كۇلاش ءشامشيدينوۆا - قازاقتىڭ قايراتكەر قىزى

تالدىقورعان قالاسىندا الماتى وبلىستىق ءپان وليمپياداسى وتەتىن بولدى. سول جىلى قىس وتە ايازدى ەدى. اۋدانداردان قاتىسۋشىلار امان-ەسەن جەتسە ەكەن دەپ مازاسىزدانىپ وتىرعاندا باقاناس اۋدانىنىڭ كولىگى 50 شاقىرىم جەر­دە تۇرىپ قالىپتى دەگەن حابار الدىق. ەندى قايتسەك ەكەن دەپ قي­نالىپ تۇرعاندا قالا اكىمى­نىڭ ورىن­باسارى كۇلاش نوعاتايقىزى باسشىلىق قىز­مەت­­تەگى ازاماتتاردىڭ جەڭىل كو­­لىگىن جيناپ, اۆتوينسپەكتسيا جى­­گىتتەرىنە تاپسىرما بەرىپ, با­لا­­لاردى امان-ەسەن قالاعا جەت­­كىزۋگە كومەكتەسكەنى بار. ما­عان بۇل كىسىنىڭ دۇرىس شەشىم قا­بىل­داپ, تەز ۇيىمداستىرعانى, وليم­پي­اداعا قاتىسۋشىلاردى ورنالاستىرۋ, ولاردىڭ ۋاقىتىمەن تاماقتانۋى, ت.ب. شارالاردىڭ ءبا­رىنىڭ ەش كىناراتسىز ءوتۋى وتە ۇنادى. ىسكەرلىگى مەن ۇيىم­داس­تى­رۋ قابىلەتىنە ريزا بولىپ, ءوز ور­تاسىندا ابىرويلى ەكەنىنە كوزىم جەتتى.

ءۇش جىلدان سوڭ ەلباسىنىڭ قولداۋىمەن رەسپۋبليكانىڭ ءبى­لىم سالاسىنا باسشى بولىپ كەل­گەنىمدە, كۇلاش نوعاتايقىزى ءمينيستردىڭ ورتا مەكتەپ بويىن­شا ورىنباسارى قىزمەتىنە كەل­دى. ول قازىرگى ءال-فارابي ۋني­ۆەر­سيتەتىن بىتىرگەن سوڭ مەكتەپ­تە حيميا ءپانىنىڭ مۇعالىمى, بىر­نە­شە جىل كومسومول, پارتيا جۇ­مى­سىندا بولعان ەسكەلدى اۋ­دان­دىق كومسومول كوميتەتىنىڭ حات­شىسى, گۆارديا اۋدانىندا ءبىرىنشى حاتشى, وبلىستىق كومسومول كوميتەتىنىڭ حاتشىسى, وبلىستىق پارتيا كوميتەتىندە نۇسقاۋشى, ارتىنان تالدىقورعان قالالىق پارتيا كوميتەتىنىڭ حاتشىسى قىزمەتتەرىن اتقارعان. تاۋەلسىزدىك جىلدارىندا مەكتەپ ديرەكتورى, 

