قازاقستاننىڭ بەدەلدى حالىقارالىق ۇيىمدار شەڭبەرىندەگى ءىس-قيمىلى الەمدىك قوعامداستىقتىڭ كوز الدىندا. وسى ورايدا ۇجىمدىق قاۋىپسىزدىك تۋرالى شارت ۇيىمىنا بيىل (ۇقشۇ) توراعالىق جاساپ وتىرعان ەلىمىزدىڭ ۇستانعان نەگىزگى باعىتىن ەرەكشە اتاپ وتۋگە بولادى.
جالپى, اۋقىمى كەڭ بۇۇ, ەقىۇ, شىۇ, يىۇ جانە ۇقشۇ سەكىلدى بىرلەستىكتەردىڭ قىزمەتىندە حالىقارالىق جانە ايماقتىق قاۋىپسىزدىك, يادرولىق قارۋدى جويۋ جانە تاراتپاۋ, كەدەيشىلىكپەن كۇرەس, ازىق-ت ۇلىك قاۋىپسىزدىگى, ساياسي-ەكونوميكالىق ىنتىماقتاستىق, ەكولوگيالىق تۇيتكىلدەر سىندى باسقا دا وزەكتى ماسەلەلەردى قامتىعان قازاقستاندىق باستامالار بويىنشا قولعا الىنعان شارالار جەتكىلىكتى. بۇلاردىڭ اراسىندا ايماقتىق بىرلەستىك بولعانىمەن حالىقارالىق قاۋىپسىزدىكتى قامتاماسىز ەتۋگە وزىندىك زور ىقپالىن تيگىزىپ وتىرعان, قازاقستان, ارمەنيا, بەلارۋس, قىرعىزستان, رەسەي جانە تاجىكستان مەملەكەتتەرى مۇشە بولىپ تابىلاتىن ۇقشۇ جۇمىسىن جانداندىرۋدا شەشۋشى رولگە يە قازاقستان تاراپى بەلگىلەگەن باسىمدىقتاردىڭ اتالعان ۇيىمنىڭ نەگىزگى باعىت-باعدارىن ايقىنداۋداعى ماڭىزى ايرىقشا.
بىلتىر بۇل بىرلەستىككە مۇشە مەملەكەتتەر ۇجىمدىق قاۋىپسىزدىك تۋرالى شارتقا قول قويىلعانىنا 25 جىل جانە وسى كەلىسىم نەگىزىندە ونىڭ ۇيىم رەتىندە قۇرىلعانىنا 15 جىل تولعانىن اتاپ وتكەنى بەلگىلى. ساياسات جانە قاۋىپسىزدىك سالاسىندا ماڭىزى زور بۇل ەكى بىردەي مەرەيتويدىڭ مينسكىدە (بەلارۋس) وتكەن قورىتىندى جيىنى – ۇقشۇ-نىڭ باس ورگانى – ۇجىمدىق قاۋىپسىزدىك كەڭەسىنىڭ سەسسياسىندا اتالعان بىرلەستىكتىڭ 2018 جىلعى توراعاسى بولىپ قازاقستان بەكىتىلگەن-ءدى.
وسى القالى جيىندا قازاقستان پرەزيدەنتى نۇرسۇلتان نازارباەۆ ۇلتتىق قاۋىپسىزدىكتى نىعايتۋ, ايماقتىق جانە حالىقارالىق تۇراقتىلىقتى قامتاماسىز ەتۋ سەكىلدى ستراتەگيالىق باسىمدىقتار قامتىلعان نەگىزگى مىندەتتەردى ناقتىلاپ بەرگەن بولاتىن. حالىقارالىق جانە ايماقتىق بىرلەستىكتەرگە توراعالىق ەتۋدە مول تاجىريبە جيناقتاعان قازاقستان بۇل جولى دا الەمدىك سىن-قاتەرلەردى ەكشەپ, ولاردى الدىن-الۋعا بايلانىستى باستى ماسەلەلەردىڭ كۇن تارتىبىنە قويىلۋىنا مۇرىندىق بولدى.
وسى ارادا جوعارىدا ايتىلىپ وتكەن, مينسكىدە ۇيىمداستىرىلعان مەرەيتويلىق سەسسيادا پرەزيدەنت نۇرسۇلتان نازارباەۆ اتاپ كورسەتكەن باسىم مىندەتتەرگە قىسقاشا توقتالا كەتەيىك.
