ەۋرازيالىق مەديا-فورۋمىنىڭ ەكىنشى كۇنى. قازاقستان رەسپۋبليكاسى اقپارات جانە كوممۋنيكاتسيالار ءمينيسترى داۋرەن اباەۆ فورۋم دەلەگاتتارىنا ارنالعان قازاقستان پرەزيدەنتى نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ قۇتتىقتاۋ حاتىن جەتكىزدى.
فورۋم سىندارلى پىكىر الماسۋدى قامتاماسىز ەتەدى
قازاقستان پرەزيدەنتى فورۋمنىڭ جىل سايىن كەڭ اۋقىمدى ماسەلەلەر بويىنشا اشىق ءارى تاراپسىز ديالوگ جۇرگىزۋگە دايىن مەديا سالاسىنىڭ كاسىپقويلارىن جينايتىنىن اتاپ ءوتتى. «ەۆوليۋتسيانىڭ 15 جىلى: قۇبىلمالى دۇنيە جانە بىزگە وزگەرىس اكەلگەن الەم» اتتى كۇن ءتارتىبى فورۋمنىڭ رۋحىن ءدال كورسەتىپ تۇر. بۇل جۋرناليستەر مەن ساراپشىلارعا عالامدىق اقپاراتتىق كەڭىستىكتەگى كوكەيكەستى ماسەلەلەر بويىنشا پىكىر الماسۋعا, ءوز ۇستانىمىن ايقىنداۋعا مۇمكىندىك بەرەدى.
نۇرسۇلتان نازارباەۆ اقپاراتقا قول جەتكىزۋدىڭ اشىق ارنالارىن جەتىلدىرىپ, ۇزدىكسىز ديالوگتى قامتاماسىز ەتۋ قاجەت دەپ سانايدى. بۇل ءوز كەزەگىندە پايدا بولعان بارلىق تۇيتكىلدەردى شەشۋدە ىنتىماقتاستىق ورناتۋدىڭ وزەكتى شارتى بولىپ تابىلادى. قازاقستان پرەزيدەنتى جۋرناليست ماماندىعى قوعامعا قىزمەت ەتۋدىڭ جانە جوعارى ەتيكالىق, مورالدىق – ادامگەرشىلىك قاسيەتتىڭ ۇلگىسى بولۋى ءتيىس ەكەنىنە توقتالدى.
«ەۋرازيالىق مەديا-فورۋم – بارلىق كوكەيكەستى ماسەلەلەردى تالقىلاۋدىڭ تاعى ءبىر مۇمكىندىگى. كاسىبي قۇرام مەن فورۋمنىڭ ناتيجەلىلىگى بارلىق قاتىسۋشىلارعا پايدالى بولىپ تابىلاتىن سىندارلى پىكىر جانە تاجىريبە الماسۋدى قامتاماسىز ەتەدى. بارلىق قاتىسۋشىلارعا جەمىستى پىكىرتالاس پەن جارقىن اسەر تىلەيمىن!» دەلىنگەن ەلباسىنىڭ قۇتتىقتاۋىندا.
جاڭا بۋىن ەر جەتىپ كەلەدى
وسىمەن ون بەسىنشى رەت الەمنىڭ ءار شالعايىنداعى ءارىپتەستەرىمىزدى توعىستىرىپ وتىرعان القالى جيىندا ەۋرازيالىق مەديا-فورۋم ۇيىمداستىرۋ كوميتەتىنىڭ ءتورايىمى داريعا نازارباەۆا XV ەۋرازيالىق مەديا-فورۋمنىڭ كۇللى مۇسىلمان ءۇشىن قاسيەتتى ءھام شاپاعاتى مول رامازان ايىندا ءوتىپ جاتقانى زور مانگە يە ەكەنىن اتاپ ءوتتى.
داريعا نازارباەۆا بۇگىنگى فورۋمدا اقپاراتتىق تەحنولوگيالاردىڭ دامۋىمەن قوسا, ادامزاتتى الاڭداتقان تۇيتكىلدى تاقىرىپتار تارقاتىلاتىنىن اتادى.
– مەن وسى جىلدارى ءبىزدىڭ اينالامىزدا بولعان وزگەرىستەردى بايانداسام دەيمىن. ەگەر ءبىزدىڭ سالامىز – بۇقارالىق اقپارات قۇرالدارىنا توقتالساق, مۇندا بارلىعى دەرلىك وزگەردى.