5 جىلعا جۋىق تالدىقورعان قالالىق اكىمىنىڭ ورىنباسارى قىزمەتىندە بولعان. ءارتۇرلى باسشىلىق قىزمەتتە ىسىلعان ادامنىڭ 20 جىلدىق ءىس تاجىريبەسى, ارينە از ەمەس... ونى كۇلاش نوعاتايقىزى جاڭا جۇ­مىسقا كەلە سالىسىمەن-اق دا­لەلدەدى. 2002 جىلى جاڭا ۇكى­مەتتىڭ العاشقى وتىرىسىنا اۋىل مەكتەبى جايلى ماسەلە قويى­لدى دا, بىزگە ەكى اپتا ىشىن­دە بارلىق ماتەريالدى دايىنداۋ تاپسىرىلدى. كۇلاش نوعاتايقىزى باسقارعان جۇمىس توبى اۋىل مەكتەبىنىڭ الەۋەتى تۋرالى بارلىق قاجەتتى دەرەكتەر دايىنداپ ۇلگەردى. شىنىمەن اۋىل مەكتەبىنىڭ ءحالى وتە مۇشكىل ەكەن. ءار ەكىنشى مەكتەپ ارنايى سالىنعان ءتيپتى عيماراتتا ەمەس, ونىڭ ءبارى كۇردەلى جوندەۋگە ءزارۋ. 128 مەكتەپ قۇلاۋدىڭ الدىندا تۇر. ءار ءۇشىنشى مەكتەپتە پاندىك كابينەتتەر جوق, ءار ەكىنشى مەكتەپتە سپورتزال, اسحانا اتىمەن جوق. 492 كىشىگىرىم ەلدى مەكەندەردە مەكتەپ جوق, 50 مىڭعا جۋىق بالا كورشى اۋىلعا قاتىناپ وقيدى, 300-دەن اسا مەكتەپتەر ءار سىنىپ بولمەسىن پەش ارقىلى جىلىتىپ وتىر. ونىڭ بالالار دەنساۋلىعىنىڭ ناشارلاۋىنا اسەرى بارى ايتپاسا دا تۇسىنىكتى. بۇل جۇمىسىمىز ناتيجەسىز بولمادى. بىرىنشىدەن, حالىق جاقسى قابىلدادى. ەكىنشىدەن, اۋىل مەكتەبى رەسپۋبليكالىق بيۋدجەت ەسە­بىنەن ەشۋاقىتتا سالىنبايتىن. بۇل ءتارتىپ وزگەردى. وسى وتى­رىستان سوڭ بىزگە ارنايى باع­­دار­­لاما دايىنداۋ تاپسىرىلدى. 2002 جىلدىڭ 24 ساۋىرىندە ۇكى­مەت قاۋلىسىمەن ءۇش جىلدىق «اۋىل مەكتەبى باعدارلاماسى» قابىلداندى. وسى باعدارلاما اياسىندا 3 جىلدا 133 مەكتەپ سالىنىپ, كوپ مەكتەپتەر كۇر­دە­لى جوندەۋدەن ءوتتى. كەيىن ەل­با­سى­نىڭ تاپسىرماسىمەن «100 مەكتەپ» باعدارلاماسى ىسكە قوسىلدى. تاۋەلسىزدىك جىلدارىندا 1000-عا جۋىق مەكتەپ سالىنىپ, ونىڭ كوبىسى قازاق مەكتەبى بولىپ اشىلدى. بۇل قۋانىشتى جاعداي ەمەس پە!

مينيسترلىكتە جۇرگەندە بىزگە دەيىن باستالىپ, اياقتالماي قال­عان ءبىر شارۋاعا جان ءبىتىرۋ كەرەك بولدى. بالالارعا سىيلىق رەتىندە كەڭەس زامانىنداعى بۇ­كىل­وداقتىق «ارتەك» سياقتى ءبىر لاگەر سالۋ كەرەك دەگەن پرە­زيدەنتتىڭ تاپسىرماسى بار ەكەن. قۇرىلىسى باستالعان, بى­راق ءارتۇرلى سەبەپتەرمەن دوع­ا- رىپ قويعان. العاشىندا قۇرى­لىس­شىلاردى تاۋىپ سويلەسۋدىڭ ءوزى وڭاي بولعان جوق. بۇل نى­سان­نىڭ قۇرىلىسى ءساۋىر ايىندا جالعاسىپ, تاۋەلسىزدىك مەرەكەسىنە وراي اشىلدى. سودان بەرى جىل بويى «بالداۋرەن» لاگەرى بالالار يگىلىگىنە قىزمەت ەتۋدە. مۇندا كۇلاشتىڭ ەڭبەگى بارىن ايتۋ كەرەك.  ال كۇلاش نوعاتايقىزىنىڭ «بوبەك» ۇلتتىق عىلىمي-پراك­تي­كالىق وقۋ-ساۋىقتىرۋ ورتا­لى­عىنىڭ باس ديرەكتورىنىڭ قىزمەتىنە اۋىسقانى بار. ەكى جىل­دان سوڭ ءمينيستردىڭ ورىنباسارى قىزمەتىنە قايتا ورالدى. وسى قىزمەتىنەن نازارباەۆ زياتكەرلىك مەكتەبىنىڭ باسشىسى, كەيىن, دارىندى بالالارمەن جۇمىس ۇيىمداستىرۋمەن اينالىساتىن دەربەس ءبىلىم بەرۋ ۇيىمى­نىڭ ءتورايىمى بولدى. بۇل وتە جاڭا باستاما, ءارى جاۋاپكەرشىلىگى وتە جوعارى تاپسىرما. دارىندى بولۋ اركىمگە بۇيىرا بەرمەيتىن نازىك قازىنا. ولاي دەيتىنىمىز ەرەكشە قابىلەت اشىلماي قالۋى دا مۇمكىن. وعان قاجەتتى جاعداي جاسالۋى, وقىتۋدىڭ جاڭا ءادىس-تاسىلدەرى كەرەك. 

