وڭتۇستىك ءوڭىر دوتاتسيا كولەمىن كەمىتە الا ما؟

سىننان قورىتىندى شىعارۋ ماقساتىندا بۇگىندە ايماقتا اتقارىلىپ جاتقان جۇمىستار از ەمەس. شاعىن جانە ورتا بيز­نەس­تى قارقىندى دامىتۋدىڭ ناتي­جە­سىندە تۇراقتى جۇمىسپەن قامتىل­عاندار قاتارى ارتا تۇسۋدە. وڭتۇستىك ەڭبەكقور حالقى­مەن دە ەلگە ءمالىم, كاسىپكەر­لىك سۋبەكتىلەرىنىڭ سانى جونى­نەن رەسپۋبليكا بويىنشا ال­دىڭعى قاتاردا. وعان قوسا ەلدەگى ءۇش مۇناي وڭدەۋ زاۋىتىنىڭ ءبىرى شىمكەنتتە. تابيعي رەسۋرستار دا از ەمەس, ۋراننىڭ نەگىزگى قورى سوزاق اۋدانىندا شوعىرلانعان. سارىاعاش پەن مانكەنت شيپاجايلارىنىڭ, تۇركىستاننىڭ تۋريستىك الەۋە­تى­نىڭ ءوڭىر ەكونوميكاسىنا قوساتىن ۇلەسى قوماقتى. ياعني بۇگىندە دو­تاتسيانى كەمىتۋ ماقساتىندا وسى سىندى بارلىق مۇمكىندىك ەسكەرىلۋدە.

تۇرعىندارىنىڭ سانى 3 ميل­ليونعا جەتكەن وڭتۇستىكتە بۇگىنگى تاڭعا 215408 سالىق تولەۋشى ەسەپكە الىنعان. ونىڭ 36061-ءى زاڭدى تۇلعا بولسا, 65644-ءى شارۋا-فەرمەر قوجالىق, 113703-ءى جەكە كاسىپكەر مەن ادۆوكات, نوتاريۋس.

«وسى سالىق تولەۋشىلەردىڭ مەملەكەت قازىناسىنا تولەيتىن سالىقتارى مەن تولەمدەرى وب­لى­سىمىزدىڭ مەنشىكتى كىرىسىن قۇراپ, وڭىرىمىزدەگى الەۋمەتتىك-ەكونوميكالىق وسىمگە سەپتىگىن تي­گىزىپ كەلەدى. جالپى, 2017 جىلعا وبلىستىڭ كىرىس بولىگىنىڭ جوسپارى 603,5 ملرد تەڭگە بولسا, ونىڭ ىشىندە ترانسفەرتتەر – 97 ملرد تەڭگە, سۋبۆەنتسيا­لار – 368,7 ملرد تەڭگە, كرەديت­تەر, ساتىلعان اكتيۆتەر مەن زايم­دار­دىڭ تۇسىمدەرى – 17,4 ملرد تەڭگە جانە مەنشىكتى كىرىستەر – 120,4 ملرد تەڭگە. وتكەن جىلى وبلىستىڭ جالپى كىرىستەرىنىڭ ناقتى ءتۇسىمى بو­يىنشا جوسپار 101 پايىز ورىندالسا, مەنشىكتى كىرىستەر بويىنشا 124,4 ملرد تەڭگە ءوندىرىلىپ, جوسپاردىڭ ورىندالۋى 103,4 پايىز بولىپ وتىر. ياعني ايماقتىڭ رەسپۋبليكالىق بيۋدجەتكە تاۋەلدىلىگىن تومەندەتۋ ماقساتىندا ناتيجەلى جۇمىستار جۇرگىزىلىپ, جىلما-جىل ءوسىم بايقالۋدا. مىسالى, 2016 جىلى مەنشىكتى كىرىستەردىڭ ناقتى ءتۇسىمى 106 ملرد تەڭگەنى قۇراسا, وتكەن جىلى جەرگىلىكتى بيۋدجەتكە 124,4 ملرد تەڭگە وندىرىلگەن. ياعني مەنشىكتى تۇسىمدەر 18,4 ملرد تەڭگەگە نەمەسە 17,4 پايىزعا ارتتى», دەيدى وڭتۇستىك قازاقستان وب­لىسى بويىنشا مەملەكەتتىك كىرىس­تەر دەپارتامەنتىنىڭ باسشىسى التىنسارى ۇمبەتاليەۆ.

