ۇكىمەت باسشىسى مال شارۋاشىلىعىن دامىتۋدى تاپسىردى

ارمان ەۆنيەۆتىڭ ايتۋىنشا, اۋىل شارۋاشىلىعى سالاسىنىڭ ستراتەگيالىق دامۋ باعىتتارىنا تالداۋ جۇرگىزىلىپ, سونىڭ ناتيجەسىندە اۋىل شارۋاشىعى ونىمدەرىن ەكسپورتقا باعىتتاۋ جانە يمپورتتى الماستىرۋعا باعىتتالعان 15 باسىم باعىتتار انىقتالدى.

«ەتتى ءىرى قارا مال شارۋاشىلىعىنىڭ جانە قوي شارۋاشىلىعىنىڭ الەۋەتىنىڭ جوعارى ەكەنىن كورىپ وتىرمىز. ەلىمىزدە ەتتى مال شارۋاشىلىعى سالاسىن دامىتۋدىڭ بارلىق قاجەتتى رەسۋرستارى بار», — دەدى اۋىل شارۋاشىلىعىنىڭ ءبىرىنشى ۆيتسە-ءمينيسترى.

اۋىل شارۋاشىلىعى مينيسترلىگىنىڭ دەرەكتەرىنە سايكەس, باعدارلامانى جۇزەگە اسىرۋ جاڭا مال ءوسىرۋشى-فەرمەرلەر كلاسىن قۇرۋعا مۇمكىندىك بەرەدى. باعدارلاما اياسىندا فەرمەرلىك شارۋاشىلىقتار سانىنىڭ 20 مىڭنان 100 مىڭعا دەيىن وسۋىنە, اۋىل تۇرعىندارىنا جۇمىس ورىندارىن 100 مىڭنان 500 مىڭعا دەيىن ۇلعايتۋعا, سونداي-اق, ىقم سانىن 7 ملن-نان 15 ملن باسقا دەيىن كوبەيتۋگە, سيىر جانە قوي ەتى ءوندىرىسىن 600 مىڭ توننادان 1,6 ملن تونناعا دەيىن ارتتىرۋعا, ەكسپورتتتان تۇسەتىن پايدا كولەمىن $2,4 ملرد دەيىن ۇلعايتۋعا, ءبىر جۇمىسشىعا ەڭبەك ونىمدىلىگىن $1000-دان $8000-عا دەيىن وسىرۋگە جول اشىلادى.

ارمان ەۆنيەۆتىڭ ايتۋىنشا, فەرمەرلىك شارۋاشىلىقتار ءوندىرىس مودەلىنىڭ نەگىزى بولادى. ولار ءونىمدى وتكىزۋ, تاجىريبە الماسۋ جانە ۆەتەرينارلىق قىزمەت كورسەتۋ ماسەلەلەرى بويىنشا بىرگە جۇمىس اتقارادى. جەر جانە نەسيە بەرۋ ەڭ جاقسى فەرمەرلەردى ىرىكتەۋ نەگىزىندە جۇزەگە اسىرىلاتىن بولادى. اسىل تۇقىمدى مالدىڭ گەنەتيكاسىن قولدانا وتىرىپ مال تۇقىمىن جاقسارتۋ وسى باعدارلامانىڭ نەگىزگى شارتى. ازىق ءوندىرۋ, ونىڭ ىشىندە سۋارمالى جەرلەر ماڭايىنا مال بورداقىلاۋ الاڭدارىن شوعىرلاندىرۋ كوزدەلەدى.

ا. ەۆنيەۆ تيپتىك فەرمەرلىك شارۋاشىلىقتاردى قارجىلاندىرۋ مەحانيزمى تۋرالى ايتا وتىرىپ, جايىلىمداردى سۋلاندىرۋ ينفراقۇرىلىمىن سالۋ شىعىندارى اكىمدىكتەر ارقىلى بەرىلەتىن, ينۆەستيتسيالىق سۋبسيديالار ەسەبىنەن جابىلاتىنىن مالىمدەدى. «اۋىل شارۋاشىلىعىن قارجىلاي قولداۋ قورى» اق نەسيەلەندىرۋ ارقىلى ءموبيلدى تۇرعىن ۆاگون, مال قورا, جىلجىمالى ستانوك ساتىپ الۋعا نەسيە بەرىلەدى. تۇقىمدىق تۇرلەندىرۋ ءۇشىن اسىل تۇقىمدى بۇقالار بورداقىلاۋ الاڭدارىمەن تەگىن نەگىزدە قامتاماسىز ەتىلەدى. سيىر ساتىپ الۋ ءونىمدى جۇمىسپەن قامتۋ جانە جاپپاي كاسىپكەرلىكتى دامىتۋ باعدارلاماسى بويىنشا بەرىلەتىن نەسيە ەسەبىنەن جۇزەگە اسىرىلادى. ازىق دايىنداۋ ءۇشىن تەحنيكا ليزينگكە نەمەسە «كازاگرو» ۇبح ارقىلى قارىزعا ۇسىنىلادى.