ەلباسى ەل تاۋەلسىزدىگىنىڭ العاشقى جىلدارىندا-اق دارىندى, ەرەكشە قابىلەتى بار بالالارعا كوڭىل بولە باستاعانىنىڭ ءبىز كۋا­سىمىز. 1996 جىلعى 24 مامىردا №3002 «دارىندى بالالارعا ار­نالعان مەكتەپتەردى دامىتۋ جانە مەملەكەتتىك قولداۋ كور­سە­تۋ تۋرالى» قاۋلىسى قابىل­دا­نىپ, ارتىنشا دارىندى بالا­لارمەن كەزدەسۋىن وتكىزدىك. ال 1998 جىلى 24 ناۋرىزداعى ۇكى­مەتتىڭ №256 قاۋلىسىمەن «دارىن» رەسپۋبليكالىق عىلىمي- پراكتيكالىق ورتالىعى قۇرىلدى. وسىنىڭ ءبارى «نازارباەۆ زيات­كەرلىك مەكتەپتەرى» جانە «نازارباەۆ ۋنيۆەرسيتەتى» ءبىلىم بەرۋ­دىڭ جاڭا ۇلتتىق مودەلىن قۇ­رۋ, وسى ارقىلى ينتەللەكتۋال­دى ەليتا قالىپتاستىرۋدىڭ لو­گي­كالىق جالعاسى دەۋگە بولادى.

بۇل مەكتەپتەردە ءبىلىم بەرۋ باعدارلامالارى مەن عىلىمي- جو­بالاردى جۇيەلى اتقارۋ, قا­زىر­گى زامانعى باسقارۋ نىسان­دا­رىن ەنگىزۋ, اكادەميالىق ەركىندىك پەن دەربەستىك دامىتۋ ءۇشىن 2011 جىلى «نازارباەۆ ۋنيۆەرسيتەتى», «نازارباەۆ زيات­كەر­لىك مەكتەپتەرى» جانە «نازار­با­ەۆ قورى» مارتەبەسى تۋرالى» قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ زاڭى قابىلداندى. اتاپ ايتقاندا, ءبىلىم بەرەتىن باعدارلامالاردى دەر­بەس بەكىتۋگە, ەمتيحان تالاپتارىن بەلگىلەۋگە, ۇلگەرىمدىلىكتى باعا­لاۋعا, ارالىق جانە قورى­تىندى اتتەستاتسيالاۋعا, مول مۇمكىندىككە جول اشىلدى.