ارينە وبلىسىمىزدىڭ مەن­شىكتى كىرىستەرى بارلىق شىعىندى وتەمەيدى جانە مەملەكەتتىڭ الەۋ­مەتتىك جاۋاپكەرشىلىگىن ورىن­د­اۋعا مۇمكىندىك بەرمەيدى. تەك وتكەن جىلى وبلىستا الەۋمەت­تىك سالاعا 383,4 ملرد تەڭگە باعىتتالىپ, جالپى بيۋدجەت كولەمىنىڭ 63 پايىزىن قۇراپ, جىل ىشىندە 80 ملرد تەڭگەگە وسكەن. سالىق با­زاسىن ۇلعايتۋ ماقساتىندا بەكىتىلگەن ارنايى ءىس-شارا جوس­پارى بويىن­شا ات­قارىلعان جۇمىستار ناتي­جەسىندە وتكەن جىلى جەرگىلىكتى بيۋدجەتكە 10 ملرد تەڭگە قوسىمشا رەزەرۆتەر وندىرىلگەن. سونداي-اق بيىل وب­لىس بويىنشا بىرنەشە سالانى قامتيتىن 12 باعىت جانە 34 جوبا بويىنشا جوبالىق باسقارۋ, «اەروعارىشتىق مونيتورينگ ارقىلى جەر قويناۋىن پايدالانۋشىلارعا سالىقتىق اكىمشىلىكتەندىرۋ جۇرگىزۋ» قا­ناتقاقتى جوباسى جۇزەگە اسى­رىلماق. سول سياقتى «ەڭبەك يم­ميگرانتتارىنا سالىقتىق اكىمشىلىكتەندىرۋ» جوباسى دا جوس­پارلانىپ وتىر.

«قوناققا» كەلگەندەر قۇرىلىستا ءجۇر

جاسىراتىنى جوق, ەۋرازيا­لىق ەكونوميكالىق وداقتىڭ «وڭتۇستىك قاقپاسى» سانالاتىن وبلىستا جەرگىلىكتى تۇرعىنداردى جۇمىسپەن قامتۋ جانە ەڭبەك ميگرانتتارىن قىسقارتۋ ماسەلەسى وزەكتى. اسىرەسە كورشى ەلدەن جۇ­مىس ىزدەپ كەلۋشىلەر كوپ.­ ءتيىستى دەپارتامەنتتىڭ دەرەك­تەرىنە قاراعاندا, وتكەن جىلى وبلىسقا 782744 رەزيدەنت ەمەس ازامات تىركەلىپ, سونىڭ ىشىندە 50 مىڭعا جۋىق شەتەل ازاماتىنان جەرگىلىكتى بيۋدجەتكە 355 ملن تەڭگە تولەنگەن. الايدا وسىنشاما شەتەل ازاماتتارىنىڭ 721 223-ءى نەمەسە 90 پايىزىنان كوبى قوناق رەتىندە تىركەلىپتى. وڭتۇستىك حالقى قوناقجاي, بىراق جەتى ءجۇز مىڭنان استام شەتەلدىكتىڭ تويعا نەمەسە قۇدالىققا كەلمەگەنى انىق. قوناق رەتىندە كەلگەن شەتەل ازاماتتارىنىڭ ماقساتى جۇ­مىس ىستەپ, تابىس تابۋ بولعانى ەشكىمگە قۇپيا ەمەس. ەگەر دە وسىنشاما «قوناقتى» اكىمشىلەندىرىپ, سا­لىق­تارى تولىق بيۋدجەتكە تولەنسە, وبلىس بيۋدجەتىنىڭ قور­جىنىنا قوسىمشا 1-2 ملرد تەڭ­گە تۇسەدى ەكەن. كورشى ەلدەن ار­زان جۇمىس كۇشى رەتىندە «قو­ناق­­تاردى» جالداپ جۇمىس ىس­تە­تەتىن كاسىپكەرلەردى سالىق ما­دە­نيەتى قالىپتاسپاعانداردىڭ قاتارىنا جاتقىزامىز با, ال­دە قارا باسىنىڭ قامىن ويلاپ ءوڭىردى دوتاتسياعا مۇقتاج ەتۋ­گە ۇلەس قوسقاندار دەيمىز بە؟! ايتا كەتەلىك, شەتەلدەن كەل­گەن «قوناقتاردىڭ» بىر­­قا­تا­رىن مەملەكەتتىك مەكە­مە­لەردىڭ قۇرىلىسىن نەمەسە­ جوندەۋىن جۇرگىزىپ جاتقان جۇمىسشىلاردىڭ اراسىنان دا بايقاپ قالامىز. سوندا سالىق ساياساتىنا قاتىستى زاڭدىلىقتى ساقتاماۋعا مەملەكەت­تىك مەكەمە­لەردىڭ ءوزى اتسالىسىپ جاتقانى ما؟!