مەملەكەت باسشىسى قازاقستان ۇقشۇ-عا توراعالىق جاسايتىن 2018 جىلى مۇشە ەلدەردىڭ اسكەري سالاداعى ءوزارا ىنتىماقتاستىعىن, ءىس-قيمىل كولەمىن كەڭەيتۋ ىسىنە باسا نازار اۋدارىلاتىنىن جەتكىزدى. وسى ورايدا اسكەري-تەحنيكالىق سالاداعى سەرىكتەستىكتى نىعايتۋدىڭ ماڭىزى ايقىندالا تۇسەدى. بۇل ءوز كەزەگىندە حالىقارالىق جانە ايماقتىق قاۋىپسىزدىكتى ساقتاۋ مەن سىن-قاتەرلەردىڭ الدىن الۋعا وڭ ىقپالىن تيگىزەدى. سونداي-اق ەلباسى ۇيىمنىڭ لاڭكەستىك ارەكەتتەرگە قارسى تۇرۋدىڭ الەمدىك جۇيەسىن قالىپتاستىرۋعا اتسالىسۋىن قامتاماسىز ەتۋ قاجەتتىگىن كۇن تارتىبىنە شىعاردى. بۇل ءبىرىنشى كەزەكتە بىرلەستىكتىڭ حالىقارالىق ۇيىمدارمەن ىنتىماقتاستىعىن نىعايتۋعا, ولارمەن بىرلەسە جۇمىس ىستەۋىنە كەڭىنەن جول اشادى. قازىرگى تاڭدا تەرروريزم دەگەن اجداھا بارلىق قاۋىپ-قاتەرلەردىڭ باسىندا تۇرعانىن ەسكەرە سويلەسەك, ۇجىمدىق كۇشتەردى ورتاق مۇددەگە جۇمىلدىرۋدىڭ ماڭىزى ارتا تۇسەتىنى انىق.
بۇلاردان بولەك, ۇيىمعا مۇشە مەملەكەتتەردىڭ كيبەرقاۋىپسىزدىگىنە تونگەن قاۋىپ-قاتەرلەرگە اۋىزبىرشىلىكپەن قارسى تۇرۋ, زاڭسىز ەسىرتكى اينالىمىنا قارسى ءىس-قيمىلدى جانداندىرۋ ءتارىزدى باعىتتار مەن مىندەتتەر دە قازاقستان پرەزيدەنتى تاراپىنان ۇسىنىلدى. مىنە, وسى اتالعان باسىمدىقتار قازىرگى تاڭدا ۇقشۇ-نىڭ جۇمىسىندا باسشىلىققا الىنىپ وتىر.
نەگىزىندە ءبىزدىڭ ەلىمىز كۇن تارتىبىندەگى حالىقارالىق جانە ايماقتىق ماسەلەلەردى ناقتىلاپ, ساياسي تۇرعىدا دۇرىس باعامداپ, ولاردى شەشۋ جولدارىن كورسەتىپ قانا قويماي, وزىندىك باتىل ءىس-قيمىلدارىمەن كوپتەگەن تۇيتكىلدەردى وڭتايلاندىرۋعا بەلسەندى تۇردە اتسالىسىپ كەلەدى. بۇل ءىس-قيمىلدار شەجىرەسىنە تەرەڭىرەك شولۋ جاسار بولساق, تاۋەلسىزدىكتىڭ شيرەك عاسىردان استام ۋاقىتىنداعى قازاقستاننىڭ بىتىمگەرشىلىك باستامالارىنىڭ, ساياسي كيكىلجىڭ ورىن العان ايماقتارداعى داعدارىستاردى ديپلوماتيالىق جولمەن رەتتەۋدەگى قادامدارىنىڭ, ادامزاتتى تولعاندىرىپ وتىرعان ءتۇرلى جاعداياتتاردى شەشۋگە قاتىستى اسا ماڭىزدى جوبالارىنىڭ تۇتاس تاريحىنا كۋا بولامىز. اسىرەسە ەلىمىزدىڭ الەمدىك اۋقىمداعى ءىس-قيمىل ۇدەرىسى 2017-2018 جىلدارداعى بۇۇ قاۋىپسىزدىك كەڭەسىنە مۇشە بولۋىمەن, وسى كەڭەسكە 2018 جىلدىڭ قاڭتارىندا توراعالىق ەتۋىمەن جاڭاشا سيپاتقا يە بولدى. بۇل جاسامپازدىق جولى قازاقستاننىڭ ۇقشۇ-عا جەتەكشىلىك جاساۋى ارقىلى ءوز ساتىمەن جالعاسىن تاۋىپ وتىر.