قازىر ەلدە 20 «نازارباەۆ زياتكەرلىك مەكتەپتەرى» اشىلعان. مۇندا بۇگىن 14745 بالا وقيدى. ونىڭ 90 پايىزى قازاق بالالارى. مەكتەپكە كونكۋرستىق جۇيەمەن 7 سىنىپقا قابىلدايدى. ءبىزدىڭ ماماندار شەتەلدىك ارىپتەستەرىمەن, ماسەلەن, گوللاندياداعى پەدا­گو­گيكالىق ولشەمدەر ينستيتۋتى, امەريكانىڭ دجونس حوپكينس اتىنداعى ۋنيۆەرسيتەتتىڭ دارىندى جاستار ورتالىعىنىڭ تاجى­ريبەسىن جانە ءوز ەرەكشە­لىك­تەرىمىزدى ەسكەرە وتىرىپ دا­رىندى بالالاردى ىرىكتەۋ جۇيە­سىن جاساپتى. بۇل مەكتەپتەردە ءبىلىم بەرۋدىڭ ەكى مودەلى ىسكە اسىرىلادى. ءبىرىنشىسى – جاراتىلىستانۋ-ماتەماتيكا با­عى­­تىنداعى ەكسپەريمەنتتىك كى­رىك­تىرىلگەن باعدارلاما. ەكىن­شى مودەلى حالىقارالىق باكالاۆري­ات ۇيىمدارىنىڭ قاعيدات­تا­رى­­نا سايكەس جاسالعان. استانا قا­­لاسىنداعى نازارباەۆ زيات­كە­ر­­لىك مەكتەبى سول حالىق­ارا­لىق با­كالاۆرياتتىق ديپ­لومدىق باع­­دارلاماسىنان اۆتوريزاتسيادان ءوتتى. 

بۇل جاڭا باستامانى ىسكە اسى­رۋ بارىسىندا دامىعان مەم­­لە­­كەتتەردىڭ ءبىلىم سالاسىندا جەت­كەن جەتىستىكتەرىن ءبىلۋ, ولار­دىڭ ءىس-تاجىريبەسىمەن تانىسۋ قاجەتتىلىگى تۋىنداۋى زاڭدى. ول ءۇشىن شەتەلدىك ارىپتەستەرىمەن ءتيىمدى قارىم-قاتىناس ورناتۋ كەرەك, بىراق ول وڭاي ەمەس, ارينە. ەڭ الدىمەن كەمبريدج ۋني­ۆەرسيتەتىمەن ستراتەگيالىق ارىپتەستىك قۇرۋدى ماقسات ەتتى. سەبەبى بۇل ۋنيۆەرسيتەت دامىعان ەلدەردىڭ ورتا ءبىلىم جۇيەسىن قالت جىبەرمەي تياناقتى ءارى تۇراقتى زەرتتەپ وتىرادى. ورتا مەكتەپتى رەفورمالاۋ پروبلەمالارىمەن اينالىساتىن بىردەن-ءبىر عىلىمي مەكەمە ەكەنىن بارىنە مويىنداتقان. ول 160 مەم­لە­كەتتىڭ ءبىلىم سالاسىمەن, الەمگە بەلگ­ىلى ەكسپەرتتەرىمەن بايلانىستا. بىزدەگى العاشقى زياتكەرلىك مەكتەبى قۇرىلعانىنا ءبىر جىل تولعان سوڭ, 700 جىلدىق تاريحى بار ۋنيۆەرسيتەتكە بارىپ, قازاقستان ءبىلىمىنىڭ كەلەشەگىنە سەندىرىپ, بىرگە جۇمىس ىستەۋگە كەلىسىمىن الۋ ەرلىكپەن پارا-پار. وسىنداي ارىپتەستىك شۆەيتساريا, ليۋكسەمبۋرگ, سينگاپۋر سياقتى ەلدەرمەن دە ورناتىلعان. ولار كەلىپ, وسى مەكتەپتەردىڭ ۇستاز­دا­رىمەن بىرگە ساباق وتكىزىپ, وز­دە­رىنە دە شاقىرىپ تۇرادى. حا­لىق­ارالىق كونفەرەنتسيالارعا قاتىسىپ جۇرەدى. سول كونفە­رەن­تسيالاردىڭ بىرىندە شەتەلدىك ارىپ­تەستەرىمىزدىڭ سوزىنەن, ءىس-قي­مىل ارەكەتىنەن ء«بىز بۇلارعا ۇيرە­تۋگە كەلدىك» دەگەن مىنەز باي­قالمادى, كەرىسىنشە, ءىس-تا­جى­ريبەسىمەن ءبولىسىپ, ءبىزدىڭ ادەت-عۇرپىمىزدى, ۇلتتىق ۇستا­نىم­دارىمىزدى سىيلايتىنىن كورسەتىپ, حالقىمىزعا ءتان پە­دا­گوگيكالىق مادەنيەتىمىزدىڭ ۇتىم­دى تۇسىن ايتىپ جاتتى. مەن ءبىزدىڭ ۇستازدارعا ءوز ۇلتى­نىڭ قۇندىلىقتارىن كورسەتە بىل­گە­نىنە, وزدەرىن سىيلاتا العانىنا ريزا بولدىم. 