باعدارلاما اۋىل شارۋاشىلىعى سالاسىنىڭ ينۆەستيتسيالىق تارتىمدىلىعىن ارتتىرۋعا مۇمكىندىك بەرەدى. قازىرگى تاڭدا باعدارلاماعا Inalca Eurasia (ەۋروپا), Cedar Group (اۆستراليا),  كومپانيالارى, سونداي-اق Rifa Holding جانە Citic Group قىتاي كورپوراتسيالارى قاتىسۋعا دايىن ەكەنىن ءبىلدىردى. قوسىمشا Tyson Food, JBS جانە ت.ب. كومپانيالاردان ينۆەستيتسيالار تارتۋ مۇمكىندىگى قارالىپ جاتىر.

قر اشم ەتتى مال شارۋاشىلىعىن دامىتۋ باعدارلاماسىن جۇزەگە اسىرۋدىڭ ناقتى مىندەتتەرى مەن مەرزىمدەرى كورسەتىلگەن ەگجەي-تەگجەيلى جول كارتاسىن ازىرلەدى. جول كارتاسىن اوك دامىتۋدىڭ 2017–2021 جىلدارعا ارنالعان مەملەكەتتىك باعدارلاماسىنا ەنگىزۋ ۇسىنىلدى.

باعدارلامانىڭ نەگىزگى مىندەتى — شارۋا قوجالىقتارىن دامىتۋ. «قازاگرو» ۇبح» اق باسقارما توراعاسى نۇرلىبەك مالەلوۆ ءوز بايانداماسىندا قازاگرو قۇرىلىمى ارقىلى جاڭا باعدارلامانىڭ جوباسىن ىسكە اسىرۋ اياسىندا فەرمەرلىك شارۋاشىلىقتاردى — شاعىن بيزنەس سۋبەكتىلەرىن قارجىلاندىرۋ جوسپارلانعانىن اتاپ ءوتتى.

وسىلايشا, فەرمەرلەر مالداردى ودان ءارى كوبەيتىپ ءوسىرۋ ءۇشىن تولدەيتىن مال ساتىپ الۋعا, اۋىل شارۋاشىلىعى تەحنيكاسىن جانە مال ازىعى وندىرىسىنە جابدىقتار ساتىپ الۋعا, مال ۇستايتىن ورىنداردى سالۋعا, اينالىم قاراجاتتارىن تولىقتىرۋعا جانە بيزنەس جۇرگىزۋگە قاجەتتى وزگە دە ماقساتتارعا 15 جىل مەرزىمگە پايىزدىق مولشەرلەمەنى سۋبسيديالاۋدى ەسكەرە وتىرىپ, جىلىنا 4%-كە نەسيە الا الادى. بيىل بارلىعى فەرمەرلەردى قارجىلاندىرۋعا شامامەن 50 ملرد تگ باعىتتاۋ جوسپارلانعان.

باعدارلامانىڭ تۇجىرىمداماسى دۇنيەجۇزىلىك بانك, ازيا دامۋ بانكى سياقتى حالىقارالىق ۇيىمداردىڭ ساراپشىلارىنىڭ قاتىسۋىمەن ازىرلەندى, ولار ءوز قاراجاتتارىن تارتۋ ارقىلى باعدارلامانى ىسكە اسىرۋعا بەلسەندى تۇردە اتسالىساتىن بولادى.

دۇنيەجۇزىلىك بانكتىڭ قازاقستانداعى وكىلى اتو براۋن ءوز سوزىندە بۇل باعدارلاما قازاقستان ەكونوميكانى ءارتاراپتاندىرۋ تۇرعىسىنان تاڭداعان ءوسۋ ۇلگىسى ءۇشىن وتە ماڭىزدى ەكەنىن اتاپ ءوتتى. اۋىل شارۋاشىلىعىنداعى ساۋدانى دامىتۋدىڭ ماڭىزدىلىعى اتالىپ ءوتتى, سەبەبى قازاقستاندىق ونىمدەر رەسەي, قىتاي جانە ورتالىق ازيا نارىقتارىندا جوعارى سۇرانىسقا يە.