الەمدىك قوعامداستىقتان جوعارى باعاسىن الىپ, بەدەلدى ۇيىمدار قاتارىنان كورىنە بىلگەن ۇقشۇ جۇمىسىنىڭ ناتيجەلى بولۋىنا پرەزيدەنت نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ تاراپىنان ەنگىزىلگەن ۇسىنىستاردىڭ وڭ اسەرىن تيگىزگەنىن باسا اتاپ وتكەنىمىز ءجون.
ايماقتىق بىرلەستىك رەتىندە قۇرىلعالى 15 جىلدان استام ۋاقىتتى ارتقا تاستاعان ۇقشۇ اياسىنداعى كەلىسىمدەردىڭ ناتيجەسىندە قازىرگى كەزەڭدە ەلىمىزگە شەتەلدىك قارۋ-جاراق, اسكەري تەحنيكالاردى جەڭىلدىكپەن ساتىپ الۋعا جول اشىلىپ وتىر. مۇنىڭ بيۋدجەت قارجىسىن ۇنەمدەپ, اسكەري قۇرىلىمدارىمىزدى, قۇقىق قورعاۋ سالاسىن جاڭا ءارى وزىق ۇلگىدەگى قارۋ-جاراقتارمەن جانە تەحنيكامەن قامتاماسىز ەتۋگە بەرىلگەن ۇلكەن مۇمكىندىك ەكەنىن ءتۇسىنۋىمىز قاجەت. بۇل ماسەلەگە قاتىستى ۇقشۇ كولەمىندە كوپجىلدىق اسكەري-ەكونوميكالىق ىنتىماقتاستىق باعدارلاماسى بەكىتىلگەنىن, سونىڭ ارقاسىندا اسكەري تەحنيكا مەن قارۋ-جاراقتار سالاسىندا قىزمەت كورسەتەتىن قۇرىلىمداردىڭ جۇيەسىن قۇرۋ ءىسى جۇزەگە اسىرىلىپ جاتقانىن ايتا كەتۋىمىز كەرەك. بۇل ءوز كەزەگىندە وتاندىق اسكەري ونەركاسىپتىڭ الەۋەتىن كوتەرۋگە, زامان تالابىنا ساي دامىتۋعا كەڭىنەن جول اشاتىنى انىق.
سونىمەن قاتار اسكەري سالا ماماندارىن بىرلەسە دايىنداۋ شاراسى دا ۇقشۇ شەڭبەرىندە وڭتايلى جۇزەگە اسۋدا. بۇل ەلىمىزدىڭ اسكەري سالا قىزمەتشىلەرىنىڭ رەسەي مەن بەلارۋس ەلدەرىندە اسكەري جوعارى وقۋ ورىندارىندا اقىسىز نەمەسە جەڭىلدىكپەن وقۋىنا مۇمكىندىك بەرەدى.
اسكەري مامانداردى دايارلاۋدا قازاقستان دا ۇلكەن الەۋەتكە يە. وسى باعىتتاعى قازاقستاندىق وقۋ ورىندارىندا وتاندىق ماماندارمەن قوسا, ۇقشۇ-عا مۇشە ارمەنيا, قىرعىزستان جانە تاجىكستان اسكەريلەرىنىڭ ەلىمىزگە كەلىپ وقۋىنا مۇمكىندىكتەر قاراستىرىلعان.
بۇگىندە ۇيىم اياسىندا قۇقىق قورعاۋ ورگاندارىنىڭ, توتەنشە جاعدايلار قىزمەتى ورگاندارىنىڭ ارنايى ماقساتتاعى بولىمشەلەرىن, بىتىمگەرشىلىك كۇشتەردى قامتىپ وتىرعان ۇجىمدىق قاۋىپسىزدىك جۇيەسى ءوز دەڭگەيىندە جۇمىس ىستەپ تۇر. قازىر حالىقارالىق تەرروريزم مەن ءدىني ەكسترەميزمگە قارسى كۇرەسكە ەرەكشە كوڭىل اۋدارىپ وتىرعان ۇقشۇ-نىڭ جۇمىسىندا اتالعان جۇيەنىڭ قىزمەتى زور. جوعارىدا ايتىلىپ وتكەن بولىمشەلەر ءتۇرلى وقۋ-جاتتىعۋ شارالارىنا بەلسەنە قاتىسىپ, ۋاقىت تالابىنا ساي ءوز دەڭگەيلەرىن كوتەرۋدە.
