جىلقىنىڭ ەتى مەن قىمىزى بويعا قۋات بەرەتىنىن ايتىپ ءجۇز جەردەن شالقىپ سويلەسەك تە, قازىر ەلدىڭ ءبارىنىڭ بىردەي قازى كەرتىپ جەۋگە, سابا-سابا قىمىز سىمىرۋگە شاماسى جەتپەيتىنى بەلگىلى.
اسىرەسە, قالالىق جەردە ءتورت ت ۇلىكتىڭ ەتىنە قولى جەتە بەرمەيتىندەر قۇس ەتىن قىزىلداۋعا ءماجبۇر. قۇس ەتىن كەمسىتكەلى وتىرعان ەشتەڭەمىز جوق. «اۋرۋ – استان» دەگەن اكسيومانى العا تارتا وتىرىپ, ءونىمنىڭ ساپاسىن اڭگىمە قىلماقپىز.
قۇس ەتى تەز بۇزىلاتىن جانە قۇرامىنداعى ءتۇرلى قوزدىرعىش باكتەريالار تەز كوبەيەتىن بولعاندىقتان, ءتيىستى ورگاندار تاراپىنان باكتەريولوگيالىق جانە سانيتارلىق-حيميالىق كورسەتكىشتەرى باسقا ونىمدەرگە قاراعاندا قاتاڭ تەكسەرىلەدى ەكەن. انىقتالعان تەرىس فاكتىلەر دە تولىپ جاتىر. ايتالىق, سالمونەللەز, ستافيلوكتوز قوزدىرعىشتارى بار, ىلعالى شەكتەن تىس مول ەتتى, جارامدىلىق مەرزىمى ءوتىپ كەتكەندىكتەن قايتا تاڭبالانعان جۇمىرتقالاردى ساتۋ ءجيى كەزدەسەتىن جايتقا اينالعان. دەنساۋلىق ساقتاۋ مينيسترلىگى قوعامدىق دەنساۋلىق ساقتاۋ كوميتەتىنەن الىنعان دەرەكتەرگە كوز جۇگىرتسەك, بيىلعى جىلدىڭ ەكى ايىندا جۇرگىزىلگەن تەكسەرۋ بارىسىندا دۇكەندەر مەن بازارلاردىڭ سورەسىندە سامساپ تۇرعان «بريانسكي برويلەر», «چەباركۋلسكايا پتيتسا», «ناگايباكسكي پتيتسەۆودچەسكي كومپلەكس» سىندى كاسىپورىنداردىڭ مۇزداتىلعان قۇس ەتىنىڭ سالمونەللا جانە ىشەك تاياقشالارىمەن لاستانعانى انىقتالىپتى. بۇل دەگەنىڭىز ادامداردىڭ ادال اقشاسىنا ساتىپ العان اسىنان ۋلانىپ قالۋى مۇمكىن دەگەن ءسوز. قۇس ەتىنىڭ ۇنەمى قاتىپ تۇراتىنى ءمالىم, ال مۇزداتىلعان ءونىم شيكى استاردىڭ ىشىندەگى ەڭ قاۋىپتى ءتۇرى ەكەنىن ەسكەرۋ كەرەك.
«بۋشتىڭ سيراعىنان» باس تارتقانىمىزعا ءبىراز بولسا دا, سورەنىڭ ءبارىن وتاندىق ءونىم جاۋلاپ الدى دەسەك وتىرىك ايتقان بولار ەدىك. ساۋدا جەلىلەرىندەگى شەتەلدەن كەلگەن قۇس ەتىنىڭ قۇرامىنان فوسفاتتار تۇرىندەگى تاعامدىق قوسپالار ءجيى تابىلادى ەكەن. ال ەلىمىزدىڭ زاڭناماسىنا سايكەس قۇس ەتىنە ونى قوسۋعا تىيىم سالىنعان. بۇل تۋرالى قوعامدىق دەنساۋلىق ساقتاۋ كوميتەتىنىڭ توراعاسى جانداربەك بەكشين: – بۇل ەرىتىندىلەر اعىپ كەتپەيدى. قۇس ەتىن قاتىرعاندا سۋ قوسسا, ول مۇزعا اينالادى, مۇزدىڭ كولەمى سۋعا قاراعاندا ۇلكەيەتىندىكتەن ەتتى جىرتىپ جىبەرەدى دە, ەرىتىندى بۇكىل ونىمگە تارايدى, – دەيدى.
«فينينۆەست», «پريوسكولە», «كۋرينوە تسارستۆو بريانسك», «پەنزا مالينۆەست», «ينجاۆينسكايا پتيتسەفابريكا», «ۆيتەبسكايا برويلەرنايا پتيتسەفابريكا»... اتاۋىن ايتا بەرسەك اۋىز تالاتىن شەتەلدىك كاسىپورىنداردىڭ قۇس ەتىنەن دايىندالعان جارتىلاي فابريكاتتارى تاڭبالاۋ تالاپتارىنا قايشى كەلەتىنى بەلگىلى بولىپتى. ەتتىڭ دۇرىس تاڭبالانۋىنىڭ دا ماڭىزى بار. تۇتىنۋ نارىعىندا زاڭسىز ازىرلەنگەن تاماق ونىمدەرىن, ونىڭ ىشىندە ەت, ماي, ءسۇت ونىمدەرىن انىقتاۋ حالىقتىڭ دەنساۋلىعىن ساقتاۋعا باعىتتالعان باستى مىندەتتەردىڭ ءبىرى سانالادى.