مەملەكەتتىك كىرىستەر دەپار­تامەنتىنىڭ ماماندارى ءۇشىن وڭتۇستىكتە جۇمىس اتقارعانىمەن باسقا وڭىرلەردە تىركەلگەن, سا­لىق­تارىن سول جاققا تولەيتىن كا­سىپورىنداردى ەسەپكە الۋ دا وزەكتى ماسەلە بولىپ وتىر. مى­سالى, ءبىر عانا سارىاعاش اۋدا­نىندا مينەرالدى سۋدى ما­ڭايلاعان كاسىپورىنداردىڭ, شي­پاجايلاردىڭ باسىم بولىگى باسقا وڭىرلەردە تىركەلگەن, ياعني سالىق تولەمدەرى وڭتۇستىككە تۇسپەيدى. سونداي-اق وبلىستا مەملەكەتتىك ساتىپ الۋ شەڭبەرىندە 2017 جىلى بيۋدجەتتەن 5 مىڭنان استام جاب­دىقتاۋشى 422 ملرد تەڭگە العان, ال بارلىق تۇسكەن سالىق سوماسى 66,3 ملرد تەڭگە. بۇل كورسەتكىش, ارينە جوعارى بولۋى ءتيىس ەدى. ياعني سالىقتىق جۇكتەمە, جالدامالى جۇمىسشىلار سانىندا ءبىر كىنارات بار. دەپارتامەنت ماماندارى بۇل ورايدا سوزاق اۋدانىندا ءبىر سالىق تولەۋشىگە بيۋدجەتتەن 1 ملرد تەڭگە بولىنگەنىن, تولىعىمەن يگەرىلگەنىن, ال سالىق­تىق جۇكتەمە كوەففيتسيەنتى بار بول­عانى 1,6 پايىز ەكەنىن مىسال رەتىندە كەلتىرەدى. بۇل ارادا دا جالدامالى جۇمىسشىلار سانىن جاسىرۋ بايقالادى. قۇرىلىس سالاسىندا تولەنگەن سالىق ازا­ماتتىڭ تاپقان پايداسىنىڭ ورتاشا 8 پايىزىنان كەم بولماۋى ءتيىس بولسا, نىسانداردى كىمدەر جانە قالاي سالدى دەگەن سۇراق تۋىن­دايدى.

مامانداردىڭ ايتۋىن­شا,­ ءتۇرلى مەملەكەتتىك باعدارلا­ما­لار اياسىندا قارجى يگەرىپ جاتقان مەردىگەرلەر مەن جاب­دىق­تاۋشىلاردىڭ سالىقتىڭ جۇك­تەمەلەرى دە سىن كوتەرمەيدى. مەر­دىگەرلەردىڭ تاپسىرعان سالىق ەسەپ­تىلىكتەرىندە جالاقى قورى ناقتى كونكۋرستىق قۇجاتتارمەن ساي كەلمەيدى. ياعني مەملەكەتتىك ساتىپ الۋ كونكۋرسىنا دەيىنگى قۇجات­تاعى مالىمەت پەن كەيىنگى سالىق ەسەپتىلىكتەرىندەگى كورسەت­كىش سايكەس ەمەس.

