كەشە قارجى مينيسترلىگىندە تاۋەلسىزدىكتىڭ 20 جىلدىعىنا وراي قازاقستان قارجى جۇيەسىنىڭ ارداگەرلەرى مەن ءۇزدىك قارجىگەرلەرى ماراپاتتالعان سالتاناتتى شارا ءوتتى. ولاردى قارجى ءمينيسترى بولات جامىشەۆ, ۇلتتىق بانك توراعاسى گريگوري مارچەنكو جانە باسقالار قۇتتىقتادى.
مەرەكەلىك ماراپاتتاۋلار «ءتاۋەلسىزدىكتىڭ 20 شىڭى – 20 جۇلدىزدى كۇن» كۇنتىزبەسىندەگى «التىن تەڭگە» كۇنىنە ورايلاس ءوتتى. بۇل كۇنى 150-دەن استام قارجىگەرلەر, ونىڭ ىشىندە 70 ۇزدىك قىزمەتكەر «قارجى قىزمەتىنىڭ ۇزدىگى» توسبەلگىسىن كەۋدەلەرىنە تاقتى. سونداي-اق وسى كۇنى بارلىق وبلىس ورتالىقتارىندا 800-دەن استام قارجى قىزمەتكەرلەرىنە سىي-سىياپات ۇسىنىلدى. الدىمەن قارجى ءمينيسترى بولات جامىشەۆ ەل تاۋەلسىزدىگىنىڭ 20 جىلدىعىنا وراي قازاقستان قارجى جۇيەسىنىڭ ارداگەرلەرىن قۇتتىقتادى. بۇگىندە ءارقايسىمىز ەل ەكونوميكاسىنىڭ ءوركەندەۋىنە كۋا بولىپ وتىرمىز. قازاقستان ەكونوميكاسىنىڭ قازىرگى دامۋى ساتىسىندا قارجى سەكتورى جاڭا ساپالى دەڭگەيگە كوشتى. ەلىمىزدىڭ قارجى جۇيەسى تمد-نىڭ باسقا ەلدەرىمەن سالىستىرعاندا ەڭ ۇدەمەلى جۇيە رەتىندە تانىلدى. مۇنى حالىقارالىق جەتەكشى ساراپشىلار دا راستاپ وتىر. تاۋەلسىزدىك جىلدارى وسى جەتىستىكتەرگە بورىشتارىن ابىرويمەن اتقارعان جانە قارجىگەرلەردىڭ كەيىنگى بۋىنىنا ءوز بىلىمدەرىن بەرگەن ءبىزدىڭ ارداگەرلەرىمىز نەگىزگى ۇلەس قوستى, دەدى ب. جامىشەۆ. مينيستر ارداگەرلەرگە جانە قارجى مينيسترلىگىنىڭ ەلەۋلى ەڭبەك ەتكەن قىزمەتكەرلەرىنە ەلىمىزدە تۇڭعىش رەت تاعايىندالىپ وتىرعان «قارجى قىزمەتىنىڭ ۇزدىگى» اتتى ۆەدومستۆولىق ناگرادالاردى تابىس ەتتى.
ال ۇلتتىق بانك توراعاسى گريگوري مارچەنكو ۇلتتىق بانك پەن قارجى مينيسترلىگىنىڭ ەلىمىزدىڭ قارجى جۇيەسىنىڭ ەكى قاناتى سەكىلدى ۇزاق جىلدار بويى بىرگە تابىستى جۇمىس جاساپ كەلە جاتقاندىعىن اتاپ ءوتتى. ۇلتتىق بانكتە قىزمەت ەتكەن كادرلارىمىز كەيىنىرەك قارجى مينيسترلىگىندە, بولماسا قارجى مينيسترلىگى ماماندارى ءبىزدىڭ سالاعا اۋىسىپ تا ابىرويلى جۇمىس اتقارىپ كەلەدى. ۇلتتىق بانك باسقاراتىن وزگە دە ەسەپشوتتاردى ەسەپكە الا وتىرىپ, قارجى مينيسترلىگىنىڭ ءبىزدىڭ قۇرمەتتى, قادىرلى كليەنتىمىز ەكەنىن ەسكە سالعىم كەلەدى. 15 قاراشادا قارجىگەرلەر كۇنى ءوتتى, تەڭگەمىزگە 18 جىل تولدى. وسى شارالاردىڭ باسى-قاسىندا جۇرگەندىكتەن, مەن ءۇشىن دە ورنى ەرەكشە. وسىنداي مەرەيلى كۇنى سىزدەردى ۇلتتىق بانك ۇجىمى اتىنان تاۋەلسىزدىكتىڭ 20 جىلدىعىمەن, وتكەن كاسىبي مەرەكەلەرىڭىزبەن قۇتتىقتايمىن, دەپ اياقتادى ءوز ءسوزىن.
