ءماجىلىس توراعاسى نۇرلان نىعماتۋليننىڭ توراعالىعىمەن وتكەن ءماجىلىستىڭ جالپى وتىرىسىندا پالاتا دەپۋتاتتارى تاۋەكەلدىك قارجىلاندىرۋ, جوعارى وقۋ ورىندارىنىڭ اكادەميالىق جانە باسقارۋ دەربەستىگىن كەڭەيتۋ, حالىقارالىق قايتا قۇرۋ جانە دامۋ بانكىنەن ورتا ءبىلىم بەرۋدى جاڭعىرتۋ بويىنشا قارىز الۋ ماسەلەسىن جانە زياتكەرلىك مەنشىك سالاسىنداعى زاڭنامانى جەتىلدىرۋگە بايلانىستى زاڭ جوبالارىن تالقىلاپ, ءبىراۋىزدان ماقۇلدادى.
دەپۋتاتتار ءبىرىنشى وقىلىمدا ماقۇلداعان «قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ كەيبىر زاڭنامالىق اكتىلەرىنە جوعارى وقۋ ورىندارىنىڭ اكادەميالىق جانە باقىلاۋ دەربەستىگىن كەڭەيتۋ ماسەلەلەرى بويىنشا وزگەرىستەر مەن تولىقتىرۋلار ەنگىزۋ تۋرالى» زاڭ جوباسىن ءبىلىم جانە عىلىم ءمينيسترى ەرلان ساعاديەۆ تانىستىردى. ونىڭ ايتۋىنشا, زاڭ جوباسىنىڭ ماقساتى – «100 ناقتى قادام» ۇلت جوسپارىنىڭ تالاپتارىن ورىنداۋ, ياعني نازارباەۆ ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ تاجىريبەسىن ەسكەرە وتىرىپ, جوعارى وقۋ ورىندارىنىڭ اكادەميالىق جانە باسقارۋ دەربەستىگىن كەزەڭ-كەزەڭمەن ارتتىرۋ كوزدەلگەن.
زاڭ جوباسى بويىنشا جوعارى وقۋ ورىندارى اكادەميالىق باعدارلاما مازمۇنىن وزدەرى انىقتاپ, وقۋ ساپاسىن جاقسارتۋعا باعىتتالعان قۇزىرەتتەرگە يە بولادى. بۇل ماسەلە بۇگىنگى كۇننىڭ تالابىنا سايكەس كەلەتىن بىلىكتى ماماندار دايارلاۋعا مۇمكىندىك بەرمەك.
– جاسىراتىنى جوق, قازىرگى كەزدە جوعارى ءبىلىم ەڭبەك نارىعىنا تولىعىمەن جاۋاپ بەرمەيدى. مىسالى, تاريح-گەوگرافيا ماماندىعى اۋىل مەكتەپتەرىنە قاجەت بولۋىنا بايلانىستى وسى ماماندىقتى اشپاق بولعانبىز. قازىرگى زاڭناماعا سايكەس ول ءۇشىن 2 جىل ۋاقىت قاجەت. رەسپۋبليكالىق ادىستەمەلىك كەڭەس وتكىزۋدەن باستاپ, ماماندىقتى تىركەۋ, تيپتىك وقىتۋ باعدارلاماسىن ەنگىزۋگە دەيىنگى جۇمىستار ۇزاق ۋاقىت الادى. ال نارىقتاعى سۇرانىس جىلدام وزگەرۋدە. سوندىقتان نازارباەۆ ۋنيۆەرسيتەتى مەن حالىقارالىق قوعامداستىقتىڭ تاجىريبەلەرىنە سۇيەنە وتىرىپ جاڭا ماماندىق اشۋعا بايلانىستى وڭتايلى ءتارتىپ ەنگىزىپ جاتىرمىز, – دەدى ءبىلىم جانە عىلىم ءمينيسترى.