ءبىز 2002 جىلى تۇڭعىش رەت الماتىدا باسقوسقان كەزدە ايفون مەن ايپاد جوق ەدى. فەيسبۋك, ينستاگرام, ۆاتساپ دەيتىندەر اتىمەن بولعان جوق.
ومىرىمىزگە iPhone, iPad دەندەپ ەنىپ, ۇيرەنشىكتى قۇرالعا اينالدى. ال «پەيدجەر» ءسوزى ۇمىتىلدى دەسە دە بولادى. ديسكىلى تەلەفوندى تەك ەسكى كينودان كورەسىز. تەلەديدار جاشىگى سۇيىق كريستالدى ەكرانعا اينالدى. نوۋتبۋكتاردىڭ ءتۇر-ءتۇرى كوز جاۋىن الادى. سمارتفون – قالتاعا سىيىپ كەتەتىن دەربەس كومپيۋتەر. ينتەرنەتتەگى ىزدەۋ جۇيەسى كەز كەلگەن اقپاراتقا جول اشادى. بالالار دەۆايستارمەن بۇرىن قۋىرشاقپەن ويناعانداي الدانادى.
بۇكىل الەمدە مەدياتۇتىنۋ ءمۇلدە باسقاشا سيپات الدى. ەڭ باستىسى – جاڭا مەديادا ءوزىن سۋدا ءجۇزگەن بالىقتاي سەزىنەتىن بۋىن پايدا بولدى. كوپشىلىك ولاردى تۇڭعىش تسيفرلى بۋىن دەپ اتايدى.
ءاربىر جاڭا گادجەتكە تاڭعالاتىن بىزدەر مەن سىزدەر, قادىرلى فورۋمعا قاتىسۋشىلار. تەلەۆيزيانى قانداي دا ءبىر جاڭا ينتەرنەت قوسىمشا جەڭە مە, الدە كەرىسىنشە مە دەپ ۇزاق ايتىسامىز. ال 10, 15, 20 جاستاعىلار بۇل گادجەتتەر, قوسىمشالار, سەرۆيستەر جانە الەۋمەتتىك جەلىمەن بىرگە تۋعان, سولارمەن بىرگە ءوسىپ جاتىر. ينتەرنەت, سمارتفون جانە ەركىن كوممۋنيكاتسياسىز ءوز ءومىرىن كوزگە ەلەستەتە دە المايدى.
وسى وسكەلەڭ ۇرپاق ءداستۇرلى جانە جاڭا مەديا اراسىندا تاڭداۋ جاسامايدى. ولاردى وزدەرىنە قولايلىسىن پايدالانادى, دەدى ۇيىمداستىرۋ كوميتەتىنىڭ ءتورايىمى.
ايتپاقشى, مىنە, سوندىقتان دا تسيفرلىق بۋىن ينتەرنەتكە, موبيلدىك قوسىمشالارعا قانداي دا ءبىر سەرۆيس نە مۇمكىندىك دەپ ەمەس, اجىراماس, ومىرلىك ماڭىزى بار قىزمەت دەپ قارايدى. ال ونى پايدالانۋعا شەكتەۋ قويسا, از دا ەمەس, كوپ تە ەمەس, ءومىر ءسۇرۋ سالتىنا قاستاندىق دەپ قابىلدايدى.
كوپ ەلدەردە جۇرگىزىلگەن زەرتتەۋلەر اكە مەن بالا اراسىنداعى بۇرىننان كەلە جاتقان تەكەتىرەستىڭ تسيفرلىق سالاعا اۋىسىپ, كوپ جاعدايدا مەدياتۇتىنۋ توڭىرەگىندە ورىستەيتىنىن كورسەتىپ بەردى. الايدا ەرەسەكتەر, ينتەرنەت پەن تسيفرلىق ءىس-قيمىلدى رەتتەۋگە كىرىسكەندە مۇنى ەسەپكە المايمىز.
