بالالار كىرشىكسىز اق پاراق سياقتى. وسى پاراققا سانالى تاربيە الىپپەسىن جازۋ, وسى پاراقتى وت پەن سۋدان ساقتاۋ – پارىز. اتا-اناعا عانا ەمەس, قوعامعا دا. ويتكەنى ولار – ءومىردىڭ شۋاق نۇرى.
«اتا – اسقار تاۋ, انا – باۋىرىنداعى بۇلاق, بالا – جاعاسىنداعى قۇراق» دەگەندە, قازىر سول اپپاق الەم, تازا دۇنيە قورعانسىز قالىپ, فيزيكالىق تۇرعىدان دا, مورالدىق-پسيحولوگيالىق تاراپتان دا كولدەنەڭ كەدەرگىگە ءجيى ۇشىراپ جاتقانى انىق. الىمساقتان الەمدى تىتىرەتكەن قيان-كەسكى شايقاستار دا وسى ۇرپاق قامى ءۇشىن ەمەس پە ەدى؟! تىزە بۇكسەڭ, ۇلىڭ قۇل, قىزىڭ كۇڭ بولىپ كىسى ەسىگىندە جۇرەدى. بابالار سول «قارا قازان, سارى بالا قامى ءۇشىن» تولارساقتان ساز كەشۋگە, مۇز جاستانۋعا, قىلشا موينى تالشا بولۋعا بار بولدى.
سوڭعى وقيعالاردى عانا تىزبەكتەيىكشى. قايماعى بۇزىلماعان دەيتىن وڭتۇستىكتەگى وسپادارلىق ءىس قوعامدى ءدۇر سىلكىندىردى. ودان كەيىن رەسەيدىڭ كەمەروۆو وبلىسىنداعى ويىن-ساۋىق ورتالىعىندا وتقا ورانعان سابيلەردىڭ وبالى كىمگە؟ ارادا از كۇن وتپەي اۋعان ەلىندە مەدرەسە شاكىرتتەرى باۋداي ءتۇستى. وتتى وشاقتارسىز, بەيبىت كۇننىڭ وزىندە بالا قورعانسىز. ونىڭ ءوسىپ-جەتىلۋى, ءومىرىنىڭ تىزگىنىن ءوز قولىنا الۋىنا دەيىنگى بار جاۋاپكەرشىلىك اتا-انادا, ەرەسەكتەردە. وسى وقيعالار قوعامنىڭ بەلگىلى دەڭگەيدە تالابىن قوزعادى, ازاماتتىق سەكتوردىڭ ازاماتتىق ءۇنىن ەستىرتتى. بۇل بالالاردى ءبىر قورعاسا, ازاماتتىق قوعام قورعاي الاتىنىنا تاعى دا دالەل بولىپ وتىر.
كەيىنگى جىلدارى قازاقستاندا بالالار ۇيىندە تاربيەلەنۋشىلەر, بالالار ءۇيى ازايىپ كەلەدى. ءبىلىم جانە عىلىم مينيسترلىگىنىڭ مالىمەتىنشە, سوڭعى 5 جىلدا بالالار ۇيىندە تاربيەلەنۋشىلەر سانى 57 پايىزعا ازايىپتى. ياعني, بۇرىن بولماعان كورسەتكىش – 11 مىڭنان 6 مىڭعا دەيىن تومەندەگەن. وزدەرىنىڭ تۋعان وتباسىلارىنا 2051 بالا قايتارىلعان. ەسەپتىك كورسەتكىشتەرگە سەنسەك, ەلىمىزدە جەتىم بالالار مەن اتا-انا قامقورلىعىنسىز قالعان بالالارعا ارنالعان 58 مەكەمە جابىلىپ, قايتا ۇيىمداستىرىلعان ەكەن. جالپى, دامىعان ەلدەردە, سونداي-اق بۇۇ سياقتى حالىقارالىق ۇيىمداردىڭ تاجىريبەسىندە بالانىڭ وتباسىندا ءومىر سۇرگەنىن, جايلى جاعدايدا وسكەنىن ماقۇلدايدى.
ءتورت جىل بۇرىن ەلباسى «مەرەيلى وتباسى» ۇلتتىق بايقاۋىندا جەتىم بالالاردى اسىراپ الۋشى جانە تاربيەلەۋشى ازاماتتار ءۇشىن جاعىمدى قۇقىقتىق ورتا قالىپتاستىرۋدىڭ وزەكتىلىگىن ايتقانى ەسىمىزدە. پرەزيدەنت ايتقانداي, مۇنداي وتباسىلار مەملەكەت پەن قوعامدىق بىرلەستىكتەردىڭ جان-جاقتى كومەك بەرەتىن وبەكتىلەرىنە اينالۋى كەرەك. ايتپەسە الدەبىر جەڭسىك اس, قىمبات مۇكامال, تويداعى داراقىلىقتار ءۇشىن دە تالاي قارجى جەلگە ۇشىپ جاتىر عوي. قوعامنىڭ قاسيەتى استا, توكتىگىمەن ەمەس, ىزگىلىگىمەن, باۋىرمالدىعىمەن باعالانسا كەرەك-ءتى.