«اتامەكەن» ۇكپ باسقارما توراعاسى ابىلاي مىرزاحمەتوۆ ءوز كەزەگىندە جاڭا باعدارلاما مال شارۋاشىلىعىن دامىتۋعا وڭ اسەرىن تيگىزەتىنىن اتاپ ءوتتى.

«بۇل باعدارلاما تەك ەتتى مال شارۋاشىلىعى ماسەلەلەرىن عانا ەمەس, سونداي-اق جايىلىمداردى ءتيىمدى پايدالانۋ, سۋارمالى جايىلىمداردىڭ كولەمىن ارتتىرۋ سەكىلدى ماڭىزدى ماسەلەلەردى دە قوزعايدى. باعدارلاما جەمشوپ ءوندىرىسىن دامىتۋعا باعىتتالعانىن ەرەكشە اتاپ وتكىم كەلەدى», — دەدى ا. مىرزاحمەتوۆ.

ۇكىمەت وتىرىسىندا اگرارلىق سەكتور وكىلدەرى جاڭا باعدارلامانىڭ تۇجىرىمداماسىنا تۇسىنىكتەمە بەرىپ ءوتتى. Inalca Eurasia ترانسۇلتتىق كورپوراتسياسىنىڭ ۆيتسە-پرەزيدەنتى اندرەي ۆاكۋلين تالقىلانعان باعدارلامانىڭ وزەكتىلىگىنە جانە ۋاقىتىلى قارالىپ جاتقانىنا نازار اۋداردى.

«قازاقستان ەتتى مال شارۋاشىلىعى سالاسىندا ۇلكەن ارتىقشىلىققا يە: ولار مالمەن جۇمىس ىستەي الاتىن ادامدار, الەمدەگى تابيعي جايىلىمداردىڭ ەڭ ۇلكەن الابى جانە تۇتىنۋدىڭ نەگىزگى نارىقتارىنا جاقىندىق», — دەدى ا. ۆاكۋلين.

ونىڭ ايتۋىنشا, الەمدە دامىعان ەلدەردە دامىعان ەتتى مال شارۋاشىلىعىمەن اينالىساتىن شارۋا قوجالىقتارى 50 باس مالدان تۇراتىن فەرمالار. امەريكا دا, اۆستراليا دا, كانادا دا شاعىن فەرمەرلىك مۇمكىندىكتەرىنە نەگىزدەلگەن.

«بۇگىنگى تالقىلانىپ وتىرعان باعدارلاما شاعىن فەرمەرلىكتىڭ قارجىلاندىرۋعا, زاماناۋي تەحنولوگيالىق شەشىمدەرگە قولجەتىمدىلىگىن جەڭىلدەتەتىن جانە ساتۋ نارىعىمەن قامتاماسىز ەتەتىن زاماناۋي ەتتى مال شارۋاشىلىعىنىڭ ينفراقۇرىلىمىن قۇرۋعا باعىتتالعان. تۇجىرىمداما الەمدىك نارىقتاردا ءوز ورىندارىن يەلەنۋ ءۇشىن ۇزاق جىل ەڭبەك ەتكەن اۆستراليا, كانادا سەكىلدى دامىعان ەلدەردىڭ تاجىريبەسىن ەسكەرەدى. اتالعان باعدارلاما ادام الەۋەتىن جانە قازاقستان جەرىنىڭ الەۋەتىن بارىنشا پايدالانۋعا جول اشادى دەپ ويلايمىن», — دەدى اندرەي ۆاكۋلين.

سونىمەن قاتار, بايانداماشى Inalca Eurasia كومپانياسى جوبانى قۋاتتىلىعى جىلىنا 180 مىڭ مال سوياتىن ەت كومبيناتىنىڭ قۇرىلىسى بويىنشا ىسكە اسىرۋدى مامىر ايىنىڭ سوڭىندا باستاۋدى جوسپارلاپ وتىرعانىن ايتتى.

«وسىنداي بىرنەشە كاسىپورىنداردى جوسپارلاپ وتىرمىز جانە وسى باعدارلامانى دامىتۋ ارقىلى بىزدە كووپەراتسيا دا, ءىرى كاسىپورىندا بولادى دەگەن سەنىمدەمىن», — دەپ قورىتىندىلادى ا. ۆاكۋلين.