بىراق بۇل تسيفرلى دۇنيە رەتتەۋگە, ال ونى پايدالانۋشىلار سان قيلى كيبەرقاتەردەن قورعاۋعا مۇقتاج ەمەس دەگەندى ءبىلدىرمەيدى. ونى مەملەكەتتىك رەتتەۋ اقىلعا قونىمدى جانە جاۋاپتى بولۋى قاجەت دەگەن ءسوز. مۇنى جاس بۋىن ۇعىنىپ, قابىلداۋى ءتيىس. ەرەسەكتەر ءوز بالالارىنا تۇسىندىرە ءبىلسىن.
جاڭا تسيفرلى الەم وزىمەن بىرگە مەيىرىم مەن ءومىردىڭ جاڭا بوياۋلارىن, قارىم-قاتىناس پەن دامۋ ءۇشىن تاماشا مۇمكىندىك قانا الىپ كەلمەيدى. ءبارىمىز دە الەۋمەتتىك جەلىدەگى بالانى ءوز-وزىنە قول جۇمساۋعا يتەرمەلەيتىن «ءولىم توپتارى» تۋرالى بىلەمىز.
ءبىزدىڭ سمارتفونداعى مەسسەندجەرلەر ادامدار اراسىنداعى اسا قولايلى كوممۋنيكاتسيالىق قۇرال عانا ەمەس, ونىڭ ارتىقشىلىعىن تەرروريستەر, ەسىرتكى ساتۋشىلار جانە باسقا دا قىلمىسكەرلەر پايدالاناتىنىن جاقسى بىلەمىز.
بۇگىندە قوعام مەن ادامزاتقا جاڭا كوممۋنيكاتسيالىق تەحنولوگيالار توندىرەتىن قاۋىپ-قاتەر تالقىعا تۇسپەگەن بىردە-ءبىر ەل الەمدە جوق, دەدى ۇيىمداستىرۋ كوميتەتىنىڭ ءتورايىمى.
قىزىل كىتاپ قالىڭداپ بارادى
سوڭعى 15 جىلدا قورشاعان ورتا دا ۇلكەن وزگەرىسكە ۇشىرادى. اۋا رايى قولايسىزدىعىن تۋىنداتىپ وتىرعان كليماتتىڭ وزگەرۋىمەن قوسا, تۇرلەردىڭ جويىلۋ قاسىرەتىن كورىپ وتىرمىز. قىزىل كىتاپ بارعان سايىن قالىڭداپ بارادى.
كۇن سايىن الەم سان قيلى تۇرگە جاتاتىن 10-نان 130-عا دەيىن ءتىرى ورگانيزمنەن ايىرىلىپ جاتىر. ولاردى قالپىنا كەلتىرۋ مۇمكىن ەمەس. وسىلايشا, 15 جىل ىشىندە قانشا جان-جانۋاردان ايىرىلىپ قالعانىمىزدى ەسەپتەۋ قيىندىق تۋدىرمايدى...
ەسەسىنە ادامزات عارىشتى مىقتاپ يگەرۋدە. دەگەنمەن, تەحنولوگيانىڭ قارىشتاپ دامۋى الەمدىك ساياساتتاعى قاتىگەزدىكپەن قاتار ءجۇرىپ جاتىر. سوعىس اتاۋلى توقتاماي تۇر. قاقتىعىس دەرەكتەرىن قامتيتىن ۋپسالا ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ جالپىلاما ماعلۇماتىنا سۇيەنسەك, 1989-2014 جىلدارداعى تەك قانقۇيلى قاقتىعىستاردىڭ سالدارىنان اسكەريلەر اراسىنداعى شىعىن 1 ميلليوننان اسىپ كەتتى. اسكەري قاقتىعىستارعا تارتىلعان ەلدەردە قۇربان بولعان بەيبىت تۇرعىنداردىڭ سانىن ەسەپتەۋ قيىن. ويتكەنى ول جەرلەردە حالىق ساناعىن جۇرگىزۋ مۇمكىن ەمەس.
بۇۇ مالىمەتى بويىنشا, ەرىكسىز ميگرانتتار مەن بوسقىندار سانى 25 ميلليون 800 مىڭ ادامعا جەتتى. بۇل ءححى عاسىر باسىنداعى كورسەتكىشتەن 50 پايىز ارتىق. باتىس جانە شىعىس ەۋروپاعا جوڭكىلگەن بوسقىندار لەگىنىڭ جانىندا «حالىقتاردى جاپپاي كوشىرۋ» كارتيناسى ءوزى جايىنا قالادى.
