جالعان سەرتيفيكات جارعا جىقتى

بىلتىر كۇزدە استانا مەديتسينا ۋنيۆەرسيتەتىندە وقيتىن بىرقاتار ستۋدەنتتەر ادىلەتسىز جولمەن وقۋعا ءتۇسىپ كەتكەندەر تۋرالى ايتىپ ارىزدانعان ەدى. ودان كەيىن وقۋعا ءتۇسۋ ەمتيحاندارىن ءوز كۇشىمىزبەن تاپسىردىق دەپ شاعىمدانعانداردىڭ ءىسى بويىنشا تەكسەرىس جۇرگىزىلەتىنى حابارلانعان بولاتىن. ءىستى تەرگەۋ قالالىق ىشكى ىستەر دەپارتامەنتىنە جۇكتەلىپ, 117 قىلمىستىق ءىس قوزعالعان. ونىڭ 30-ى سوتقا جىبەرىلگەن. «قىلمىستىق كودەكستىڭ 385-بابى, 3-تاراۋى, ياعني جالعان قۇجات پايدالانۋ سانكتسياسى بويىنشا 300 اەك ايىپپۇل جازاسى تاعايىندالدى», دەيدى سارىارقا اۋداندىق №2 سوتىنىڭ سۋدياسى بولات پازىلوۆ. ايتا كەتۋ كەرەك, ايىپپۇلدان بولەك جالعان قۇجات تاپسىرعاندار وقۋ اقىسى مەن ستيپەندياعا كەتكەن مەملەكەت قاراجاتىن دا قايتارادى.  

اتالعان ۋنيۆەرسيتەت رەك­تورىنىڭ ورىنباسارى فرانتس گاليتسكيدىڭ ايتۋىنشا, بعم-ءنىڭ تەكسەرىسىنەن كەيىن 33 ادام وقۋدان شىعارىلعان, تاعى 84 ادام وقۋدان شەتتەتىلگەن. ولاردىڭ كوبى گرانتتا وقىسا, تەك 9 ادام وقۋىن ءوزى تولەگەن. ف.گاليتسكي ىشكى تەكسەرىستەر ءۇشىن كوميسسيا قۇرىلعانىن, بىراق حالىقارالىق ۇيىم بەرگەن سەرتيفيكاتتىڭ بازاسىنا كىرە الماعاندارىن ايتتى. «مينيسترلىك تەكسەرىس كەزىندە بازاعا كىرىپ, وسى جاعدايدى انىقتادى. ستۋدەنتتەر وقۋدان شىعارىلدى», دەدى ول.  

IELTS (the International English Language Testing System) سەرتيفيكاتىن قولدان جاساعاندار ىسىمەن قۇقىق قورعاۋ ورگاندارى اينالىسىپ جاتىر. دەنساۋلىق ساقتاۋ ۆيتسە-ءمينيسترى الەكسەي تسوي جالعان سەرتيفيكاتتارعا بايلانىستى ءىستىڭ ءىىد-گە جىبەرىلگەنىن ايتتى. «بارلىق ءىس ءىىد-گە جىبەرىلدى. قۇجات تاپسىرۋشىلار جوو-عا جالعان سەرتيفيكاتتاردى وزدەرى تاپسىرعان. بۇل ءىس سەرتيفيكاتتاردى تەكسەرۋ بويىنشا زاڭعا وزگەرىس ەنگىزۋ كەرەك ەكەنىن كورسەتتى. قازىر ء«بىلىم تۋرالى» زاڭدا سەرتيفيكاتتاردى تەكسەرۋ تۋرالى ەشتەڭە ايتىلماعان. جالعان سەرتيفيكاتتاردىڭ بارلىعى مورمەن بولعاندىقتان, ولار ءوتىپ كەتكەن», دەدى ا.تسوي. ۆيتسە-ءمينيستردىڭ ايتۋىنشا, وقۋدان شىعىپ قالعاندار اقىلى بولىمگە تۇسۋگە تالپىنىپ كورە الادى. ال سەرتيفيكاتتاردى تەكسەرۋ بعم-ءنىڭ جوسپارلى جۇمىسى, سوندىقتان, باسقا ۋنيۆەرسيتەتتەردە دە تەكسەرىستەر جۇرگىزىلەتىن بولادى. ءبىر ايتا كەتەرلىگى, جالعان سەرتيفيكاتپەن وقۋعا تۇسكەندەردىڭ بارلىعى كۇزدە وقۋدان شىعارىلۋى ءتيىس ەدى. بىراق سوتتىڭ شەشىمى ۋاقىتىندا ورىندالماعان. مۇنداي جاعدايدا مەديتسينا ماماندارىن دايارلايتىن اتالعان وقۋ ورنى ليتسەنزياسىنان ايىرىلۋى مۇمكىن. بىراق ءبىلىم جانە عىلىم ءمينيسترى ەرلان ساعاديەۆتىڭ ايتۋىنشا, وقۋ ورنىنىڭ ليتسەنزياسىن تارتىپ الۋ تۋرالى شەشىم شىعارىلماعان. 