ارينە, جىل سايىن بالالار ۇيىنەن بالالاردى اسىراپ الۋشى ادامداردىڭ قاتارىنىڭ ارتۋى قۋانىشتى. الايدا, باسپاسوزدە جاريالانىپ جاتاتىن شەت مەملەكەتتەردەگى قوعامدا جاعىمدى بەينەسى قالىپتاسقان قايسىبىر ازاماتتاردىڭ ىشكى ومىرىندە بالالارعا زورلىق-زومبىلىق جاساۋىنىڭ ايعاقتارى ويلاندىرماي قويمايدى. سوندىقتان وتباسىلاردا پاتروناتتى تاربيەلەۋ, قامقور بولۋ, قامقورشىلىق تاجىريبەسىن كەڭەيتۋدىڭ زاڭدى نەگىزدەرىن نىعايتۋ وزەكتى. ەلباسى بۇل رەتتە كوپتەگەن ەلدەردەگى قامقورلىقسىز قالعان بالالاردى ۋاقىتشا ورنالاستىراتىن «قوناق وتباسى» تاجىريبەلەرىن ەسەپكە الۋدى تاپسىرعان ەدى.
وتكەن وكىنىشتەردىڭ ساباعى بولار, ءبىلىم جانە عىلىم مينيسترلىگىنىڭ بالالاردىڭ قۇقىقتارىن قورعاۋ كوميتەتى بىرقاتار حالىقارالىق ۇيىمدارمەن جانە قازاقستاندىق ۇكىمەتتىك ەمەس ۇيىمدارمەن جۇمىس ىستەۋگە بىلەك سىبانىپ وتىر. ولاردىڭ قاتارىندا يۋنيسەف, PRI, ء«ۇي» قوعامدىق قورى, «انا ءۇيى», «كريزيستىك ورتالىقتار وداعى», «وتباسىلىق اكادەميا», «جانۇيا», «قۇقىق» سياقتى ۇيىمدار بار. جاقىندا الماتىدا ءبىلىم جانە عىلىم ءمينيسترى ە.ساعاديەۆتىڭ قاتىسۋىمەن وتكەن بالا قۇقىقتارىن قورعاۋ ماسەلەلەرى بويىنشا جيىندا ۇكىمەتتىك ەمەس ۇيىمدار جەتەكشىلەرى بىرقاتار ۇسىنىستار ايتتى.
ماسەلەن, «اتا-انا» قوعامدىق ۇيىمىنىڭ باسشىسى جاننا احمەتوۆا ءار وڭىردە انا مەن بالانىڭ وزەكتى ماسەلەلەرىن بىلۋگە, ءبىلىم بەرۋ ۇيىمدارىمەن جۇمىس ىستەۋگە جانە ولارعا ەركىن كىرۋگە وكىلەتتىگى بار تاۋەلسىز وكىل ەنگىزۋ تۋرالى ايتسا, «ەرىكتى قايىرىمدىلىق قوعامى» قورىنىڭ جەتەكشىسى ارۋجان ساين اتا-انا قامقورلىعىنسىز قالعان بالالاردى تىركەيتىن بىرىڭعاي ۆەدومستۆوارالىق اقپاراتتىق جۇيە قۇرۋ تۋرالى ويىن جەتكىزدى. ال «اشىق الەم» قوعامدىق قورىنىڭ پرەزيدەنتى ءاليا ارقاروۆا بۇرىن ءار وڭىردە جۇمىس ىستەگەن بالالار قۇقىقتارىن قورعاۋ دەپارتامەنتتەرىن قايتا قۇرۋدىڭ ماڭىزدىلىعىن ايتادى. جالپى, قوعام بەلسەندىلەرى ايتىپ جۇرگەندەي, بالالاردى قورعاۋ – مەملەكەت پەن ازاماتتىق سەكتوردىڭ عانا ماسەلەسى ەمەس, بالالاردى تاربيەلەۋدەن سىرت قالاتىن اتا-انالاردىڭ جاۋاپكەرشىلىگى دە وتە ماڭىزدى. وسى تۋرالى زاڭناما تەتىكتەرى جەتىلدىرىلە ءتۇسۋى كەرەك.
دۋمان اناش, «ەگەمەن قازاقستان»