الەم تەرروريزمنىڭ قارا تولقىنىنا تۇنشىعىپ تۇر. لاڭكەستىك ارەكەتتەر الەمنىڭ ءار تۇكپىرىندەگى مىڭداعان ادامنىڭ ءومىرىن جالمادى.
سوڭعى 15 جىل ىشىندە حالىقارالىق جاعداي «قىرعي-قاباق سوعىستىڭ» بەلگىلەرىمەن مەيلىنشە كۇردەلەنە تۇسكەنىن ايتپاي كەتۋگە بولمايدى. ول كەيدە كادىمگى سوعىسقا اينالىپ كەتەردەي قاۋىپ توندىرەدى. مەملەكەتتەر باسشىلارىنىڭ ءسوز اۋانى دا وزگەردى. وندا توزبەۋشىلىك, ب ۇلىڭعىر, كەيدە ەڭ قۋاتتى ءارى جاڭا قارۋ-جاراعىن كورسەتۋ ارقىلى اشىق قوقان-لوقى ءبىلدىرۋ سەزىلەدى.
اقش, رەسەي جانە ەۋروپا وداعى اراسىنداعى ءوزارا ءتۇسىنىستىكتىڭ تومەن دەڭگەيى دە الاڭداتپاي قويمايدى. سونداي-اق ەۋروپا دوستاستىعى ەلدەرى ۇلىبريتانيانىڭ Brexit جانە كاتالونياداعى سەپاراتيزم ارەكەتىمەن كۇشەيگەن «ەۋروسكەپتيتسيزم» داعدارىسىن باستان كەشىرۋدە.
البەتتە, مۇنداي وقيعالار الەمدىك مەديادا كورىنىس تاپپاي قويمادى. ينتەرنەت, الەۋمەتتىك جەلىلەر جانە وزگە دە كوممۋنيكاتسيالىق سەرۆيستەردىڭ قارقىندى دامۋى كادۋىلگى جۇيەنى كۇرت وزگەرتتى. دەۆايستار مەن گادجەتتەردىڭ سالىستىرمالى قولجەتىمدىلىگى مەديا وقيعالارىنا ءجۇزدەگەن ميلليون ادامنىڭ تىكەلەي قاتىسۋىنا مۇمكىندىك بەردى. جەلى اۆتورلارى – بلوگەرلەر پايدا بولدى. ولاردىڭ كەيبىرى تانىمالدىق جاعىنان ءداستۇرلى باسىلىمداردىڭ كورنەكتى جۋرناليستەرىمەن باسەكەگە تۇسۋدە. ءوز كەزەگىندە باسىلىمداردىڭ تارالىمى ازايدى. تەلەۆيزيانىڭ بۇرىنعىداي ۇستەمدىگى جوق. ويتكەنى سمارتفونى بار كەز كەلگەن ادام ءوزى رەپورتاج جاساپ, ءتىپتى دەرەكتى فيلم تۇسىرە الادى. 2005 جىلى پايدا بولعان اۋقىمدى You Tube ۆيدەوحوستينگى اۆتورلاردىڭ ۇجىمدىق ستۋدياسىنا اينالدى. مۇندا ولار ءوز باعدارلاماسىن, ۆيدەوبلوگىن, سيۋجەتىن ورنالاستىرىپ, ميلليونداردىڭ اۋديتورياسىنا ۇسىنادى, دەدى ەۋرازيالىق مەديا-فورۋم ۇيىمداستىرۋ كوميتەتىنىڭ ءتورايىمى.
قارقىندى مودەرنيزاتسيا ءتۇرلى ماسەلەلەر تۋىنداتۋدا
مەديانىڭ قارقىندى مودەرنيزاتسيالانۋى, تسيفرلاندىرۋ وزىمەن بىرگە ءتۇرلى ماسەلەلەردى تۋىنداتۋدا, دەگەن ۇيىمداستىرۋ كوميتەتىنىڭ ءتورايىمى فورۋم كوتەرۋگە ءتيىستى كوكەيكەستى جايتتارعا شولۋ جاسادى.
