تورعاي وڭىرىندەگى ونەرلى وتباسىندا دۇنيە ەسىگىن اشقالى بەرى ءومىرىم ءان-كۇيمەن الديلەنىپ كەلە جاتقان سەكىلدى. ارينە, مەنىڭ مۇنداي رۋحاني الەمنىڭ سارا جولىنا تۇسۋىمە, بىرىنشىدەن, وزدەرى دە حالىق اراسىنان شىققان ونەرپازدار – اكە-شەشەمنىڭ قۇلاعىما بەسىك جىرىمەن سىڭىرگەن ونەگە-تاربيەسى بولسا, ەكىنشىدەن, جانگەلدين ورتا مەكتەبىنىڭ ءان-كۇي ءپانىنىڭ مۇعالىمى تايشىق سىزدىقوۆ اعانىڭ ىقپالى زور بولدى دەپ ەسەپتەيمىن.
كەشەگىسىز بۇگىن جوق. ەسىمە ىزدەنىس جولدارىم ەرىكسىز تۇسەدى. رەسپۋبليكالىق ەسترادا-تسيرك ستۋدياسىنان كەيىن ماسكەۋ گۋمانيتارلىق ۋنيۆەرسيتەتىن ءتامامداپ, ەلىمىزدە تۇڭعىش قۇرىلعان “شەرتەر” فولكلورلىق- ەتنوگافيالىق انسامبلىندە ءانشى بولىپ ون ەكى مەملەكەتتە ونەر كورسەتىپپىن. ومىردەگى, ونەردەگى جولداسىم سايلاۋبەك ورداباەۆپەن بىرگە وتكىزگەن قىزىقتى دا ماعىنالى ءومىرىمدى ەسكە قالاي الماسپىن. ول – مىنەزگە باي كەرەمەت ادام ەدى, ماڭماڭگەر ءانشى بولاتىن. وتىز ءبىر جىل قىزىقتى عۇمىر كەشتىك, حالقىمىزعا بويىمىزداعى تالانت-قارىمىمىزدى قالتقىسىز ارناي بىلىك.
ەڭبەكتىڭ ەلەنگەنىنە نە جەتسىن؟ ءماسكەۋ قالاسىندا وتكەن جاستار مەن ستۋدەنتتەردىڭ بۇكىلدۇنيەجۇزىلىك ءحىى فەستيۆالىنە قاتىسىپ, لاۋرەات اتاندىم. سودان بەرگى ۇزدىكسىز تولعانىس پەن ىزدەنىسكە تولى شىعارماشىلىق كەزەڭ سونى بيىكتەرگە باستاي بەرۋىمەن تاعىلىمدى ەكەن. مىنە, ارقالىق قازاق جاسوسپىرىمدەر تەاترىنىڭ ديرەكتورى بولعانىما دا سەگىز جىلدىڭ ءجۇزى تولىپتى.
تەاتر – بۇل مەنىڭ باعا جەتپەس بارىم دا, ومىرىمدەگى تەڭدەسسىز باعىم دا, ول مەنىڭ اسەرلەندىرگىش ماحابباتىم دا. مەن ءۇشىن وسى تەاتردىڭ تۇرلەنگەنى, گۇلدەنگەنى باقىت ءارى مەرەي. مۇندا نەگىزىنەن دارىندى جاستار توپتاسقان. تورعاي وڭىرىندەگى ءبىز ءۇشىنشى كەنجە تەاترمىز. بۇلاي دەيتىنىم, وبلىسىمىزدىڭ ەكى رەت جابىلۋىنا بايلانىستى ەكى تەاتردىڭ ەكى وبلىسقا كوشىرىلگەنى ءمالىم. 1972 جىلى تورعايدا شاڭىراق كوتەرگەن س. قوجامقۇلوۆ اتىنداعى سازدى دراما تەاتر بۇگىندە جەزقازعاندا. ال 1992 جىلى اشىلعان سول كەزدەگى ا. بايتۇرسىنوۆ اتىنداعى تەاتر قازىر قوستانايداعى ءى. وماروۆ اتىنداعى تەاترعا قوسىلىپ, كورەرمەندەرىن ونەرمەن سۋسىنداتۋدا. سونىمەن, ارقالىقتا قايتادان ءوسىپ, وركەندەپ تامىر جايعان ءبىزدىڭ قالالىق تەاتر ەندى ەل سەنىمىنە يە بولىپ, بۇگىندەرى وبلىستىق دەڭگەيدە حالىققا قىزمەت ەتۋدە. بۇعان دا تاۋبە دەيمىز.