ەلباسى 2009 جىلى استانا­دا­عى مەكتەپتىڭ اشىلۋ سالتاناتىنان كەيىن بۇل مەكتەپتەردە ەرەكشە دارىنى بار, قارىم-قابىلەتى جوعارى بالالار وقۋى كەرەك ەكەنىن تاعى دا ەسكەرتىپ: «ولاردى قابىلداۋ كەزىندە تەك ادىلدىك ۇستەم بولسىن» دەپتى. كۇلاش نو­عاتايقىزى وسىنى اركەز ەسى­نە الىپ وتىرادى. بۇل تالاپ ور­ىن­دالىپ جاتىر. ماسەلەن, الما­تىداعى حيميا-بيولوگيا باعىتىنداعى مەكتەپتىڭ 883 وقۋشىسىنىڭ 130-نىڭ تەك اناسى بار, 110 بالا كوپ بالالى وتباسىدان, 100-دەن اسا بالا اۋىلدان كەلگەن, از قامتىلعان وتباسىلاردان, اتا-اناسى مۇگەدەك, نەمەسە جاقىندارىنىڭ قامقورىندا جۇرگەندەر دە جوق ەمەس. 

2014 جىلدان بەرى ءبىزدىڭ بۇل مەكتەپتەرىمىز ساپالى ءبىلىم بەرىلىپ جاتقانىن راستايتىن حا­لىق­ارالىق اككرەديتاتسيادان ءوتىپ جاتىر. وسى مەرزىمدە بۇل مەكتەپتەرگە جۇزدەن اسا حالىق­ارا­لىق ساراپشى كەلگەن ەكەن. قازىر ون مەكتەپ بۇل سىننان وتكەن. قال­عاندارى الداعى ەكى جىلدا ءوتۋى ءتيىس. 

سوڭعى جىلدارى مەكتەپ بى­تىر­­گەن 5560 تۇلەكتىڭ ءبارى دەر­لىك جوعارى وقۋ ورىندارىندا وقۋىن جالعاستىرۋدا, 21,3%-ى نازارباەۆ ۋنيۆەرسيتەتىندە, ياعني ءار بەسىنشىسى, شەتەل ۋنيۆەر­سي­تەت­تەرىندە 11,2%, ياعني ءار ونىنشىسى, ال 67,4% -ى ءوزىمىزدىڭ جەتەكشى جوعارى وقۋ ورىندارىندا وقىپ جاتىر. بۇل مەكتەپتەردىڭ ساپالى ءبىلىم بەرىپ جاتقانىنىڭ تاعى ءبىر كورسەتكىشى نازارباەۆ ۋنيۆەرسيتەتىنە جانە شەتەلدىك ۋنيۆەرسيتەتكە بارعاندارعا ءبىر جىلدىق ءتىل ۇيرەنۋ قاجەتتىلىگى جوق, ولار بىردەن نەگىزگى كۋرستاردان باستاي بەرەدى. 