– ينتەرنەت كەڭىستىگىنە وپ-وڭاي كىرۋ ءوزىن تانىتقىسى كەلەتىن تالانتتارعا عانا ەمەس, نەبىر اۆانتيۋريستەرگە, قىلمىسكەرلەرگە, ءتۇرلى تەرىس ناسيحاتشىلارعا, تەرروريزم تەورەتيكتەرى مەن پراكتيكتەرىنە, ارازدىق پەن وشپەندىلىككە شاقىراتىندارعا دا جول اشتى.
الگى ترولل دەپ اتالاتىن اقپارات سوعىسىنىڭ كوزگە كورىنبەيتىن جاۋىنگەرلەرى, سونداي-اق جالعان جاڭالىق – فەيك جاسايتىندار ناعىز ماسەلەگە اينالدى. مويىنداعان ءجون, بۇلاردىڭ قاسىندا تابلويد ءتاۋىر دۇنيە سياقتى بولىپ كورىنەدى.
مەن سۋرەتتەگەن كارتينا تىم ايانىشتى بولىپ كورىنۋى دە ىقتيمال. بالكىم, سولاي شىعار. وندا ول وسى فورۋمدا ءسوز سايىسى, جوققا شىعارۋ مەن پىكىرتالاس تاقىرىبىنا اينالسىن. مەنىڭشە, ءبىزدىڭ فورۋمنىڭ وتكەن 15 جىلداعى باستى جەتىستىگى دە سول – شىنايى دا ءادىل, سونىمەن قاتار جالعان ساياسي ۇستامدىلىققا جاناسپايتىن جايسىز پىكىر ءبىلدىرۋ ءمۇمكىندىگى بولىپ تابىلادى.
فرەنسيس فۋكۋياما ايتقانداي, «تاريحتىڭ اقىرى» دەيتىن ۇعىم جوق. ادامزات تاريحى شەكسىز ءارى ءولشەۋسىز قاسىرەتكە تولى. بىراق بۇل ەڭسەنى تۇسىرۋگە سەبەپ بولا المايدى!
د.نازارباەۆا ۇيىمداستىرۋ كوميتەتى اتىنان فورۋمنىڭ نەگىزىن قالاۋشىلاردىڭ ءبىرى, كونفەرەنتسيانىڭ دۇنيەگە كەلۋىنە جانە ودان ءارى دامۋىنا زور ۇلەس قوسقان ارمەن ساركيسيان مىرزاعا ريزاشىلىعىن بىلدىرە وتىرىپ, ونى ۇلت الدىنداعى اسا جاۋاپتى قىزمەت ارمەنيا پرەزيدەنتى لاۋازىمىنا سايلانۋىمەن قۇتتىقتاپ ءوتتى.
جاھاندى كەزگەن سالقىن لەپ
مەديا-فورۋمنىڭ العاشقى جيىنى «حالىقارالىق قاتىناستار ەۆوليۋتسياسى: جاھاندىق سالقىندىق» ءماجىلىسىنەن باستالدى.
الەمدىك احۋالدىڭ اۋانى وزگەرىپ كەلەدى. الايدا اڭگىمە تەك اۋا رايى تۋرالى عانا ەمەس. ساياسي مەتەرەولوگيا دا تۇراقسىز. جاھاندىق كليمات جىلىپ كەلە جاتقانىمەن, حالىقارالىق قاتىناستاردا ىزعار سەزىلەدى.
سوڭعى جىلدارى ەۋروپا بىرقاتار ساياسي جانە ەكونوميكالىق قيىندىقتارمەن بەتپە-بەت كەلۋدە. برەكسيت پەن بوسقىندار ءنوپىرى, گرەكياداعى قارىز داعدارىسى, تەرروريزم قاۋپىنىڭ جاڭعىرۋى «كارى قۇرىلىقتى» قالجىراتىپ ءبىتتى. ەۋروپالىق وداقتىڭ قۇرىلىمى مەن بولاشاقتاعى سيپاتى تۋرالى ءجيى اڭگىمە كوتەرىلە باستادى.
