نەمەرە ءسىڭىلىسىنە ۇيلەنىپ, كۇيەۋ بالاسى اتاندى. قابىل بالاسى ءجانابىلدىڭ تالابىمەن استانا قىزىلوردا قالاسىنان الماتىعا كوشىرىلگەننەن كەيىن 1929 جىلى وتباسىمەن قوسىلىپ, قالعان عۇمىرىن بىرگە وتكىزەدى.
ءجانابىل نۇرمانوۆ ەڭبەك جولىن 15 جاسىندا جۇمىسشى بولۋدان باستاپ, 1918 جىلى, ياعني 22 جاسىندا بكپ(ب) مۇشەلىگىنە كىرەدى. 1923 جىلى ۇلتقا قارسى جانە قازاق حالقىنىڭ زۇلمات كەزەڭدەرىندە ءجۇرگىزىلگەن ساياساتپەن اشىق كەلىسپەۋىنە بايلانىستى پارتيا قاتارىنان شىعارىلادى. 1918-1920 جىلدارى I ساناتتى مۇعالىمدىك قىزمەت اتقارىپ, 1920-1925 جىلدار ارالىعىندا اتا-انالارى قۋعىن-ءسۇرگىنگە ۇشىراعان نەمەسە اشتىقتان قايتىس بولعان باسپاناسىز بالالارعا ارنالعان اقمەشىت قالاسىنداعى №2 بالالار ينتەرناتىنىڭ ديرەكتورى بولىپ جۇمىس ىستەيدى.
20-شى جىلدارداعى رەسپۋبليكامىزداعى ساۋاتسىزدىقتى جويۋ ماسەلەسى بارىنشا قولعا الىنعان كەزدە جوعارى پەدوگوگيكالىق كۋرستار بىتىرگەن ج.نۇرمانوۆ مادەني رەۆوليۋتسيانىڭ اناعۇرلىم ماڭىزدى تاپسىرمالارىن ورىنداۋعا بەلسەندى ارالاسىپ, كوممۋنا مەكتەبىنىڭ ءتاربيەشىسى, №2 بالالار ءۇيىنىڭ مەڭگەرۋشىسى بولادى. وسى كەزدەرى بەل شەشپەي ەڭبەك ەتكەن ول ساۋاتسىزدىقتى جويۋ مەكتەبىن, وكتيابر رەۆوليۋتسياسى اتىنداعى 9 جىلدىق مەكتەپتى (بۇگىندە قىزىلوردا قالاسىندا جۇمىس جاساپ تۇرعان №6 قازاق ورتا مەكتەبى), پەداگوگيكالىق قايتا دايارلاۋ كۋرستارىن, قىزىلورداداعى سول ۋاقىتتاعى العاشقى مامانداندىرىلعان وقۋ ورنى – اۋىل شارۋاشىلىعى تەحنيكۋمىن قۇرىپ, ءوزى باسقارادى. وسى ءىرى ىستەردىڭ ءبارىنىڭ باسىن قوسىپ ءجانابىل قابىل ۇلى نۇرمانوۆتىڭ قازاقستان حالقى مەن جاستارىنا, بالالارعا جاساعان قىزمەتىن, يۋنەسكو-دا بەلگىلەنگەن رەسەي اعارتۋشىسى, اتاقتى انتون سەمەنوۆيچ ماكارەنكونىڭ قازاق ەلىندەگى ۇلگىسى دەسەك, ارتىق ايتقاندىق ەمەس.
ول 1925 جىلى ۇلتتىق جاڭا ساياساتتىڭ جۇرگىزىلۋىنە جانە قازاقستان استاناسىنىڭ ورىنبوردان قىزىلورداعا كوشىرىلۋىنە بايلانىستى 1927 جىلى بكپ(ب) مۇشەلىگىنە قايتا قابىلدانادى. ءسويتىپ, 1925-1929 جىلدارى قىزىلوردا قالاسىنداعى ءبىلىم بەرۋ ءىسى بويىنشا ۋاكىلەتتى وكىل قىزمەتتەرىن اتقارادى. وسى كەزەڭدە العاشقى ۇلتتىق كادرلاردىڭ ىشىنەن حالىققا ءبىلىم بەرۋدىڭ قىزىلوردا ۋەزدىك ءبولىمىنىڭ ينسپەكتورى بولادى.
1926 جىلى قازاقستان ورتالىق اتقارۋ كوميتەتىنىڭ قىزىلوردا ايماقتىق سايلاۋ كوميسسياسى پرەزيديۋمىنىڭ ءمۇشەلىگىنە سايلانىپ, 1926-1928 جىلدارى حالىققا ءبىلىم بەرۋدىڭ قىزىلوردا ۋەزدىك ءبولىمىنىڭ مەڭگەرۋشىسى بولىپ تاعايىندالادى. ول 1927 جىلى وسى قىزمەتتە جۇرگەندە, قازاق ادەبيەتىنىڭ نەگىزىن سالۋشى, مەملەكەت قايراتكەرى ساكەن سەيفۋللين قىزىلوردا حالىق اعارتۋ ينستيتۋتىنىڭ رەكتورى بولىپ قىزمەت اتقارادى.
سودان 1927 جىلى جەلتوقساندا ج.نۇرمانوۆ قازاقستان ورتالىق اتقارۋ كوميتەتى قىزىلوردا ۋەزدىك سايلاۋ كوميسسياسىنىڭ حاتشىسى بولىپ تاعايىندالادى. ال 1928 جىلى 30 تامىزدا ءبىرىنشى ايماقتىق پەداگوگيكالىق كۋرستاردى وتكىزۋ كەزىندە اعارتۋشى قىزمەتكەرلەردىڭ العاشقى رەسپۋبليكالىق كونفەرەنتسياسىن ۇيىمداستىرادى.