بۇل مەكتەپتەردە ۇلتتىق تار­بيە­گە ءمان بەرىلگەن. ايتالىق قازاق حاندىعىنىڭ 500 جىلدى­عى­­نا بايلانىستى «تۋعان ەلگە تاع­زىم» ولكەتانۋ-زەرتتەۋ ەكسپە­ديتسياسى ۇيىمداستىرىلعان ەكەن. قىزىلوردا, وسكەمەن, اتىراۋ, تالدىقورعان, شىمكەنت قا­لا­لارىنداعى زياتكەرلىك مەك­تەپتەردىڭ وقۋشىلارى جوشى حان, الاشا حان, توقتامىس, ەدىگە باتىرلار ءجۇرىپ وتكەن قاسيەتتى ۇلىتاۋ جەرىنە بارعان. سەمەي, اقتوبە, كوكشەتاۋ مەكتەپتەرىنىڭ وقۋشىلارى ساۋران, سىعاناق وڭى­رىندە زەرتتەۋ جۇمىستارىن جۇر­گىزگەن. ال استانالىقتار «تاراز – عاسىرلار كۋاسى» باعى­تى­مەن ارعى عاسىرلاردان بەرى ساق­تالعان ەسكەرتكىشتەرمەن تا­نىسىپ, «تاراز وڭىرىندەگى ما­دەني مۇرالار», «ادەت-عۇرىپ, سالت داستۇرلەردىڭ ايماقتىق ەرەك­شەلىكتەرى», «جامبىل وبل­ى­سىنىڭ جەر-سۋ اتتارىنىڭ تا­ري­حى», «قۇسبەگىلىك – ۇلتتىق ونەر» تاقىرىپتارىنا زەرتتەۋ جو­­بالارىن جازىپتى. جالپى وسىنداي ەكسپەديتسيا بارىسىن­دا وقۋشىلار 152 تاريحي, گەوگ­رافيالىق, يندۋستريالىق, ما­دەني نىساندارمەن تانىسىپ, تاقىرىپتىق زەرتتەۋلەر جۇر­گىز­گەن, 15 نىساندا دالالىق زەرتتەۋ جۇمىستارى جاسالعان.

بىرنەشە جىلدان بەرى زيات­كەر­لىك مەكتەپتەر شاكەن ايمانوۆ اتىنداعى «قازاقفيلم» كينو­ستۋ­دياسى جانە پرەزيدەنت تە­لە­راديوكەشەنى دايىنداعان قازاق تاريحىنا ارنالعان 100 في­لم توپتاماسىن الىپ, ونى وقۋ پروتسەسىندە پايدالانىپ ءجۇر. كوڭىلگە قونىمدى جانە بۇگىنگى وزەكتى ماسەلەنىڭ ءبىرى «100 كىتاپ جوباسى», ونىڭ الپىسى-قازاق ادەبيەتى كلاسسيكتەرىنىڭ شى­عار­­مالارى. بارلىق مەكتەپتە كۇندە 20 مينۋت ادەبي كىتاپ وقۋ جاقسى داستۇرگە اينالعان. «قوعامعا قىزمەت ەتۋ» جوباسى دۇرىس ويلاستىرىلعان. بالالار جە­تىمدەر ۇيىنە, قارتتار ۇيىنە بارىپ تۇرادى. «2 اپتا – اۋىلدا» جوباسى ارقىلى اۋىل ومىرىمەن تانىسادى. جالپى, بۇل مەكتەپتەر­دە وسى جۇمىستار جۇيەلى تۇردە جۇرگىزىلەدى. وعان دالەل ولاردىڭ جازعان شىعارمالارى, جا­ساعان ۆيدەوفيلمدەرى. اري­نە, بۇل شارۋانىڭ باسىندا كۇ­لاش نوعاتايقىزى تۇر. ونىڭ ۇستازدارعا ءجيى ايتاتىن ء«تىلىمىز بەن ءدىلىمىزدى, سالت-ءداستۇرىمىزدى ساقتاۋ بىزگە اتا-بابامىزدان بە­رىلگەن امانات. ونى كەلەسى ۇر­پاق­قا جەتكىزۋىمىز كەرەك», دەگەنى جاي ءسوز ەمەس ەكەن عوي دەيسىڭ. 