ءماجىلىس مودەراتورى, ۆۆس ەۋروپا ارناسىنىڭ اعا ءتىلشىسى گەۆين حيۋيتت ( ۇلىبريتانيا) دوڭگەلەتە جۇرگىزگەن كونفەرەنتسيادا ەۋروپانىڭ بۇگىنگى احۋالىنا باق الەمىندەگى تانىمال تۇلعالار ساراپتاما جاسادى. ولاردىڭ قاتارىندا يتاليا پارلامەنتىنىڭ مۇشەسى, جۋرناليست دەبورا بەرگاميني, «فيگارو» (فرانتسيا) گازەتىنىڭ شولۋشىسى رەنو جيرار, وكسفورد ساراپتاۋ ينستيتۋتىنىڭ اعا كەڭەسشىسى سەم ۋيلكين, «سولشىل كۇشتەردىڭ دەموكراتيالىق وداعى» (SLD) پارتياسى جەتەكشىسىنىڭ ورىنباسارى ەجي ۆاندەرليح بار.
بۇگىن ەۋرازيالىق مەديا-فورۋم ءوز جۇمىسىن اياقتايدى. ءۇشىنشى كۇنى ءۇش بىردەي ۇلكەن تاقىرىپ تالقىعا تۇسەدى. نەگىزگى ءماسەلە «مەديا ەۆوليۋتسياسى: بلوگوسفەرانىڭ وركەندەۋى قاۋىپ پە الدە ورلەۋ مە؟» تاقىرىبىندا ءوربيدى.
شاحيد كۋرەشي, «لوندون پوست» گازەتىنىڭ شولۋشىسى ( ۇلىبريتانيا):
– الدىمەن الماتى قالاسى تۋرالى ءوز ويىمدى جەتكىزگىم كەلەدى. مەن بۇل شاھارعا بيىل ەكىنشى رەت كەلىپ تۇرمىن. ۇناتىپ قالدىم. قىزمەت ورنىم ۇلىبريتانيادا بولعانىمەن, شىققان تەگىم پاكىستاندىق.
ەندى نەگىزگى ساۋالعا كوشەيىن. وزدەرىڭىزگە ءمالىم, بۇگىنگى تاڭدا جۋرناليستيكا ارالاسپايتىن سالا جوقتىڭ قاسى. تسيفرلى تەحنولوگيانىڭ قارىشتاۋىنىڭ ارقاسىندا اقپارات سالاسىندا مەديا-ەتيكا تۋرالى دابىل قاعاتىن كەزەڭ تۋدى. بۇرمالانعان اقپاراتتىڭ قوعامعا, حالىققا تەرىس اسەرى كورىنۋدە. فەيك جاڭالىقتاردىڭ ءتۇرلى جولدارمەن تاسقىنداپ تارالۋى كاسىپقوي جۋرناليستەردىڭ بەدەلىنە نۇقسان كەلتىرەرى انىق. ونىڭ بارلىعى دا جاڭا تەحنولوگيالار ارقىلى ىسكە اسۋدا. بۇل فورۋمدا قازىرگى الەمدىك جاھاندانۋ اياسىنداعى وراسان وزگەرىستەر تۋرالى كەڭىنەن تالقىلانۋ ۇستىندە. قاتىسۋشىلار سانىنىڭ كوپتىگى مەديا-فورۋمنىڭ بەدەلىن ارتتىرادى دەپ ويلايمىن.
ايمان مۇساقوجاەۆا, قازاقستاننىڭ ەڭبەك ەرى (قازاقستان):
– ەۋرازيالىق مەديا-فورۋمنىڭ كەزەكتى جيىنىنا شاقىرىلعانىمدى ءمارتەبە سانايمىن. ونىڭ ۇستىنە مەن «حابار» اگەنتتىگىنىڭ اقىلداستار القاسىنىڭ مۇشەسىمىن. سوندىقتان دا فورۋم مەن ءۇشىن دە وتە قىزىقتى بولدى. ويتكەنى كۇللى الەم وزگەرىپ, جاھاندانۋ ءداۋىرى تۇسىندا كەز كەلگەن سانالى ازامات قازىرگى عالامدىق وزگەرىستەردەن تىس قالا المايدى.