«سەرتيفيكاتتاردىڭ جال­عان نەمەسە تۇپنۇسقا قۇجات ەكە­نىن ۋنيۆەرسيتەت انىقتاۋى كە­رەك, بىراق بۇل تالاپ زاڭ بوي­ىنشا رەتتەلمەگەن. IELTS تاپسىرعاندار ءتيىستى بازادا بولادى. ەندى بارلىق ۋني­ۆەر­­سيتەتتەر ماگيستراتۋرا, دوكتورانتۋراعا تۇسۋگە ني­ەت­تى TOEFL مەن IELTS تاپ­سىر­­عانداردى تەكسەرۋى كەرەك. ءتىپتى بعم كەلىپ تەكسەرۋ جۇرگىزگەنشە وزدەرى شارا قول­­دانعانى ءجون. بولاشاقتا جوو-لارعا سەرتيفيكاتتاردى مالىمەتتەر بازاسىنان تەك­سە­رۋدى مىندەتتەۋ جوس­پارلا­نىپ وتىر.  جوو-لاردىڭ اكا­­­­دەميالىق ەركىندىگى تۋرالى جاڭا زاڭ جوباسىندا بۇل تار­ماق ەنگىزىلگەن. بۇرىن زاڭ­دا ول قاراستىرىلماعان ەدى. ەندى TOEFL مەن IELTS بازاسىنان ۋنيۆەرسيتەت سەرتيفي­كات مالىمەتتەرىن تەكسەرۋى كە­رەك. بازا بار, بارلىعىنا قولجەتىمدى», دەدى وسى جايتق­ا باي­لانىستى جۋرناليس­تەر­گە تۇسىنىك بەرگەن ەرلان ساعاديەۆ. 

وقۋدان شىعىپ قالعان ستۋ­دەنتەردىڭ ورنى قازىر بوس تۇر. بۇل گرانتتاردى ەندى ەم­تي­حاندى ءوز كۇشىمەن تاپ­سىر­­عاندار يەلەنە الادى. ء«بىز بۇل ءىستى ءوز بەتىمىزبەن شە­شە ال­ماي­مىز. ءبىلىم جانە عى­لىم مي­نيسترلىگى بىر­قاتار قۇ­جاتتى رەت­تەۋى كەرەك. سونىڭ نە­گىزىندە اقى­لى بولىمدەگى ستۋ­دەنتتەردى بوس ورىندارعا اۋىس­تىراتىن بولامىز», دەي­دى ف.گاليتسكي. ءبىلىم جا­نە عىلىم مينيسترلىگى وكىل­دە­رىنىڭ ايتۋىنشا, اقىلى بولىمنەن بيۋدجەتتى نەگىزگە اۋىس­تىرۋدى ۋنيۆەرسيتەت ءوزى شەشەدى. 