قازىر ەلىمىز تەاترلارىندا رەجيسسەرلەر جەتكىلىكسىزدىگى بايقالادى. ءبىز مۇنداي قيىندىقتان شىعۋعا بەيىمدەلىپ الدىق. ماسەلەن, جاس تا بولسا باس بولا بىلگەن ءاليا سادىقوۆا توسىن شەشىمدى بىرنەشە قويىلىمدارىمەن ەرەكشەلەنگەن ەدى. قازىر ول قالالىق مادەنيەت سارايىنىڭ ديرەكتورى بولىپ ىستەيدى.
جىل سايىن ۇلكەن تەاترلاردان رەجيسسەرلەر شاقىرىپ, تۇشىمدى سپەكتاكلدەر قويۋ مۇمكىندىگىن پايدالانۋدامىز. ماسەلەن, “تارلان” سىيلىعىنىڭ لاۋرەتى, قازاقستاننىڭ ەڭبەك سىڭىرگەن مادەنيەت قىزمەتكەرى جانات حاجيەۆ قويعان ع. مۇسىرەپوۆتىڭ “قىز-جىبەگى”, قازاقستاننىڭ حالىق ءارتىسى دوسجان جانبوتاەۆتىڭ “تالانعان تاعدىرى”, ع. ارىنوۆتىڭ قويعان م. اۋەزوۆتىڭ “بايبىشە, توقالى”, قازاقستاننىڭ ەڭبەك سىڭىرگەن ارتىستەرى ت. راقيشەۆا مەن س.قارابالين قويعان ت. نۇرماعانبەتوۆتىڭ “بەس بويداققا ءبىر تويى”, ت. تەمەنوۆ پەن س.سماتاەۆتىڭ “كوگىلدىر تاكسي”, س. قاسىمبەكتىڭ “ايالاشى مەنى... ايالاشى” قويىلىمدارى جالپاق جۇرتقا تەاتر ارتىستەرىنىڭ كەڭ مۇمكىندىكتەرىن اشىپ بەرۋگە ىقپال ەتكەن ەدى.
شىڭدالۋ, شىنىعۋسىز كورەرمەندەر تالعامىنان شىعۋ استە مۇمكىن ەمەس. بۇل رەتتە تالاي رەسپۋبليكالىق, وبلىستىق دەڭگەيدەگى تەاترلار فەستيۆالىنە قاتىسىپ, بىرنەشە رەت ولجا الىپ قايتقانىمىز كوڭىلگە مەدەت. پەتروپاۆلدىق, قوستانايلىق, استانالىق, كوكشەتاۋلىق كورەرمەندەردىڭ تالقىسىنا سالىنعان قويىلىمدارىمىز جوعارى باعالانعانىن ءاردايىم ماقتان ەتەمىز. ويتكەنى, وسى وڭىرلىك تەاتر فەستيۆالدەرىنە كىلەڭ ىعاي مەن سىعايلار قاتىسىپ, كۇش سىناسقان بولاتىن. مۇندايدا تۇتاس تەاتر نامىسى قورعالۋى ءوز الدىنا, جەكەلەگەن اكتەرلەر دە وزا شاۋىپ بايگەلەرگە ىلىككەن بولاتىن. مىسالى, ورىنباسار قويباعاروۆ, بولتىرىك مولداشەۆ, نۇرعالي ورازبەك سەكىلدى تارلاندارىمىز ەرەكشە كوزگە ءتۇستى. بۇل دا بولسا جالپى ءوسۋىمىزدىڭ نىشانى بولسا كەرەك.
تەاتر تىرەگى – ءارتىستەر دەسەك, ر.بايكوبەن, ك.احمەتوۆا, ب.ورداباەۆا, گ.قويشىعۇلوۆا, ە.باراقوۆ, ق.ءابدىبەكوۆ, و.نۇرعالي, و.قويباعاروۆ, ءا.مانەتوۆ, ب.مولداشەۆ سياقتى كورەرمەندەر ىقىلاسىنا بولەنىپ ءجۇرگەندەردەن ءالى دە مول ءۇمىت كۇتەمىز. الماتىنىڭ ت.ءجۇرگەنوۆ اتىنداعى ونەر ينستيتۋتىن بىتىرگەن تالعان بەكتىڭ اياق الىسى دا قۋانتادى. ال ارنايى شاقىرتۋمەن كەلىپ, تەاتر ۇجىمىنا ءدارىس وقيتىن ەلىمىزدىڭ بەلگىلى اكتەرلەرىنەن ۇيرەنىپ-ءبىلىپ, تاجىريبە جيناقتاۋ ءۇردىسى ودان ءارى جالعاسىن تابۋدا.