بۇقارالىق اقپارات قۇرالدارى ايەل مەن قىز بالالارعا قاتىستى زورلىق-زومبىلىققا جول بەرەتىن الەۋمەتتىك ستەرەوتيپتەردى قايتالاۋدان جالىعار ەمەس. فەيك جاڭالىقتار تۋراسىندا وسىنى ايتار ەدىم. قازىر سمارتفوننىڭ ارقاسىندا ءاربىر ازامات جۋرناليستيكادان ءوز ۇلەسىن العىسى كەلەتىن سياقتى, سول سەبەپتى دە بۇل مەديا جيىن جۋرناليست قاۋىمىنىڭ بويىن تەزدەتىپ جيۋعا سەبەپشى بولادى دەپ سەنەمىن. اقپارات سالاسىنداعى اقيقاتقا جۇگىنۋ جولىنداعى شىنايى ايقاس ەندى باستالعان سەكىلدى.
ماتتەو رەنتسي, يتاليانىڭ بۇرىنعى پرەمەر-ءمينيسترى (يتاليا):
– بۇگىنگى سالتاناتتى ماجىلىسكە الماتى اكىمىنىڭ قاتىسۋىنا وراي ءارى كەزىندە ءوزىم دە فلورەنتسيا قالاسىنىڭ مەرى قىزمەتىن اتقارعانىما وراي ەسكىدەن كەلە جاتقان تاريحي ءبىر وقيعا تۋرالى ايتىپ, كونە ءبىر شىندىقتىڭ سىرىن اشايىن. ءوز زامانىندا جاپ-جاس ءمۇسىنشى ميكەلانجەلو العاش رەت بيلىك تاراپىنان مادەنيەتتى تۇردە ءبىر ۇسىنىس الىپتى. ياعني شاھار باسشىسىنا ميكەلانجەلو مۇسىندەگەن ايگىلى ءداۆيدتىڭ مۇرنى ۇناماپتى. سوندا ول مۇسىنشىدەن قالاي دا ءداۆيدتىڭ مۇرنىن وزگەرتۋدى تالاپ ەتكەن ەكەن. قاتتى قينالعان جاس ءمۇسىنشى اقىر سوڭىندا ءداۆيدتىڭ مۇرنىنا ۇنتاقتالعان قۇرعاق بوياۋدى شاشىپ جىبەرەدى. بۇدان ارتىق وزگەرىس جاساي المايتىنىن ايتادى. بۇگىنگى بۇقارالىق اقپارات قۇرالدارىنا ءاردايىم دا وسىنداي سىني تالاپتاردىڭ قاجەتتىلىگى تۋراسىندا اڭگىمە قوزعالعاندا مەنىڭ ويىما وسى ءبىر تاريحي وقيعا تۇسەدى.
رەنو جيرار, «فيگارو» گازەتىنىڭ شولۋشىسى (فرانتسيا):
– ەۋروپا كۇشتەپ ءوزگەرىستەر ەنگىزۋدىڭ ۇلگىسىن ءوزى كورسەتتى دەر ەدىم. الدە بىزدەر ەۋروپالىقتار ەمەسپىز بە؟! ەگەر رەسەي ءتوڭىرەگىنە بيلىگىن كۇشتەپ ءجۇرگىزەر بولسا, وزگە ەۋروپالىقتار جاپپاي قارۋ-جاراق قۋاتىن نىعايتۋعا ءتيىس پە؟! ەۋروپالىق قورعانىس جۇيەسىن كۇشەيتۋدىڭ العىشارتتارى بريۋسسەلدە قاراستىرىلىپ تا جاتىر. ايتالىق, بۇگىنگى ەۋروپا شىن مانىندە تاۋەلسىز بە؟!
الايدا قازىر گەرمانيا ءوزىنىڭ قارۋلى كۇشتەرىن نىعايتۋعا سونشالىقتى مۇددەلى ەمەس. 2014 جىلدىڭ اقپانىندا گەرمانيا مەن فرانتسيا باسشىلارى مينسك قالاسىندا رەسەي فەدەراتسياسىنىڭ باسشىسى پۋتينمەن مارتەبەلى كەزدەسۋ وتكىزۋى بارىسىندا ۋكراينا جانە قىرىم تۇبەگى تۋرالى ماڭىزدى اڭگىمە بولدى. وكىنىشكە قاراي, بۇل كەلىسسوزدەر اياقسىز قالدى. بۇعان ەۋروپا ليدەرلەرى كىنالى دەپ ويلايمىن.
تالعات ءسۇيىنباي,
ايناش ەسالي,
«ەگەمەن قازاقستان»
الماتى
سۋرەتتەر اشىق رەسۋرستاردان الىندى