ءمينيستردىڭ سوزىنە قاراعاندا, زاڭ جوباسى بويىنشا جوعارى وقۋ ورىندارىنىڭ دەربەستىگىن 65 پايىزدان 85 پايىزعا دەيىن كەڭەيتۋ كوزدەلگەن. بولاشاقتا جوو ەڭبەك نارىعىنداعى سۇرانىسقا ساي ءبىلىم بەرۋ باعدارلامالارىن وزدەرى ازىرلەي الادى. سونىمەن قاتار ورتاق تىزىمدەگى 600 ماماندىقتىڭ نارىققا سايكەس ەمەستەرىن جاۋىپ, سۇرانىسى مول سالاعا بايلانىستى جاڭا ماماندىقتار اشۋ بارىنشا جەڭىلدەتىلگەن. ءبىلىم سالاسىنا ەنگىزىلەتىن جاڭالىقتاردىڭ ءبىرى رەتىندە جوعارى وقۋ ورىندارىن باعالاۋدىڭ اككرەديتتەۋ ارقىلى جۇزەگە اساتىندىعىن جانە بۇل سالا باسەكەلەستىك ورتاداعى وتاندىق جانە شەتەلدىك اگەنتتىكتەرگە تاپسىرىلاتىندىعىن ايتۋعا بولادى. سونداي-اق بۇرىن تەك پەداگوگيكالىق ماماندىقتارعا عانا ءتان بولعان پانارالىق تاجىريبەدەن ءوتۋ ءتارتىبى بارلىق ماماندىقتارعا ەنگىزىلەدى.
وسى قۇجات بويىنشا جوعارى وقۋ ورىندارىنىڭ قۇرىلىمدىق وزگەرىستەرگە ۇشىرايتىندىعىن دا اتاپ ءوتۋ كەرەك. ماسەلەن, قازىرگى رەسپۋبليكالىق مەملەكەتتىك كاسىپورىن ساناتىنداعى وقۋ ورىندارى ەندى كوممەرتسيالىق ەمەس اكتسيونەرلىك ۇيىمدارعا اينالادى. بۇل ارقىلى مينيسترلىك وقۋ ورىندارىنىڭ قۇزىرەتىن ۇلعايتىپ, ەركىندىكتىڭ شەگىن كەڭەيتۋدى جوسپارلاعان. ماسەلەن, ەندى وتاندىق جوو شەتەلدەن فيليال اشۋعا دا قۇزىرلى بولماق.
تىڭ وزگەرىستىڭ ءبىرى رەتىندە جوعارى وقۋ ورىندارى باسشىلارىن تاعايىنداۋ مەن بوساتۋدىڭ جاڭا مەحانيزمدەرى بەلگىلەنىپ, كورپوراتيۆتى باسقارۋ ورگاندارىن دامىتۋ باعىتىن اتاپ وتۋگە بولادى.
ەڭ باستىسى, ەندى جوو وقۋ اقىسىن وزدەرى بەلگىلەۋگە مۇمكىندىك الادى. دەمەك وقۋ باعاسىنىڭ نە جوعارى ورلەۋىنە, نە تومەندەۋىنە سول وقۋ ورنىنىڭ باسشىلىعى جاۋاپتى بولادى نەمەسە قازىرگى مەملەكەتتىك گرانت قۇنىنا بايلانىستىرىلعان باعانىڭ تىزگىنى بوساتىلماق.
بۇگىنگە دەيىن ءجۇز ەلۋدەي وزگەرىس ەنگىزىلگەن زاڭ جوباسىن دەپۋتاتتار ءبىرىنشى وقىلىمدا ماقۇلدادى.
ءبىلىم ساپاسىنىڭ تەڭسىزدىگىن جويۋ باستى نازارداءبىلىم جانە عىلىم مينيسترلىگى ورتا ءبىلىم بەرۋ جۇيەسىن جاڭعىرتۋ, ءبىلىم الۋعا قولجەتىمدىلىك پەن تەڭدىكتى قالىپتاستىرۋ ءۇشىن حالىقارالىق قارجى ۇيىمىنىڭ كومەگىنە جۇگىنگەن. «قازاقستان رەسپۋبليكاسى مەن حالىقارالىق قايتا قۇرۋ جانە دامۋ بانكى اراسىنداعى قارىز تۋرالى كەلىسىمدى (ورتا ءبىلىمدى جاڭعىرتۋ جوباسى) راتيفيكاتسيالاۋ تۋرالى» زاڭ نەگىزىندە حالىقارالىق قايتا قۇرۋ جانە دامۋ بانكى جوعارىدا اتالعان ماقساتتارعا 75 ملن اقش دوللارى كولەمىندە قارىز بەرگەلى وتىر. سوندىقتان بۇل قۇجاتتى دا ءماجىلىس دەپۋتاتتارى ءبىراۋىزدان راتيفيكاتسيالادى.
زاڭ جوباسىن پالاتا دەپۋتاتتارى الدىندا قورعاپ شىققان ءبىلىم جانە عىلىم ءمينيسترى ەرلان ساعاديەۆتىڭ ايتۋىنا قاراعاندا, قارىز 17 جىلعا بەرىلەدى. ونىڭ العاشقى 5,5 جىلىندا قازاقستان تاراپى تولەمدەردەن بوساتىلعان.