قارجىگەرلەردى ماراپاتتاۋدان سوڭ ۇلتتىق بانك توراعاسى جۋرناليستەرگە سۇحبات بەردى. قازاقستان 2011 جىلدى جاقسى قورىتىندىمەن اياقتاپ وتىر. ەكسپورتتالاتىن شيكىزات قۇنى جوعارى, ال بيۋدجەت كىرىسى شىعىستاردان اسىپ ءتۇستى, دەپ باستادى ءسوزىن توراعا. – ەڭ باستى جەتىستىگىمىز – قازاقستان قارجى جۇيەسىنىڭ قالىپتاسىپ, وسى ۋاقىت ىشىندە دامىپ وتىرعاندىعى بولىپ وتىر. كوپشىلىك 1991-1992 جىلدارداعى جاعدايدى ۇمىتىپ ۇلگەردى. ول كەزدە شىنىندا دا قازاقستان ءتاۋەلسىز مەملەكەت رەتىندە قالىپتاسىپ, اياعىنان تۇرىپ كەتەدى دەگەنگە كەيبىرەۋلەر سەنە قويمادى. ال بىزدە وزىق دەڭگەيلى قارجى جۇيەسى بولادى دەگەندى ەشكىم اۋىزعا دا المادى. 1994 جىلدارى وتكەن ءباسپاسوز ءماسليحاتتارىندا مەنىڭ ينفلياتسيا دەڭگەيى جىلىنا 10 پايىز بولادى دەگەنىمە بەتىمە تۋرا كۇلگەندەر بولدى, قۇندى قاعازدار رىنوگى قانداي بولاتىندىعىن ايتقانىمدا ودان دا قاتتى كۇلكىگە قالدىم. كاسىپورىنداردى ورتالىقتاندىرىلعان نەسيەلەۋگە جۇگىنبەيتىن نەسيەلەۋ جۇيەسىنە دە ەشكىم سەنبەدى. قازىر تاۋەلسىز ەل بولدىق, بانك سەكتورى مەن زەينەتاقى جۇيەسىنەن, ساقتاندىرۋ سەكتورىنان, ليزينگتىك سەگمەنتتەن جانە قۇندى قاعازدار رىنوگىنان تۇراتىن قارجى جۇيەمىز بار. ەگەر 18-20 جىل بۇرىنعى ۋاقىتپەن سالىستىرساق, جەتىستىكتەرىمىز كوپ ەكەندىگىن بايقايمىز. قازاقستاندا العاشقى كەزدە 200-گە تارتا بانك بولدى, بىراق ولاردىڭ بارلىعىن قوسقانداعى اكتيۆى 1 ملرد. دوللارعا عانا جەتتى. قازىر بىزدە 39 بانك بار, ولاردىڭ بارلىق اكتيۆتەرىن ساناساق, 80 ملرد. دوللارعا جەتەدى. مەنى 1999 جىلى ۇلتتىق بانككە باسشىلىققا تاعايىنداعان كەزدە التىن-ۆاليۋتانىڭ جيىنتىق اكتيۆى بار-جوعى 1 ملرد. دوللار بولسا, قازىر 7,6 ملرد.دوللاردى قۇرايدى. بۇل سانداردان كوپ مالىمەت تۇسىنۋگە بولادى, دەدى ول.