ايتا كەتۋ كەرەك, IELTS سەر­تيفيكاتى ماگيستراتۋرا نە­مەسە دوكتورانتۋراعا ءتۇسۋ كە­زىندە باسىمدىق بەرەدى. جال­پى, جوعارى وقۋ ورنىنان كەيىنگى كاسىپتىك وقۋ باعدار­لا­مالارىن ىسكە اسىراتىن ءبى­لىم بەرۋ ۇيىمدارىنا وقۋعا ءتۇ­سۋ ەمتيحاندارى ەكى ساتىدان تۇرادى. تالاپكەر الدىمەن تاڭداۋى بويىنشا ءبىر شەت تىلىنەن (اعىلشىن, فرانتسۋز, نەمىس, اراب ءتىلىن ءبىلۋ تالاپ ەتىلەتىن ماماندىقتارعا ءتۇسۋشى تۇلعالار ءۇشىن اراب ءتىلى بويىنشا) ەمتيحان تاپسىرىپ, 50 بالدىق مەجەدەن وتسە, ماماندىق بويىنشا ەم­تيحانعا جىبەرىلەدى. ءبىر اي­تا كەتەرلىگى, شەت تىلىنەن وتە­­تىن تەست تىڭداۋ, گرامما­تيكا, ماتىنمەن جۇمىس سەكىل­دى بولىمدەردەن تۇرادى. ال ۇكى­­­مەتتىڭ 2012 جىلعى 19 قاڭ­­­تارداعى قاۋلىسىمەن بە­كى­­­تى­لگەن جوعارى وقۋ ورنى­نان كەيىنگى كاسىپتىك وقۋ باع­دار­­لامالارىن ىسكە اسىراتىن ءبىلىم بەرۋ ۇيىمدارىنا وقۋ­­­عا قابىلداۋدىڭ ۇلگى قا­عيدالارىندا جوو ماگيس­ترا­تۋراسىنا, دوكتورانتۋرا­سىنا, جوو-لار مەن عىلىمي ۇيىم­داردىڭ رەزيدەنتۋرا­سى­نا, اديۋنكتۋراسىنا ازامات­تار­دى قابىلداۋ ءتۇسۋ ەمتي­حاندارىنىڭ قو­رى­­تىن­دى­سى بويىنشا كون­كۋ­رس­تىق نەگىز­دە جۇزەگە اسىرىلاتىنى ايتىل­عان. سونىمەن قاتار ەرەجەدە «مىناداي ەمتيحاندار بويىن­شا: اعىلشىن ءتىلى: Inter­na­tional English Language Tests System (IELTS, شەكتى بالل – كەمىندە 6.0) بويىنشا شەت ءتىلىن مەڭ­گەرۋدىڭ جال­پى­ەۋروپالىق قۇزى­رەت­تەرىنە (ستان­دارتتارىنا) سايكەس شەت ءتىلىن مەڭگەرگەنىن راستاي­تىن حالىقارالىق سەرتيفي­كاتتارى بار قازاقستان رەس­پۋبليكاسىنىڭ ازامات­تارى ما­گيستراتۋراعا, رەزي­دەن­تۋ­راعا, اديۋنكتۋراعا جانە دوك­تو­رانتۋراعا شەت ءتىلى بويىنشا ءتۇسۋ ەمتيحانىنان بوساتىلادى» دەلىنگەن. سونىمەن قاتار وسى سەرتيفيكاتتارى بار تالاپكەرلەرگە 100 بالدىق جۇيە بويىنشا ەڭ جوعارى بالل قوسىلاتىنى ايتىلعان. اي­تا كەتۋ كەرەك, ماماندىق بوي­ىن­شا دا ەڭ جوعارى بالل 100 بالدى قۇرايدى. ۇكىمەتتىڭ وسى قاعيدالارىنا قوسىمشاعا سايك­ەس 150 بالدان كەم ەمەس بالل جيناعان تۇلعالار وقۋعا قا­بىل­دانادى. 

بايقاپ وتىرعانىمىزداي, شەت ءتىلىنىڭ سەرتيفيكاتتارى وقۋعا ءتۇسۋ كەزىندە ۇلكەن با­سىمدىق بەرىپ وتىر. بىراق باع­ا­لاۋدىڭ وزىندە كەمشىلىك باي­قالادى. مىسالى, IELTS سەر­­تيفيكاتى كەمىندە 6 بول­عان ادامعا 100 بالل قوي­ى­لادى. بىراق ماگيستراتۋرا نەمەسە دوكتورانتۋراعا قا­بىل­داۋ كەزىندە تاپسىرىلاتىن 100 سۇراقتان تۇراتىن اعىل­شىن تەستىن تاپسىرعان كۇن­نىڭ وزىندە ەڭ ماكسيمالدى بالل الۋ جاعدايى وتە سيرەك كەز­دە­سەدى. ال IELTS كەمىندە 6 نە­مەسە ودان جوعارى بولسا دا, بۇل تالاپكەردىڭ ءتىلدى 100 پايىز بىلەتىنىن كورسەتپەسە كەرەك. اتالعان حالىقارالىق تەست سەر­تيفيكاتىنىڭ ماكسيمال­دى با­لى 9-دى قۇرايدى دەسەك, ونى اعىل­شىندىقتاردىڭ ءوزى وڭاي­لىق­پەن الا المايتىنى بەلگىلى. ياعني, وسى رەتتە مينيسترلىك تەك سەرتيفيكاتتاردى تەكسەرۋ جاعىن ەمەس, ونى باعالاۋ شكالاسىن, شەتەلدىك سەرتيفيكاتى بارلارعا بەرىلەتىن بالدىڭ تومەنگى مەجەسىن قايتا قاراپ شىق­قان ءجون دەپ ويلايمىز. مىسالى, IELTS-تان كەمى 6 بالل العاندارعا 90 بالل دەگەن سياقتى باعالاۋ شكالاسىن ەنگىزۋگە بولار ەدى. 

گۇلنۇر قۋانىشبەكقىزى,  «ەگەمەن قازاقستان»