مينيستر اتالعان قاراجاتتىڭ باسىم بولىگى اۋىل جانە قالا مەكتەپتەرى اراسىنداعى ءبىلىم ساپاسىنىڭ تەڭسىزدىگىن جويۋعا جۇمسالاتىندىعىن ايتادى. ناقتىراق ايتار بولساق, بۇل قارجىنىڭ 67 پايىزى نەمەسە 16 ملرد تەڭگە اۋىل مەكتەپتەرىن مۋلتيمەديالىق جابدىقتاۋعا, كومپيۋتەرلىك پروەكتور مەن ەكران الۋعا جۇمسالماق. جالپى ينتەراكتيۆتى جابدىقتارمەن 5400 مەكتەپ قامتىلادى.
سونىمەن قاتار پەداگوگيكالىق كادرلاردىڭ ساۋاتتىلىعىن ارتتىرۋ ماقساتىندا ۋنيۆەرسيتەتتەرگە وسى قاراجاتتان ۇلەس ءتيىپ, ينتەراكتيۆتى جابدىقتار الۋ ءۇشىن 457 ملن تەڭگە بولىنەدى.
ەندى اۋىل مەكتەپتەرى ديرەكتورلارى مەن مۇعالىمدەرىنىڭ پەداگوگيكالىق جانە باسقارۋ الەۋەتىن ارتتىرۋ ماقساتىندا قوسىمشا مۋلتيمەديالىق رەسۋرستار ارقىلى وقىتۋ باستالادى.
– ينكليۋزيۆتى ءبىلىم بەرۋدى دامىتۋ ماقساتىندا ەرەكشە ءبىلىم الۋدى قاجەت ەتەتىن بالالاردى كاسىبي ماماندىققا دايارلاۋ بويىنشا 15 وقۋ باعدارلاماسى ازىرلەندى. سونىمەن قاتار باسقا مەكتەپتەردىڭ جانىنان 9 ينكليۋزيۆتىك رەسۋرستىق ورتالىق اشىلادى. اتالعان قاراجاتقا كوزى ناشار كورەتىن جانە دامۋى كەم بالالار ءۇشىن 7,5 مىڭ برايل وقۋلىعىن ساتىپ الۋ كوزدەلگەن. 1 مىڭ دەفەكتولوگ مامان ارنايى كۋرستاردا وقىتىلادى, – دەدى ە.ساعاديەۆ.
ءبىلىم جانە عىلىم مينيسترلىگى تسيفرلى تەحنولوگيالار كومەگىمەن ۇبت تاپسىرمالارىنا دا وزگەرىستەر ەنگىزۋدى جوسپارلاپ وتىر. ماسەلەن, بالالاردىڭ قازىرگى ەستە ساقتاۋ قابىلەتى كوبىرەك باعالاناتىن تەست تاپسىرمالارىنان بىرتىندەپ باس تارتىپ, بالانىڭ فۋنكتسيونالدىق ساۋاتتىلىعىن ارتتىرۋعا باعىتتالعان جۇيە ەنگىزىلمەك. سوندىقتان مۋلتيمەديالىق ەلەمەنتتەردى قولدانۋ ارقىلى جاڭادان 200 مىڭ تەست تاپسىرماسى جاسالادى.
ءماجىلىس دەپۋتاتتارى الدىندا زاڭ جوباسىنىڭ تيىمدىلىگى جانە قامتۋ كورسەتكىشتەرىن بايانداعان مينيستر وزىنە قويىلعان ساۋالدارعا دا تولىقتاي جاۋاپ بەردى.
ءسويتىپ اتالعان زاڭ جوباسى پالاتا دەپۋتاتتارى تاراپىنان تولىق قولداۋ تاپتى. سونداي-اق دەپۋتاتتار جالپى وتىرىستا «قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ كەيبىر زاڭنامالىق اكتىلەرىنە تاۋەكەلدىك (ۆەنچۋرلىك) قارجىلاندىرۋ ماسەلەلەرى بويىنشا وزگەرىستەر مەن تولىقتىرۋلار ەنگىزۋ تۋرالى» زاڭ جوباسى بويىنشا قورىتىندى ازىرلەۋ جونىندەگى ۇسىنىستى جانە «قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ كەيبىر زاڭنامالىق اكتىلەرىنە زياتكەرلىك مەنشىك سالاسىنداعى زاڭنامانى جەتىلدىرۋ ماسەلەلەرى بويىنشا وزگەرىستەر مەن تولىقتىرۋلار ەنگىزۋ تۋرالى» زاڭ جوباسىن ەكىنشى وقىلىمدا ماقۇلدادى.