جاسىراتىنى جوق, مەملەكەت­تىك ساتىپ الۋ كونكۋرسىنىڭ جە­­ڭىم­پازى رەتىندە تانىلعان كاسىپ­ورىنداردىڭ باسىندا زاڭ­دى دا, ونىڭ تالاپتارىن دا جاق­سى بىلەتىن ازاماتتار وتىر. ايتا­لىق, وبلىستىق ءماسليحات دەپۋتات­تارىنىڭ باسىم بولىگى ەل­گە تانىمال كاسىپكەرلەر. ولار­­­­دىڭ باسقارۋىنداعى كاسىپ­ورىن­داردىڭ تەندەرلەرگە قاتى­سىپ, جەڭىمپاز اتانىپ جاتاتىنى دا قۇپيا ەمەس. بىراق سەسسيالار­دا قۇقىق بۇزۋشىلىقتىڭ بول­ماۋى­نا, زاڭ تالاپتارىنىڭ ساق­تالۋىنا مۇددەلىلىك تانىتاتىن دەپۋتات-كاسىپكەرلەردىڭ وز­دەرى كوبىنە جوعارىدا ايتقا­نىمىزداي, «قوناقتاردى» جالداپ, كوپ جايتتاردى جاسىرىپ جا­تادى. مەملەكەت باسشىسى كاسىپكەرلەردىڭ سالىق مادەنيەتىن ارتتىرۋ باعىتىندا جۇيەلى جۇ­مىستار جۇرگىزۋ كەرەكتىگىن ايتىپ, ۇكىمەت پەن «اتامەكەنگە» ناقتى تاپسىرمالار دا بەرگەن بولاتىن. ەلباسىنىڭ كاسىپكەرلەردى مۇل­دەم سالىقتىڭ بولماعاندىعى قۋان­تاتىندىعىن باسا ايتا كەلە: «نەمەسە بۇل سالىقتاردان ادەمى جال­تارۋدى ويلايدى» دەگەنى دە ەل ەسىندە. سالىق ماماندارى كەل­تىرگەن دەرەكتەرگە قاراعاندا, وبلىستاعى كەي كاسىپكەرلەر «سا­لىقتاردان ادەمى جالتارۋدان» ءالى دە ارىلا الماعان. سونداي-اق مەملەكەتتىك ساتىپ الۋ كونكۋر­سىن وتكىزەتىن ورگانداردىڭ, ياعني تاپسىرىس بەرۋشىلەردىڭ وسى ماسەلەگە سالعىرت قارايتىنى اڭ­عارىلادى.

