كەشە پرەمەر-مينيستر كارىم ءماسىموۆتىڭ توراعالىعىمەن ۇكىمەت وتىرىسى ءوتتى. وندا ءبىلىم جانە عىلىم ءمينيسترى باقىتجان جۇماعۇلوۆ ەلباسى تاپسىرماسىنا سايكەس كاسىپتىك ءبىلىمنىڭ قۇرىلىمى مەن دامۋ ۇردىسىنە تالداۋ جاساپ, كاسىپتىك جانە جوعارى ءبىلىم بەرۋ ساپاسىن ارتتىرۋ شارالارىمەن تانىستىردى.
ەلباسى ن.ءا.نازارباەۆتىڭ تاپسىرماسىنا سايكەس, ءبىلىم جانە عىلىم مينيسترلىگى ءبىلىم سالاسى بويىنشا الەمدىك تاجىريبەمەن جەتە تانىسىپ, ناقتى زەرتتەۋلەر ءجۇرگىزدى. تالداۋ جاساۋ بارىسىندا الەم بويىنشا جوعارى ءبىلىم الۋشىلار سانى جىل سايىن ارتىپ وتىراتىندىعى بەلگىلى بولدى. جوعارى ءبىلىمدى كادرلار دايارلاۋ جىلىنا 6% كورسەتكىشپەن قارقىندى دامىپ كەلەدى. 10 جىلدا جوعارى ءبىلىم الۋشى جاستاردىڭ سانى 65%-عا, ياعني 65 ملن.-عا وسكەن كورىنەدى. بۇل كورسەتكىش, جالپى العاندا حالىقتىڭ ءبىلىم دەڭگەيىن ارتتىرعانىمەن, الەمدىك ساراپشىلار جوعارى ءبىلىمنىڭ جاپپاي بەرىلۋى ءبىلىم ساپاسىنىڭ تومەندەۋىنە اكەلۋى مۇمكىن دەپ دابىل قاعۋدا. ال دامۋشى ەلدەردە جۇمىسسىزدىقتىڭ كوبەيۋى ورىن الماق.
وسى ورايدا قازاقستاننىڭ بۇل كورسەتكىشتەردى باسىپ وزۋى الاڭداتادى. سوڭعى 10 جىل ىشىندە ەلىمىزدەگى ستۋدەنتتەر سانى 170%-عا وسكەن. ەكونوميكالىق تۇرعىدان شىنايى باعا بەرەتىن بولساق, قازاقستانداعى ستۋدەنتتەر سانى تىم ارتىق دەپ باعالانادى. بۇعان قانداي ۇدەرىستەر اسەر ەتەدى دەگەن سۇراققا جاۋاپ ىزدەگەن ساراپشىلار كۇندىزگى ءبىلىم بەرۋ جۇيەسىنىڭ ينستيتۋتتىق ەلەمەنتتەرىنىڭ ىقپالىن زەرتتەگەن. سويتسە, كۇندىزگى جوعارى ءبىلىم بەرۋ جۇيەسى ەكونوميكامىزعا 21% ورتا ءبىلىمدى, 41% كاسىپتىك-تەحنيكالىق, 38% جوعارى ءبىلىمدى مامانداردى دايارلاپ بەرەدى ەكەن. بۇل دامۋشى ەلدەردىڭ كوپشىلىگىنىڭ قىزمەتكەرلەر قۇرىلىمىنا سايكەس. الايدا ءبىزدىڭ جوو-لارداعى سىرتتاي وقۋ جۇيەسىنىڭ بولۋى جاعدايدى تۇبەگەيلى وزگەرتىپ وتىر. سەبەبى, قازاقستاندىق جوعارى ءبىلىمدى ستۋدەنتتەردىڭ تەڭ جارتىسىنا جۋىعى (46%) سىرتتاي الادى ەكەن. ءبىز جاستاردىڭ جارتىسىنا جۋىعىن تەحنيكالىق جانە كاسىپتىك ءبىلىم ماماندىقتارىنا وقىتامىز, بىراق ولاردىڭ ءاربىر ەكىنشىسى (45%) ماماندىقتارى بويىنشا جۇمىس ءىستەۋدىڭ ورنىنا جوعارى وقۋ ورىندارىنا كەتىپ جاتادى. ناتيجەسىندە كاسىپتىك-تەحنيكالىق ءبىلىمى بار جۇمىسشىلار ەكونوميكاعا قاجەتتى مولشەردە تارتىلماي قالادى دا جىل سايىن قىزمەتكەرلەردى تولىقتىرۋشىلاردىڭ قاتارىنداعى ولاردىڭ ۇلەسى 27 %-عا تومەندەيدى, دەدى ب. جۇماعۇلوۆ. تاعى ءبىر جاعىمسىز فاكتور بار. دايىندىعى از جانە ۇلگەرىمى تومەن جاستار بۇل جولدى جوعارى ءبىلىم الۋدا ۇبت-دان اينالىپ ءوتۋ ءۇشىن جانە قىسقارتىلعان باعدارلامامەن وقىتۋعا از قاراجات جۇمساۋ ءۇشىن پايدالانىپ جاتادى. وسىلايشا جوعارى ءبىلىمدى ماماندار سانى كۇرت ارتادى. بۇل ەكونوميكانىڭ قۇرىلىمىنا سايكەس ەمەس, ءارى حالىققا ءبىلىم بەرۋ قۇرىلىمىن تەڭدەستىرە المايدى. بۇل جاعداي رەتكە كەلتىرۋدى قاجەت ەتىپ وتىر. سوندىقتان بيىل بىرقاتار شارالار قولعا الىندى. «ءبىلىم تۋرالى» زاڭعا وزگەرىستەر ەنگىزىلىپ, جوو-لاردىڭ جاڭا كلاسسيفيكاتسياسى انىقتالدى. ولاردى حالىقارالىق جانە ۇلتتىق اككرەديتاتسيادان وتكىزۋ ەنگىزىلۋدە. بيىل سىرتتاي وقۋ كونتينگەنتى جوعارى تالاپتار قويىلۋ ارقىلى 43 مىڭعا قىسقاردى, دەدى ول.