ستۋدەنتتەر داۋىجالپى وتىرىستا دەپۋتاتتار ءبىلىم جانە عىلىم مينيسترلىگىنە زاڭ جوبالارى بويىنشا كوپتەگەن ساۋالدار قويعانىمەن, استانا مەديتسينالىق ۋنيۆەرسيتەتىندە تەگىن ءبىلىم الىپ جۇرگەن ءجۇز قارالى ستۋدەنتتىڭ وقۋدان شىعارىلۋىنا بايلانىستى اڭگىمە قوزعاعان جوق.
ەسەسىنە جۋرناليستەر الدىنا شىققان مينيستر اتالعان داۋعا بايلانىستى تۇسىنىك بەردى. سوڭعى كۇندەرى جوعارىدا اتالعان وقۋ ورنىندا 117 ستۋدەنتتىڭ اعىلشىن ءتىلىن مەڭگەرگەندىگىن ايعاقتايتىن IELTS سەرتيفيكاتتارى جالعان بولىپ شىققاندىعىنا بايلانىستى اقپارات تاراعان ەدى. بۇل جايت ەمتيحاندى ءوز كۇشىمەن تاپسىرعان ستۋدەنتتەردىڭ ارىزدارىنان كەيىنگى تەكسەرىستەر بويىنشا انىقتالعان.
– بىلتىر مينيسترلىكتىڭ ءبىلىم ساپاسىن قاداعالاۋ كوميتەتى اتالعان ۋنيۆەرسيتەتتى تەكسەردى. سونىڭ ناتيجەسىندە بالالاردى وقۋدان بوساتۋ بويىنشا نۇسقاما بەرىلىپ, ول ءىشىنارا ورىندالدى. ستۋدەنتتەردىڭ كوپشىلىگى وزدەرىنىڭ قۇقىقتارىن قورعاۋ اياسىندا سوتقا جۇگىندى. دەگەنمەن دە نۇسقاما تولىق ورىندالۋى ءتيىس. بۇل ۋنيۆەرسيتەت ستۋدەنتتەردى وقۋدان بوساتۋىن دۇرىس شەشىم دەپ سانايمىز. ەندى ءبىز دەنساۋلىق ساقتاۋ مينيسترلىگىمەن جانە ۋنيۆەرسيتەتپەن بىرگە كەلىسىم كوميسسياسىن قۇرىپ, ءارى قارايعى قۇقىقتىق قادامدارىمىزدى انىقتاپ الامىز», دەدى ە.ساعاديەۆ.
ءبىر اتاپ وتەرلىگى, بۇعان دەيىنگى تالاپتار بويىنشا ءتىل ءبىلىمى سەرتيفيكاتتارىنىڭ تۇپنۇسقالىعى تەكسەرىلمەي كەلگەن. اتالعان كەمشىلىكتەر تەك كۋالىكتەردىڭ ورتالىق مالىمەتتەر دەرەكقورىنا ەنگىزىلمەگەندىكتەن انىقتالعان. الايدا ماگيستراتۋراعا تۇسۋشىلەردىڭ سەرتيفيكاتتارىنىڭ تۇپنۇسقاسىن ورتاق دەرەكقور ارقىلى انىقتاۋ ءتارتىبى قازىر قولدانىستا بار.
ءمينيستردىڭ ايتۋىنشا, وسى كەمشىلىكتەرگە بايلانىستى وزگە دە وقۋ ورىندارىنا ءجىتى تەكسەرۋ جۇرگىزىلمەك. ال جالعان قۇجاتتى پايدالانعان ستۋدەنتتەرگە بايلانىستى قۇقىقتىق شارالار قابىلدانادى.
ءبىلىم جانە عىلىم ءمينيسترى ەلىمىزدەگى 130 جوعارى وقۋ ورنىنىڭ رەيتينگى جاسالىپ, السىزدەرى كۇشەيتىلىپ, كوشكە ىلەسپەگەندەرىنە بايلانىستى وزگە شەشىم قابىلداناتىندىعىن دا اتاپ ءوتتى. ەڭ باستىسى, ءمينيستردىڭ ايتۋىنشا, جوعارى وقۋ ورىندارىنىڭ سانى بۇدان ءارى كوبەيمەيدى.
سەرىك ابدىبەك,
«ەگەمەن قازاقستان»