 تويحانا يەلەرى جۇمىسشىلارىن نەگە جاسىرادى؟

وسىدان ءۇش جىل بۇرىن ەلى­مىزدىڭ بىرقاتار زاڭنامالارىنا وزگەرتۋلەر مەن تولىقتىرۋلار ەنگىزىلىپ, سالىق جۇيەسىندەگى كەي باپتار كۇشەيتىلگەن بولاتىن. سوعان سايكەس, ۋاكىلەتتى ورگاندار اسابالار مەن ونەر ادامدارىنىڭ ءتىپتى, تاكسي جۇرگىزۋشىلەرىنىڭ تاپقان تابىستارىن ەسەپتەيتىن بول­عان. ولار كاسىپتەرىن زاڭداس­تىرىپ, تابىسىنىڭ بەلگىلى ءبىر مولشەرىن مەملەكەتكە بەرۋى شارت بولاتىن. الايدا بۇل تا­لاپ­تار قانشالىقتى ورىندالۋدا؟ اسابالار مەن تاكسي جۇرگىزۋشىلەرىنىڭ بارلىعى پاتەنت الىپ نەمەسە جەكە كاسىپكەر رەتىندە جۇمىس ىستەپ جاتقانى كۇمان كەلتىرەدى. ال حالقى تىعىز ورنالاسقان وڭتۇستىكتە تويحانا دا, ولارعا قىزمەت كورسەتەتىندەر دە كوپ. دەپارتامەنت دەرەگىنە جۇگىنسەك, وبلىس بويىنشا 258 تويحانا ەسەپكە الىنعان. ولاردان وتكەن جىلى 326,8 ملن تەڭگە سالىق پەن تولەم تۇسكەن, كورسەتكىش 2016 جىلمەن سالىستىرعاندا 61,2 ملن تەڭگە نەمەسە 23 پايىزعا ارتقان. جالدامالى جۇمىسشىلار 2016 جىلعا 831 ادام بولسا, 2017 جىلى ولاردىڭ سانى 1312 بولىپتى. سالىق ماماندارىنىڭ اي­تۋىنشا, بۇل باعىتتا ىلگەرىلەۋشىلىك بار. الايدا ءبىر تويحانادا 5-6 جالدامالى جۇمىسشى قوناعى 300-دەن كەم تۇسپەيتىن تويعا قىز­مەت كورسەتەدى دەگەنگە سەنۋ دە قيىن. تويعا كەلگەندەردىڭ وزىنە-ءوزى قىزمەت ەتپەيتىنى جانە ءمالىم. ونى­مەن قويماي, وڭتۇستىكتە توي كوپ, بوس تويحانا تابا الماي­سىز. ياعني تويحانا يەلەرى قىز­مەت كور­سەتەتىندەردىڭ سانىن ال­دە­­قاي­دا ازايتىپ كورسەتەدى. توي­حا­نالارعا جانە باسقا دا كاسىپ­كەرلىك نىساندارعا بايلانىستى شەشىلمەگەن كۇردەلى ماسلەلەردىڭ ءبىرى – جىلجىمايتىن م ۇلىكتەردى باعالاۋ قۇنى جانە جۇمىسشىلار سانى. «باعالاۋ قىزمەتى تۋرالى» زاڭعا سايكەس زاڭدى تۇلعالار مەن جەكە كاسىپكەرلەر تاۋەلسىز با­عالاۋشىلارعا تاپسىرىس بەرە وتىرىپ, ءوز قارجىسى ەسەبىنەن باعالاۋدى جۇزەگە اسىرادى. الايدا بيزنەس وكىلدەرى نىسانداردى قايتا باعالاتۋعا جانە باعالاۋ قۇنىنىڭ وسۋىنە ىنتالى ەمەس. دەمەك تويحانالاردىڭ نارىقتاعى شىنايى باعالانۋى ءبىر باسقا, قۇجاتتاعى باعالانۋى مۇلدەم باسقا. سول سياقتى تىركەۋ­دە تۇرعان جانە جۇمىس ىستەپ تۇرعان 123 ساۋدا ورىنىن­دا, ونىڭ ىشىندە كۇندەلىكتى جۇمىس ىس­تەيتىن 76 ساۋدا بازارىندا ور­تا ەسەپپەن 25-30 مىڭ ازامات­ كا­سiپ­كەرلىكپەن اينالىسۋدا. بارشاعا ءمالىم, بازارلاردا «ناق­تى اقشا اينالىمىنىڭ» كولەمى وتە جو­عارى. ونى اكىم­شىلەندىرۋ وتە قيىن جانە كوپ ۋاقىت پەن جۇمىس كۇ­شىن تالاپ ەتەدى. سوندىقتان دەپار­تامەنت ماماندارى بازار­لاردى تەك جاڭا ۇلگىدەگى ساۋدا ورىندارى ەتىپ قايتا قۇرۋ ار­قىلى وسى كەلەڭسىزدىكتەردى جويۋعا بولادى دەگەن ۇسىنىسىن ايتۋدا.

جۇمىسشىلار سانى دەمەكشى, وبلىس ورتالىعىنداعى حالىقتى جۇ­مىسپەن قامتۋ ورتالىعىنداعى قىلمىستىق ارەكەتتەر, جالعان فاكتىلەر, سالتاناتتى تۇردە رەس­پۋبليكالىق دەڭگەيدە الاۋلاتىپ-جالاۋلاتىپ اشىلعانىمەن ار­تىنشا جابىلىپ قالىپ جۇرگەن كاسىپورىندار دا سالىق جيناۋ كورسەتكىشىنە كەرى اسەرىن تيگىزۋدە.