قوستاناي وبلىسىنىڭ اكىمى س.ۆ.كۋلاگين مەن وبلىستىق مادەنيەت باسقارماسىنىڭ باستىعى س.ب.ءبورىباەۆانىڭ تەاترعا دەگەن قامقورلىعىن ءاردايىم سەزىنىپ كەلەمىز. ۇجىمعا ارنايى اۆتوبۋس ءبولىپ, عيماراتتى جەڭىل جوندەۋدەن وتكىزدى. وبلىس ورتالىعىنا بارىپ ونەر كورسەتۋگە ءمۇمكىندىك تۋعىزدى. ال ولاردىڭ كۇردەلى جوندەۋگە كومەكتەسەمىز دەگەن ۋادەسى دە ءبىزدى ءبىر سەرپىلتىپ تاستادى. قاناتتانىپ ءجۇرمىز قازىر.
بيىلعى جىلى استانا, الماتى قالالارىنىڭ ونەر وقۋ ورىندارىن بىتىرگەن بىرنەشە جاستاردى تەاترعا شاقىرىپ وتىرمىز. قالا اكىمى تەمىرجان تولەۋباەۆ ءبىزدىڭ بۇل باستامامىزدى قولداپ, قۋاتتاپ وتىر. ءۇي-جايدان كومەكتەسكىسى بار. ول كىسىنىڭ اكىمدىك اپپاراتىن ەرتىپ كەلىپ, ءاربىر جاڭا پرەمەرانى تاماشالاۋعا ۋاقىت تاۋىپ جۇرگەنى ءبىزدى تىڭ ىزدەنىستەرگە ىنتالاندىرا تۇسۋدە. وسىنداي ابزال قاسيەت ۇلتىمىزدىڭ دارا تۇلعاسى وزبەكالى جانىبەكوۆ اعامىزعا ءتان بولاتىن.
بيىل تەاترىمىزدىڭ ون جىلدىعىن اتاپ وتپەكپىز. وسى مەرەيلى داتاعا وراي قازاقستاننىڭ ءبىراز قالالارىن ارالاپ, ونەرىمىزدى پاش ەتسەك دەگەن ويىمىز بار. سونداي-اق, ءبىزدىڭ ۇجىمنىڭ ەلىمىزگە بەلگىلى تورعايلىق اقىن-جازۋشىلاردىڭ شىعارماشىلىعىن ارقاۋ ەتكەن تەاترلاندىرىلعان كورىنىستەر جاساۋى دا تالعامپاز كورەرمەندەردىڭ ىقىلاسىن وياتتى. ماسەلەن, ت.ابدىك, ق.سارسەكەەۆ, س.دوسانوۆ, س.تۇرعىنبەكوۆ, ن. مۇقاتوۆ, ق. ءابىل شىعارماشىلىعى ءار قىرىنان ناسيحاتتالدى. كەلەشەكتە دە اۆتورلارى قاتىستىرىلاتىن مۇنداي كەزدەسۋلەردى جۇيەلى تۇردە وتكىزبەكپىز.
قازىر تەاتردىڭ باس رەجيسسەرى ايگۇل ءبايادىلوۆا ۇلكەن شىعارماشىلىق ىزدەنىس ۇستىندە. ونىڭ ونەر الەمىن وزىندىك كورۋى مەن ءتۇيسىنۋى, جاڭاشا تراكتوۆكاسى, ەتنوگرافيالىق پايىمداۋى ءوزى قويعان قويىلىمداردان ايقىن سەزىلەدى. جاستىق جالىنمەن ءاربىر قويىلىمعا جاپىرىلا كىرىسىپ كەتەتىن ۇجىمنىڭ زور تالعامعا ساي بيىكتەن كورىنە بەرەتىنىنە سەنىم مول.
وتاركۇل مۇقاتوۆا, ارقالىق قازاق جاسوسپىرىمدەر تەاترىنىڭ ديرەكتورى, قر مادەنيەت قايراتكەرىقوستاناي وبلىسى.