– تاماق ونىمدەرىندە ءوندىرۋشى تاڭبادا كورسەتپەگەن كومپونەنتتەر مەن زاتتاردىڭ بولۋى ادام دەنساۋلىعىنا كەرى اسەر ەتۋى مۇمكىن. ونداي ونىمدەر, اسىرەسە جۇرەك-قان تامىرلارى مەن ەندوكريندى اۋرۋلاردىڭ, اللەرگيالىق رەاكتسيالاردىڭ ۋشىعۋىنا ىقپال ەتۋى ىقتيمال,– دەيدى بۇل تۋرالى جانداربەك بەكشين.
قۇستىڭ ەتى مەن جۇمىرتقادان باسقا ونىمدەردىڭ دە ءبارى بىردەي تاماشا ەمەس. قوعامدىق دەنساۋلىق ساقتاۋ كوميتەتىنىڭ حابارلاۋىنشا, بيىلعى جىلدىڭ العاشقى ەكى ايىندا اتالعان كوميتەت 79 ءتۇرلى ءسۇت ءونىمىن تەكسەرىپ, 1227 زەرتتەۋ جۇرگىزىپتى. ناتيجەسىندە, 79 ءتۇرلى ءسۇت ءونىمىنىڭ 18-ىنەن الىنعان سىناما ءتيىستى تالاپتارعا جاۋاپ بەرە الماعان. جارناماسى جەر جاراتىن فرانتسيالىق «پرەزيدەنت» سارى مايى, فينليانديالىق «ۆاليو» ءسۇتى, گەرمانيالىق «وميرا وبەرلاند» فيرماسىنىڭ ونىمدەرى, رەسەي مەن قىرعىزستاننىڭ ءسۇت, ماي, يوگۋرتتارىنان دا كىنارات تابىلعان. جوسىقسىز وندىرۋشىلەردىڭ ءتىزىمى كوميتەتتىڭ سايتىنا ورنالاستىرىلىپتى.
بىرەر جىل بۇرىن رەسەيدەن كەلەتىن «شادرينسكوە» سۇتىنەن شي شىققانى ەسىمىزدە. قالبىرىنداعى «رەسەي فەدەراتسياسىنىڭ اۋماعىندا ساتۋعا ارنالماعان» دەگەن جازۋعا بايلانىستى داۋ تۋعاندا وندىرۋشىلەر «جازۋدان جاي عانا قاتە كەتىپتى, بۇل ءسۇتتى ءوزىمىز دە ءىشىپ ءجۇرمىز» دەپ اقتالىپ باققان بولاتىن. الايدا تاياۋدا عانا «ساپا» تۇتىنۋشىلار قۇقىن قورعاۋ ۇلتتىق ۇيىمى» قوعامدىق بىرلەستىگىنىڭ كەڭەسشىسى الياقپار ماتىشەۆ ساراپتاما ناتيجەسىندە «شادرينسكوەنىڭ» دەنساۋلىققا قاۋىپتى ەكەندىگى انىقتالعانىن حابارلادى. رەسەيلىك ءونىم عانا ەمەس, وتاندىق «وداري» مەن «ادالدىڭ» سۇتتەرى دە ونشالىقتى ادال بولماي شىعىپتى.
ءتيىستى مەكەمەلەر حالىقتىڭ دەنساۋلىعىن قولدان كەلگەنشە قورعاۋعا جاۋاپتى دەسەك تە, ءبىرىنشى جاۋاپكەرشىلىك استى تۇتىنۋشىنىڭ وزىنە بايلانىستى ەكەنى تۇسىنىكتى. دۇكەن سورەلەرىنەن بۇزىلعان ءونىمدى بايقاپ قالىپ الەۋمەتتىك جەلى ارقىلى ەلدى قۇلاقتاندىراتىن, سانيتارلىق-ەپيدەميولوگيالىق ورگاندارعا حابار بەرەتىن, ازاماتتىق بەلسەندىلىگى جوعارى ادامداردى كورىپ ءجۇرمىز, ارينە. دەگەنمەن تىركەلىپ جاتقان تەرىس فاكتىلەردىڭ دە كوپ ەكەنىن ەسكەرسەك, ىشەر اس پەن سۋدىڭ ساپاسىنا ءالى دە بولسا كوبىرەك كوڭىل ءبولۋ كەرەك سياقتى. ءوزىنىڭ جانە وتباسىنىڭ دەنساۋلىعىنا الاڭدايتىن ادامداردىڭ باسقا امالى جوق.
ارنۇر اسقار, «ەگەمەن قازاقستان»