جالتارۋ مەن جىمقىرۋ فاكتىلەرى از ەمەس

بۇگىنگى تاڭدا وبلىستا 207 مىڭ­­نان استام شاعىن جانە ورتا بيزنەس سۋبەكتىسى جۇمىس ىس­تەۋ­دە. ولاردان وتكەن جىلى مەم­لەكەتتىك بيۋدجەتكە 130,3 ملرد تەڭگە سالىقتار مەن تولەمدەر تۇس­كەن, بۇل جالپى ءتۇسىمنىڭ 43 پايىزى. الدىڭعى جىلمەن سا­لىس­تىرعاندا شاعىن جانە ورتا بيز­نەس سۋبەكتىلەرىنىڭ تۇسىم­دەرى 9 ملرد تەڭگەگە نەمەسە 7,5 پايىزعا ارتقان. «بيزنەستىڭ جول كارتاسى-2020» باعدارلاما اياسىندا ماقۇلدانعان جوبالاردىڭ قاتىسۋشىلارىنان 2017 جى­لى مەملەكەتتىك بيۋدجەتكە 17,9 ملرد­ تەڭگە ءوندىرىلىپتى. اتال­­­­مىش باعدارلاما اياسىندا جالپى 21 مىڭنان استام ادام جۇمىسپەن قامتىلعان. ال يندۋس­­تريالاندىرۋ كارتاسى شەڭ­بەرىندە 13 مىڭنان استام ادام جۇمىسپەن قامتاماسىز ەتىلگەن. وسى مەملەكەتتىك باع­دارلاماعا قاتىسۋشىلاردان وتكەن جىلى 15,5 ملرد تەڭگە وندىرىلگەن. دەگەنمەن دەپارتامەنت ماماندارىنىڭ ايتۋىن­شا, مەملەكەت تاراپىنان جاسالى­نىپ جاتقان قولداۋعا قارا­ماستان, مەملەكەت قارجىسىن جىم­­قىرۋ مەن سالىق تولەمەۋ فاك­­تىلەرى ورىن الۋدا. مىسالى, دە­پار­تامەنتتىڭ ەكونوميكالىق تەرگەۋ قىزمەتىنىڭ مالىمەتىنە قا­راعاندا, سوڭعى ءۇش جىلدا ۇيىمداردىڭ سالىق تولەۋدەن جالتارۋ فاكتىسى بويىنشا 367 قىلمىستىق ءىس وندىرىستە بولعان, مەملەكەتكە 24,8 ملرد تەڭگە زالال كەلتىرىلگەن. سالىق تولەۋدەن جالتارۋمەن قاتار, بيۋدجەت قا­راجاتىن جىمقىراتىن بيزنەس وكىل­دەرى دە بارشىلىق. مىسالى, «گ» سەرىكتەستىگى مەملەكەتتىك ساتىپ الۋ شەڭبەرىندە شىمكەنت قالاسىندا كوپ قاباتتى ءۇش تۇر­عىن ءۇي قۇرىلىسىن جۇرگىزۋ ءۇشىن بيۋدجەتتەن 2,1 ملرد تەڭ­گە قاراجات العان. تەرگەۋ بارىسىندا, جەڭىمپاز جالعان كا­­سىپكەرلىكپەن اينالىساتىن مەكەمەلەرمەن 243 ملن تەڭگە ەسەپ ايى­رىسىپ, بيۋدجەتكە 57 ملن تەڭگە كولەمىندە سالىق تولەۋدەن جالتارعانى, قۇرىلىس بارىسىندا 3 ملن تەڭگە بيۋدجەت قاراجاتىن جىمقىرعانى انىقتالعان. اتال­عان دەرەكتەر بويىنشا, ءتيىستى شارالار قولدانىلىپ, بيۋدجەتكە كەلتىرىلگەن زالال, ياعني 60 ملن تەڭگە تولىعىمەن ءوندىرىلىپتى. وكىنىشكە قاراي مۇنداي مىسالدار وتە كوپ.