ال كەلەسى جىل قارجى سەكتورى ءۇشىن قانداي بولماق دەگەن سۇراققا ۇلتتىق بانك باسشىسى بارلىق جاعدايدىڭ سىرتقى رىنوكقا تاۋەلدى ەكەندىگىن جەتكىزدى. «بارلىق بولجامدار ەۋروپاداعى, اقش-تاعى ءماسەلەلەرگە بايلانىستى بولىپ وتىر. قازاقستانعا كەلسەك, بىزدە وعان ەشقانداي العىشارتتار جوق. 2011 جىل جاقسى اياقتالۋدا, تۇبەگەيلى وزگەرىستەر ورىن المايدى دەپ سەنىممەن ايتۋعا بولادى. ەكسپورتتىق شيكىزات قۇنى جوعارى ساقتالىپ, ءىجو 7 پايىزدى قۇرادى. تولەماقى بالانسىنىڭ جاعىمدى سالدوسى, بيۋدجەت جەتىسپەۋشىلىگى ورىن العان جوق. 1 جەلتوقسانداعى دەرەكتەر بويىنشا, ينفلياتسيا 7,8%, ياعني ءوزىمىز بولجاعان دەڭگەيدە. 3 جىلدان بەرى جالاقى مەن زەينەتاقى وسۋدە. جاعداي جاعىمدى ساقتالىپ وتىر. ءبىز ەۋروپالىق ساياساتشىلار ءوز ماسەلەلەرىن شەشە الادى دەگەن ۇمىتتەمىز, سوندا 2012 جىل 2011 جىل سەكىلدى جاقسى وتەدى, دەيدى گ.مارچەنكو. كوپتەگەن الەمدىك ساراپشىلار جازعا قاراي كەلەدى دەپ بولجاپ وتىرعان داعدارىستىڭ 2 تولقىنى تۋرالى دا پىكىرىن ايتىپ ءوتتى. 2008-2009 جىلدارعى قارجى داعدارىسى سوڭعى 60 جىل ىشىندە بولعان داعدارىستاردان اسىپ ءتۇستى. بۇل كەزەڭنەن ءوتۋ ءۇشىن ءبىزدىڭ مەملەكەتىمىز ۇلتتىق قوردان 10 ملرد. دوللار جۇمسادى. قازىر ءبىزدىڭ قورىمىزدا 43,5 ملرد. دوللار بار, بۇل قارجىنى ۇلتتىق بانك قارجى مينيسترلىگى ءۇشىن باسقارادى. بۇل سوما تولىقتاي شەتەلدە ورنالاسقان. ءبىزدىڭ تاراپىمىزعا قارجىنى دۇرىس باسقارمايدى دەگەن سىن ءجيى تاعىلادى, بۇل ورىنسىز. گرەكيانىڭ, يرلانديانىڭ جانە پورتۋگاليا ەلىنىڭ قۇندى قاعازدارىن ءبىز 2009 جىلدىڭ مامىرىندا-اق ساتىپ, ەشقانداي زيان, شىعىن شەكپەدىك. ال يسپانيا مەن يتاليانىڭ قاعازدارىن وسى جىلدىڭ قازانىندا ساتتىق, زيان كەلمەدى. ءبىز ۇلتتىق قور قارجىسىنا اسا ساقتىقپەن قارايمىز جانە ۇلتتىق بانك ولاردى جەتكىلىكتى تۇردە كاسىبي دەڭگەيدە باسقارادى. قارجى داعدارىسى تۋا قالعان كۇننىڭ وزىندە وسى قوردان قارجى جۇمساۋىمىزعا ابدەن بولادى. ونى قانشالىقتى كولەمدە ءبولۋدى مەملەكەت باسشىسى مەن ۇكىمەت شەشەدى. ەگەر وسىنداي مۇقتاجدىق تۋا قالسا, ءبىز ۇلتتىق قوردان 20 ملرد. دوللار بولە الامىز. بۇل سوما داعدارىس قانشا ۇزاققا سوزىلسا دا جانە قيىن بولسا دا جەتكىلىكتى بولماق, دەپ اتاپ ءوتتى ول.
ۆەنەرا تۇگەلباي.