ءجانابىل نۇرمانوۆ 1929 جىلى ەلىمىزدىڭ استاناسى قىزىلوردا قالاسىنان الماتى قالاسىنا اۋىسقاندا قىزىلوردا وبلىسىنداعى جالاعاش اۋداندىق پارتيا كوميتەتىن باسقارۋعا جىبەرىلەدى. ارتىنشا, ياعني 1931 جىلى, 35 جاسىندا بەلگىسىز سەبەپتەرمەن كەنەتتەن قايتىس بولادى. كەيىن ونىڭ ەسىمى قۇرمەتپەن ەسكە الىنىپ, وعان كەڭەس وكىمەتىنىڭ, قازاق ەلىنىڭ دامۋىنا وزىندىك ۇلەس قوسقانى ءۇشىن «قازاق كسر-ءنىڭ ەڭبەك سىڭىرگەن مۇعالىمى» قۇرمەتتى اتاعى بەرىلدى. بۇگىندە قىزىلوردا قالاسىندا ي.توقتىباەۆ كوشەسىندەگى ولكەتانۋ مۇراجايى جانىندا ءجانابىل قابىل ۇلى نۇرمانوۆ پەن كەڭەس وكىمەتىنىڭ قالىپتاسۋى كەزەڭىندەگى ازاماتتىق سوعىستا ءوز جاندارىن قۇربان ەتكەن باتىرلارىمىز, ونىڭ 18 سەرىگىن ەسكە تۇسىرەتىن باۋىرلاستار ەسكەرتكىش-مەموريالى ورناتىلعان. قالا كوشەلەرىنە ولاردىڭ اتتارى بەرىلگەن.
ءجانابىل قابىل ۇلى 1931 جىلى قايتىس بولعاندا ونىڭ ارتىندا قىزىلوردا قالاسىنداعى ايەلدەر مەكتەپ گيمنازياسىنىڭ العاشقى ديرەكتورى بولىپ قىزمەت اتقارعان اياۋلى جارى زايدا يۋنۋسوۆا جانە 4 جاستاعى ۇلى ەركىن مەن التى ايلىق قىزى فاريدا قالادى. ۇلى ەركىن جانابىلوۆ اكەسى مەن اناسىنىڭ جولىن قۋىپ, ءبىلىم بەرۋ جولىندا ۇلكەن جەتىستىكتەرگە قول جەتكىزىپ, قۇقىق قورعاۋ سالاسىندا قىزمەتتەر اتقاردى. ول رەسپۋبليكا عىلىمىنا وزىندىك ۇلەسىن قوسىپ, ۇزاق جىلدار قاراعاندىداعى كسرو ءىىم جوعارى مەكتەبىندە قىزمەت ەتىپ, ەڭبەك قۇقىعى كافەدراسىن باسقاردى, كەيىننەن الماتىداعى كسرو ءىىم جوعارى مەكتەبىندە قىزمەت ەتىپ, ميليتسيا پولكوۆنيگى, دوتسەنت, زاڭ عىلىمدارىنىڭ كانديداتى دارەجەسىنە دەيىن جەتتى. قىزى فاريدا دا اكە ءۇمىتىن اقتاپ, 1956-1961 جىلدارى قازاقستاننىڭ دەنساۋلىق ساقتاۋ سالاسىنا ءوز ۇلەسىن قوسقان قۇرمەتتى ادام بولدى. 1961-1991 جىلدار ارالىعىندا 30 جىلدان استام ۋاقىت بالالار ءۇيىن باسقارىپ, قۇرمەتتى ەڭبەك دەمالىسىنا شىققانعا دەيىن جىل سايىن 80-گە جۋىق بالاعا پانا بولعان, بۇگىندە 80 جاسقا تولعان اياۋلى انا. ءبۇگىنگى كۇنى قازاقستاننىڭ العاشقى قالىپتاسۋ كەزەڭدەرىندە حالقى ءۇشىن ەڭبەك ەتكەن ۇلگىلى اتا مەن اكە جولىن ءجانابىل نۇرمانوۆتىڭ نەمەرەلەرى جالعاستىرۋدا. ولاردىڭ ىشىنەن تۇڭعىش نەمەرەسى قۇقىق عىلىمدارىنىڭ دوكتورى, زاڭ عىلىمدارىنىڭ كانديداتى, ءىىم-ءنىڭ پوليتسيا پولكوۆنيگى, قازىرگى كۇنى قازاقستان رەسپۋبليكاسى قاۋىپسىزدىك كەڭەسى احۋالدىق ورتالىعىنىڭ مەڭگەرۋشىسى قىزمەتىن اتقارىپ وتىرعان نۇرلان ەركىن ۇلى ءجانابىلوۆتى اتاپ ايتۋعا بولادى.
حالقى ءۇشىن ەلەۋلى ەڭبەك ەتكەن اتالارىمىزدىڭ تاريحتاعى وزىندىك ورنىن ايقىنداۋىمىز وتكەنگە قۇرمەتىمىز. ولار تۋرالى دەرەكتەردى جارىققا شىعارىپ, ونەگەلى ىستەرىن كەلەر ۇرپاققا ۇلگى ەتۋىمىز ءبىزدىڭ پارىزىمىز بولماق.
ءابدىراحمان قىدىربەك.
––––––––––––––––
سۋرەتتە: ءجانابىل نۇرمانوۆ وتباسىمەن بىرگە. قىزىلوردا. 1931 جىل.