ەلباسى ن.نازارباەۆ «پرە­زيدەنت­تىڭ بەس الەۋمەتتىك باستاماسى» اتتى ۇندەۋىندە جو­عارى وقۋ ورىندارى مەن كول­­لەدجدەردىڭ ستۋ­دەنتتەرىن جا­تاقحانامەن قام­تاماسىز ەتۋ ماسەلەسى وتە وزەكتى ەكە­نىن اتاپ ءوتتى. پرەزيدەنت بۇل مىندەتتى ورىنداۋ ءۇشىن جوعا­رى وقۋ ورىندارى, كوللەدجدەر مەن دەۆەلوپەرلىك كومپانيالار مەم­لەكەت-جەكەمەنشىك ارىپتەستىگى قاعيداسىمەن جاتاقحانا سالۋدى باستاۋى كەرەكتىگىن ايتا كەلە, 2022 جىلدىڭ سوڭىنا دەيىن ستۋدەنتتەرگە ارناپ كەمىندە 75 مىڭ ورىندىق جاڭا جاتاقحانا سالۋدى تاپسىردى. بۇل ورايدا وڭتۇستىك قازاقستان وبلىسىنىڭ اكىمى ج.تۇيمەباەۆ تۇرعىندار ال­دىندا بەرگەن ەسەبىندە 100 مىڭ­داي ستۋدەنت وقيتىن وبلىس ورتالىعىندا جاتاقحانالار قۇ­رىلىسىن قولعا الىپ, ستۋدەنتتەر قالاشىعىن سالۋدى ۇسىنعان بو­لاتىن. وبلىس اكىمىنىڭ ايتۋىن­شا, بۇگىندە ستۋدەنتتەردىڭ 6 مىڭدايى عانا جاتاقحانامەن قامتاماسىز ەتىلگەن, شامامەن 90 مىڭ­نان استام ستۋدەنت پاتەر جالداپ تۇرۋدا. ارينە, ءبىرشاماسى تۋىس­قاندارىنىڭ ۇيىندە ءجۇرىپ ءبىلىم الىپ جاتقان دا بولار. ياعني ونداعان مىڭ ستۋدەنتكە پاتەرىن جالعا بەرۋشىلەر سا­لىق تولەپ جاتقان جوق. سالىق مامان­دارىنىڭ ايتۋىنشا, پاتەنتپەن جۇمىس ىستەسە پاتەرىن جالعا بە­رۋشى دە, جولاۋشى تاسىمالدايتىن تاكسيست تە 1 پايىز عانا سالىق تو­لەيدى, بۇل ولارعا ايتارلىقتاي سالماق ەمەس. الايدا مىڭداعان ازامات سالىقتان جالتارىپ وتىر.

ءسوزىمىزدىڭ باسىندا ايت­قان سالىق مادەنيەتىنىڭ قان­شا­لىق­تى قالىپتاسقانىن تۇتى­نۋشىلاردىڭ قاراپايىم تۇ­بىرتەكتى تالاپ ەتۋىنەن دە اڭعارۋعا بولادى. وڭتۇستىكتە باقىلاۋ-كاسسا ماشينالارى تۇراقتى جۇمىس ىستەيتىن ساۋدا ورىندارى كوپ ەمەس. ال ءار ازاماتقا بەرىلمەگەن تۇبىرتەك – ەسەپتەلمەگەن تابىس كوزى. ءبىز تۇتىنۋشى رەتىندە تاۋاردى نەمەسە قىزمەتتى ساتىپ الۋدا ول تۋرالى ويلامايمىز, تاۋار ساپاسىز بولعاندا عانا ويىمىزعا كەلەدى. ەگەر تاۋار­دى جانە قىزمەتتى جۇزەگە اسىرۋ ورىندارىندا ەسكە سالىنىپ وتىرسا, تۇبىرتەك تالاپ ەتۋ مىن­دەتتى ادەتكە اينالار ما ەدى.

عالىمجان ەلشىباي,

«ەگەمەن قازاقستان»

وڭتۇستىك قازاقستان وبلىسى