مينيستر كاسىپتىك ءبىلىم بەرۋ جۇيەسىندەگى تەپە-تەڭسىزدىكتى 3 باعىتتى كەشەندى شارالار ارقىلى شەشۋدى ۇسىندى. العاشقىسى – ەلىمىزدەگى 148-گە جۋىق جوو سانىن 100-گە دەيىن قىسقارتۋ. ولاردى بىردەن قىسقارتۋ مۇمكىن ەمەس, سوندىقتان بۇل ۇدەرىس 3-4 جىل ىشىندە جۇرگىزىلەدى. ءوز الەۋەتتەرىن بەكىتە ءتۇسۋ ءۇشىن جوو-لاردى بىرىكتىرۋگە, كەيبىرىن كوللەدجدەرگە اينالدىرۋعا جاعداي جاسايمىز, دەدى ول. بۇل شارالار كاسىپتىك-تەحنيكالىق ءبىلىم العانداردىڭ جاپپاي جوعارى وقۋ ورىندارىنا سىرتتاي ءبىلىم الۋعا اۋىسۋىنا جول بەرمەس ءۇشىن قاراستىرىلىپ وتىر. سونداي-اق مينيستر ورتا مەكتەپ بازاسىندا ءبىلىم العانداردىڭ بىردەن سىرتتاي وقۋعا ءتۇسۋىنە تىيىم سالۋدى ۇسىندى. سونىمەن قاتار, تەحنيكالىق جانە كاسىبي ءبىلىم بەرۋ ورىندارى ءتۇلەكتەرىنىڭ جوعارى وقۋ ورىندارىنا ءتۇسۋ كەزىندە مىندەتتى تۇردە ورتالىقتاندىرىلعان تەستىلەۋ ەنگىزۋ ۇسىنىسى دا جاسالدى. بۇگىندە كوللەدجدەر مەن تەحنيكالىق جانە كاسىبي ءبىلىم بەرۋ ورىندارىن اياقتاعاندار جوعارى وقۋ ورنىنا ەشقانداي ەمتيحانسىز قابىلدانۋدا, دەپ اتاپ كورسەتتى ب.جۇماعۇلوۆ.
باعدارلامانىڭ بۇگىنگى كۇنگە قاجەتتىلىگى جوعارى ەكەندىگىن ايتا كەلە ۇكىمەت باسشىسى كارىم ءماسىموۆ مينيسترگە 3 باعىتقا باسا نازار اۋدارۋدى مىندەتتەدى. بىرىنشىدەن, ۇسىنىلىپ وتىرعان وڭتايلاندىرۋعا جاتاتىن جوعارى وقۋ ورىندارىندا ءبىلىم الىپ جاتقان ستۋدەنتتەر زارداپ شەكپەۋى قاجەت. ياعني, ءبىلىم الا باستاعان ستۋدەنتتەردىڭ باسقا جوعارى وقۋ ورىندارىندا سول وقۋىن جالعاستىرۋىنا جاعداي جاساۋ قاجەت. سونداي-اق ەلباسى ايقىنداعان ەلىمىزدىڭ دامۋ باعىتتارىنا جوو-لاردىڭ ماماندىقتارى مەن ءبىلىم العان ستۋدەنتتەردىڭ الەۋەتى سايكەس كەلۋى كەرەك, ياعني ءبىلىم العان ستۋدەنتتەر جۇمىس ۇدەرىسىنە الەۋەتتى تۇردە ارالاسۋى قاجەت. ۇكىمەت باسشىسىنىڭ ءۇشىنشى نازار اۋدارعان ماسەلەسى, جوعارى وقۋ ورىندارىنا باعىتتالاتىن رەسۋرستاردىڭ قايدا جۇمسالاتىندىعى بولدى. ياعني, بۇل قارجىلار مەملەكەت باسشىسى اتاپ وتكەندەي, عىلىمدى دامىتۋعا, ءبىلىم بەرۋ ساپاسىن ارتتىرۋعا جاراتىلۋى كەرەك.
ۇكىمەت وتىرىسىنان كەيىن جۋرناليستەر ساۋالىنا جاۋاپ بەرۋ كەزىندە ءبىلىم جانە عىلىم ءمينيسترى ب. جۇماعۇلوۆ 3-4 جىلدان كەيىن ەلىمىزدە 100-گە تارتا وقۋ ورىندارى قالاتىندىعىن, بيىلدىڭ وزىندە 12 جوعارى وقۋ ورنى قىسقاراتىنىن جەتكىزدى.
ۆەنەرا تۇگەلباي.