بۇگىندە قازاقستاننىڭ بەلسەندى ءىس-قيمىلىنىڭ ارقاسىندا حالىقارالىق تەرروريزمگە قارسى كۇرەس بويىنشا ءىس-شارالاردىڭ تىزبەسى قابىلدانعان. سونداي-اق لاڭكەستىك توپ دەپ تانىلعان زاڭسىز ۇيىمداردىڭ ءتىزىمى تۇزىلگەن. سونىمەن قاتار ۇيىمنىڭ ەسىرتكىگە قارسى كۇرەس ستراتەگياسى بەلگىلەنگەن. مۇنىڭ بارلىعى اينالىپ كەلگەندە ۇقشۇ-نىڭ ارەكەت ەتۋ جوسپارىن ايقىنداپ, ناقتى ماقساتتار مەن مىندەتتەر بويىنشا ءىس-قيمىل جاساۋىنا جول اشۋدا.
بيىل قازاقستان توراعالىق ەتىپ وتىرعان ۇقشۇ ارنايى بەكىتىلگەن ءىس-شارالار جوسپارى شەڭبەرىندە ءوز جۇمىسىن جۇرگىزۋدە. 2025 جىلعا دەيىنگى ارالىقتى قامتيتىن بۇل جوسپار الەمدىك جانە وڭىرلىك سىن-قاتەرلەردى ەسكەرە وتىرىپ, ۇجىمدىق كۇشتەردى بىرىكتىرۋدى, ءوزارا ارىپتەستىكتى نىعايتۋ ارقىلى قاۋىپ-قاتەرلەرمەن جۇمىلا كۇرەسۋدى كوزدەيدى. سونداي-اق ورتا مەرزىمگە ارنالعان اتالعان قۇجاتتا اقپاراتتىق قاۋىپسىزدىك سالاسىنداعى ىقپالداستىقتى ارتتىرۋ ءىسى قاراستىرىلعان.
قورىتا ايتقاندا, حالىقارالىق قاۋىپسىزدىك پەن تۇراقتىلىقتى قامتاماسىز ەتۋ – الەمدىك ماڭىزدى ماسەلە. وسى ورايدا حالىقارالىق جانە ايماقتىق قاۋىپسىزدىك شارالارى تەڭ دارەجەدە قاراستىرىلۋى ءتيىس. سوندىقتان ورتالىق ازيا وڭىرىندەگى ۇجىمدىق قاۋىپسىزدىكتى قامتاماسىز ەتۋ ماقساتىنداعى جۇمىستاردى ءبىر ىزگە تۇسىرە ۇيلەستىرۋدە ماڭىزدى قۇرال بولىپ تابىلاتىن ۇقشۇ-نىڭ قىزمەتى ءبىز ءۇشىن وزگە دە ۇيىمدار سەكىلدى اسا ماڭىزدى. سول سەبەپتى ءبىز ۇيىمنىڭ پرەزيدەنت نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ باستاماسىمەن قۇرىلعان, ەڭ ءتيىمدى اسكەري توپتاسۋ بولىپ سانالاتىن ۇجىمدىق جەدەل دەن قويۋ كۇشتەرىنىڭ جانە ۇجىمدىق اۋە كۇشتەرىنىڭ قىزمەتىنە, ءتۇرلى كەلەڭسىز جاعداياتتاردىڭ الدىن الۋ شارالارىن قامتيتىن, بىرلەستىك اياسىندا وتەتىن «كانال», «نەلەگال» سىندى وپەراتسيالارعا ايىرىقشا ماڭىز بەرىلۋىنىڭ ءمانىسىن تۇسىنە ءبىلۋىمىز قاجەت. ويتكەنى قازاقستان تاراپى بەلسەنە اتسالىسىپ وتىرعان ۇقشۇ اياسىنداعى ءاربىر شارا حالىقارالىق جانە وڭىرلىك تۇراقتىلىقتى ساقتاۋعا, جاڭا سىن-قاتەرلەرگە قارسى لايىقتى كۇرەسۋگە نەگىزدەلگەن.
جولدىباي بازار,
«ەگەمەن قازاقستان»