بۇل مەكتەپتەرگە ەر ادامدار, ماگيستراتۋرا بىتىرگەن جاستار, شەت­ەلدە «بولاشاق» باعدار­لا­ماسىمەن وقىعاندار كەلە باس­تادى. ماسەلەن, الماتىداعى حي­ميا-بيولوگيا باعىتىنداعى زياتكەرلىك مەكتەبىندە قازىر 146 پەداگوگ ەڭبەك ەتۋدە. ونىڭ جارتىسىنا جۋىعى ەر ادامدار, بەس جىلعا دەيىنگى ەڭبەك ءوتىلى بار جاستاردىڭ سانى 29, ونى جارتىسى جاس جىگىتتەر. ۇستاز مارتەبەسى تۋرالى زاڭ قابىلدانىپ, ولاردىڭ الەۋمەتتىك جاعدايى جاقسارسا, باسقا مەكتەپتەرگە دە ءبىلىمدى جاستار, جالپى بىلىكتى ماماندار, ءسوز جوق, كوبىرەك كەلەر ەدى. 

ەلباسىنىڭ: «ورتا ءبىلىم جۇيەسىندە جالپى ءبىلىم بەرەتىن مەك­تەپتەردى نازارباەۆ زيات­كەر­لىك مەكتەپتەرىندەگى وقىتۋ دەڭ­گەيىنە جەتكىزۋ كەرەك» – دە­گەن ءسوزى بار. وسى تاپسىرمانى ورىنداۋ ماقساتىندا كۇ­لاش نوعاتايقىزى كەي وبلىس اكىم­دەرىمەن مەموراندۋمعا قول قوي­ىپتى. الداعى ۋاقىتتا جالپى ءبىلىم بەرەتىن مەكتەپتەردىڭ ماتەريالىق بازاسى, ولاردى بى­لىك­تى پەداگوگ-كادرلارمەن قام­تا­ماسىز ەتۋ جاڭا ساپاعا كوشەدى دەگەن ءۇمىت بار. ال دببۇ-نىڭ كەمبريدج ۋنيۆەرسيتەتىمەن بىر­لەسىپ ازىرلەگەن رەسپۋبلي­كا پەدا­گوگ كادرلارىنىڭ بىلىك­تى­لىگىن ارت­تىرۋدىڭ دەڭگەيلى باع­دار­لا­مالارى نەگىزىندە جالپى ورتا ءبىلىم سالاسىنداعى قوسىمشا دايىندىقتان وتكىزۋى قۇپتارلىق جاعداي. سەبەبى ومىرىمىزگە كوپ جا­ڭالىقتار تولاسسىز كەلىپ جات­قاندا وقۋ پروتسەسىنىڭ جاڭا ءادىس-تاسىلدەرى كەرەك-اق. وسىدان ءبىر عاسىر بۇرىن العاشقى «پسي­حولوگيا» وقۋلىعىنىڭ اۆتورى جۇسىپبەك ايماۋىتوۆتىڭ: «مۇ­عالىمنىڭ اينالىساتىنى ۇنە­مى قوزعالىپ, وزگەرىپ, وسەتىن, وركەندەيتىن ءتىرى ادام (تۇلعا) بولعاندىقتان, بىركەلكى ادىسكە تابان تىرەپ شەكتەلىپ قالۋعا بولمايدى. ساباق بەرۋ ۇيرەنشىكتى جاي شەبەرلىك ەمەس, ول ۇنەمى جا­ڭا­دان جاڭانى تاباتىن ونەر» دە­­گەنى ءالى دە ءوز وزەكتىلىگىن جوي­عان جوق. 