«استىق يندۋسترياسى» اق ديرەكتورلار كەڭەسىنىڭ مۇشەسى ءالجان حابيەۆ ءوز كەزەگىندە, ەتتى مال شارۋاشىلىعىن دامىتۋدىڭ 2018–2027 جىلدارعا ارنالعان ۇلتتىق باعدارلاماسى ەت يندۋسترياسىندا بيزنەسىن دامىتۋ ءۇشىن نە قاجەت ەكەنىن انىق تۇسىنەتىن ينۆەستور تىلىندە جازىلعانىن اتاپ ءوتتى.

ء«بىز بيزنەس رەتىندە العاش رەت باعدارلامانى جازۋ مەن قالىپتاستىرۋعا قاتىستىق. باعدارلاما بۇكىل الەمدە قولدانىلاتىن ناقتى تەحنولوگياعا نەگىزدەلگەن جانە ەڭ باستىسى, بيزنەستى جۇرگىزۋدى قيىنداتاتىن شارتتار جوق», — دەدى ءا. حابيەۆ.

«سولتۇستىك اگرو ن» كومپانياسى قوستاناي وبلىسىنىڭ اۋماعىندا ەت كووپەراتسيامەن اينالىسادى, ول بارلىق تەحنولوگيالىق تىزبەكتەردى قامتيدى — شارۋا قوجالىقتارى, جەمشوپ وندىرۋشىلەر, مالدى زاماناۋي بورداقىلاۋ, ەت كومبيناتى جانە ونىمدەردى وتكىزۋ.

«باعدارلامادا قاراستىرىلعان شارالار ەلىمىزدە ەتتى مال شارۋاشىلىعىن دامىتۋعا سەرپىن بەرەتىنىنە سەنىمدىمىز. ەلىمىز اگرارلىق ەكسپورتتىق ونىمدەردىڭ, اسىرەسە ەت ءوندىرىسىنىڭ الەمدەگى ءىرى وندىرۋشىلەرىنىڭ ءبىرى بولا الادى», — دەدى «استىق يندۋسترياسى» اق ديرەكتورلار كەڭەسىنىڭ مۇشەسى ءالجان حابيەۆ.

سونداي-اق, وتىرىستا قوستاناي وبلىسىنىڭ اكىمى ا. مۇحامبەتوۆ, پاۆلودار وبلىسىنىڭ اكىمى ب. باقاۋوۆ, الماتى وبلىسىنىڭ اكىمى ا. باتالوۆ, اقتوبە وبلىسىنىڭ اكىمى ب. ساپارباەۆ, سونداي-اق قر پرەمەر-ءمينيسترىنىڭ ورىنباسارى — اۋىل شارۋاشىلىعى ءمينيسترى ءو. شوكەەۆ ءسوز سويلەدى.

ماسەلەنى قاراۋ قورىتىندىسى بويىنشا قر پرەمەر-ءمينيسترى باقىتجان ساعىنتاەۆ مەملەكەت باسشىسى «قازاقستاننىڭ ءۇشىنشى جاڭعىرۋى: جاھاندىق باسەكەگە قابىلەتتىلىك» جولداۋىندا اگرارلىق سەكتور ەكونوميكانىڭ جاڭا درايۆەرى بولۋى كەرەك دەگەن مىندەت قويعانىن ەسكە سالدى.

اۋىل شارۋاشىلىعىنىڭ ماڭىزدى قۇرامداس بولىگى — ەتتى مال شارۋاشىلىعى. قوي شارۋاشىلىعى, جىلقى ونىمدەرىن قىتايعا, ءىرى جانە ۇساق قارا مالدى ءباا-گە جەتكىزۋ كەدەرگىلەرى الىنىپ تاستالدى. جىل سوڭىنا دەيىن قحر-عا ءىرى قارا مال ونىمدەرىن جەتكىزۋ جۇمىستارى اياقتالادى.

«جاڭا ۇلكەن نارىقتار اشىلىپ جاتقاندىقتان, ءتيىستى ورگاندارمەن جوسپارلانعان ءىس-شارالارعا قاتىستى بارلىق ماسەلەلەردى تاعى ءبىر رەت تالقىلاۋ قاجەت. اوك دامىتۋدىڭ 2017–2021 جىلدارعا ارنالعان مەملەكەتتىك باعدارلاماسىنا وزگەرىستەر مەن تولىقتىرۋلار ەنگىزۋ اياسىندا ەتتى مال شارۋاشىلىعىن دامىتۋ بويىنشا كەشەندى شارالار قارالۋى ءتيىس», — دەدى باقىتجان ساعىنتاەۆ.

ۇيلەستىرۋ جۇمىستارى قر پرەمەر-ءمينيسترىنىڭ ورىنباسارى ءو. شوكەەۆكە جۇكتەلدى.