وسىدان ەكى عاسىر بۇرىن قازاق جەرىندە ءبىرلى-جارىم اشىلعان مەكتەپتەر «ناچالنايا شكولا دليا ينورودتسەۆ», «رۋسسكو-كيرگيزسكيە», «اۋىلنىە», «ستارشينسكيە», «ۋچاستكوۆىە» دەپ اتالعان ەكەن. بايقاساڭىزدار, ءوز جەرىندە وتىرعان جەرگىلىكتى حالىقتىڭ اتى مۇلدەم اتالمايدى. بۇگىن قازاق جەرىندە ەل تاۋەلسىزدىگىنىڭ ارقاسىندا قازاق مەكتەپتەرىنىڭ سانى كوبەيىپ, ۇلتتىڭ بولاشاق زياتكەرلىك قورىن باپتاپ وتىر­عان نازارباەۆ زياتكەرلىك مەك­تەپتەرىنىڭ دۇنيەجۇزىلىك ءبى­لىم كەڭىستىگىنە بەلگىلى بولا باس­تاعانىنا مەن ۇستاز رەتىندە قۋانامىن. وسى ورەلى ىستەردە قازاقتىڭ قايراتكەر قىزى ك.شامشيدينوۆا حانىم جانە جال­پى ۇستازدار قاۋىمىنىڭ قو­ماقتى ۇلەسى بار. 

قازاقتا تەكتىلىك دەگەن ۇعىم بار. ول اتتەستاتپەن نەمەسە ۋنيۆەرسيتەت ديپلومىمەن بىرگە تاپسىرىلمايدى. ول اتانىڭ قانىمەن, انانىڭ سۇتىمەن بەرىلەتىن قاسيەت شىعار. سول تەكتىلىك كۇلاشتا بار. ۇلكەندى سىيلاۋ, كىشىگە قامقور بولۋ ونىڭ بولمىسىنا ءتان. رەنجىسە دە ەشكىمنىڭ ارتىنان شام الىپ تۇسپەيدى. باسقانىڭ جاقسى ىسىنە قۋانادى. جۇمىستى تالاپ ەتە بىلەدى. كوڭىلىنە جاقپاسا, نامىسىنا تيمەي تۋرا سويلەي الاتىن ىرى­لىگى دە بار. بىراق ەشكىمنىڭ سو­ڭى­نان ءسوز جۇگىرتپەيدى. جال­پى ءسوز قادىرىن تۇسىنەدى. مۇم­كىن انادان كەلگەن قاسيەت شىعار. جاس كەزىندە اناسىنىڭ: «ۇلكەندەردىڭ ءسوزىن تىڭدا, ارتىنان ويلان, سول سوزدەردى تۇسىنۋگە تىرىس. تەك ۇلكەندەردىڭ ءسوزىن بولمە, بۇل ادەپسىزدىك بولادى» – دەگەنىن ەسكە الىپ وتىرادى. كۇلاش نوعاتايقىزى – ءىستىڭ ادامى. سوندىقتان قاي قىزمەتتە جۇرسە دە, جاقسى ءىز قالدىرادى. ءبىز دە سونى كورسەتۋگە تىرىستىق. سونىمەن نەگىزىنەن ءوزىنىڭ ەڭبەگىمەن ەلگە تانىلعان قازاقتىڭ قايراتكەر قىزىنىڭ بۇگىنگى جەتكەن بيىگى, تاعىلىمى مول دارا جولىنىڭ جاستار ءۇشىن بەرەرى از ەمەس. باقىتىن حالقىنا قىزمەت ەتۋدەن تاباتىن بۇگىنگى كەيىپكەرىمىز – كۇلاش نوعايتايقىزىنا سول باقىتى باياندى بولسىن, ەڭبەگىنىڭ ىزگىلىگىن كورسىن دەيمىن. 

ءشامشا بەركىمباەۆا, قازاقستاننىڭ ەڭبەك سىڭىرگەن قايراتكەرى