ەنەرگيا وندىرىسىندەگى جاپون جەتىستىكتەرى

2011 جىلى شامامەن 1,9450000 كۆت جاڭعىرمالى ەنەرگيا پايدالانىلعان. ونىڭ ىشىندە كۇننەن الىنعان قۋات 4800000 كۆت-قا جەتكەن. سول جىلى كاناگاۆا پرەفەكتۋراسى, كاۆاساكي قالاسىندا ەكى جاڭا ەلەكتر ستانساسى ىسكە قوسىلدى. قوس ستانسانىڭ ەنەرگيا ءوندىرۋ مۇمكىندىگى 20000 كۆت, ياعني 5900 ءۇيدى تابيعي قۋات كوزىمەن قامتاماسىز ەتۋ مۇمكىندىگىنە يە. جاپونيا ۇكىمەتى 2009 جىلدان بەرى جاڭعىرمالى ەنەرگيا كوزدەرىن پايدالانۋ تيىمدىلىگىن زەرتتەپ كەلەدى. كەيىنگى كەزدە ەڭ ءتيىمدىسى جەردىڭ قىزۋى, ياعني گەوتەرمالدى ەنەرگيا تۇرلەرى ەكەندىگى ساراپتاۋ ناتيجەسىندە انىقتالعان.

گەوتەرمالدى ەنەرگيا جەر قابا­تىنداعى ەنەرگيادان تۋىندايتىن بۋمەن تۋربينانى اينالدىرۋ ارقىلى الىنادى. جاپونيا گەوتەرمالدى ەنەرگيا كوزدەرىن پايدالانۋ جونىنەن بۇگىندە يندونەزيا مەن امەريكادان كەيىنگى ءۇشىنشى ورىندا تۇر. جاپونيادا العاش گەوتەرمالدى ەنەرگيا كوزدەرىن ءوندىرۋ 1966 جىلى باستالدى. يۆاتە پرەفەكتۋراسىندا سالىنعان ماتسۋكاۆا گەوتەرمالدى ەلەكتر ستانساسىندا بۇگىندە 23,500 كۆت گەوتەرمالدى ەنەرگيا وندىرۋگە رۇقسات بەرىلگەن. ءبىر عانا توكيو بۇعازىندا كۇن قۋاتىنان ەنەرگيا الاتىن ەكى ستانسا جۇمىس ىستەيدى.

ەڭ ۇلكەن گەوتەرمالدى ەلەكتر ستانساسى كيۋسيۋدىڭ حاچچوۋبارۋ جەرىندە. ەنەرگيا وندىرەتىن قوس قوندىرعىدان 112, 000 كۆت ەنەرگيا شىعادى. بۇل دۇنيە ءجۇزى بويىنشا ەڭ الىپ گەوتەرمالدى ەنەرگيا ستانساسى. گەوتەرمالدى ستانسانىڭ ەرەكشەلىگى كومىر پايدالانىلمايدى, جەر قىزۋى دەپ اتالاتىن تازا جاپونيالىق ەنەرگيا ءتۇرى وندىرىلەدى. زياندى زاتتار مۇلدەم بولىنبەيتىن ەنەرگيانىڭ تازا ءتۇرى بولىپ تابىلادى. ستانسا اۋا رايى مەن تاۋلىك مەرزىمىنە تاۋەلدى ەمەس, كەز كەلگەن جاعدايدا جۇمىس ىستەي بەرەدى. بۇگىنگى تاڭدا جاپون عالىمدارى ەنەرگيانىڭ بۇرىن-سوڭدى بولماعان جاڭا تۇرلەرىن ءوندىرۋ جولدارىن قاراستىرۋدا. مىسالى 2011 جىلى ءزىلزالادان وراسان شىعىنعا ۇشىراعان فۋكۋسيما جەرىندەگى تسۋچيۋ دەپ اتالاتىن تابيعي ىستىق قايناردان ەنەرگيا ءوندىرۋ ادىستەرى زەردەلەنۋدە. فۋكۋسيما قالاسىنداعى شيپالى سۋعا قاتىستى عالىمدار جاڭا جوبا جاساپ, ودان گەوتەرمالدى ەنەرگيا ءتۇرىن الۋدى ويلاستىرۋدا.

1970 جىلدارى مۇناي نارىعىنداعى داعدارىستاردى وتكەرگەن سوڭ جاپونيا ۇكىمەتى ءار ايماقتى جەرگىلىكتى ەنەرگيا كوزدەرىمەن قامتاماسىز ەتۋدى قولعا الدى. ناتيجەسىندە ەنەرگيا ءوندىرىسى جونىنەن جاپونيا دۇنيە جۇزىندە ءبىرىنشى ورىنعا شىقتى. قازىرگى كەزدە جاپونيانى ەنەرگيامەن قامتۋ جونىنەن 60 پايىزدان استام كورسەتكىشكە يە بولىپ وتىرعان جىلۋ ەلەكتر ستانسالارى جاڭا تەحنولوگيالاردى پايدالانىپ, ايماقتى ەنەرگيامەن قامتۋدا زور مۇمكىندىكتەرگە قول جەتكىزدى. سونىڭ جارقىن مىسالى, تابيعي گازدى وتىن رەتىندە پايدالانىپ, ەنەرگيانى قايتا وڭدەۋ ءادىسىن ايتۋعا بولادى. ياعني بۇگىنگە دەيىن شىعىن بولىپ كەلگەن ەنەرگيانى ۇنەمدەپ, قايتا پايدالانىپ, جاڭا ەنەرگيا ءوندىرۋ ءادىسى. «بۇگىنگە دەيىن جىلۋ ەلەكتر ستانساسىنىڭ ەنەرگيا وندىرىسىندەگى ۇلەسى 42 پايىز بولسا, جاڭا ءادىستى پايدالانىپ, 58-60 پايىزعا جەتكىزۋگە بولادى», دەيدى جاپون ماماندارى. العاش توكيودا قولعا الىنعان بۇل ءادىستى كاناگاۆا, چيبا پرەفەكتۋرالارىنىڭ جىلۋ ەلەكتر ستانسالارى دا پايدالانا باستادى.

جاپونيادا كولىكتەردىڭ ەنەرگيا شىعىنى 1970 جىلدارمەن سالىستىرعاندا ارتىپ كەتكەندىكتەن ەنەرگيانى ۇنەمدەۋ ماقساتىندا ەكوكار (ەكولوگيالىق كولىك) تۇرلەرى قۇراستىرىلىپ, قولدانىسقا ەنگىزىلدى. ياعني جاپونيادا اتۆوكولىكتەر, اۆتوبۋستار, پويىز تۇرلەرى كۇن ەنەرگياسىمەن, باتارەيامەن جۇرەدى. ەكولوگيالىق زيانسىز كولىكتەر جۇيەسىن جاساۋ جونىنەن جاپونيا ءبىرىنشى ورىننان تۇسكەن ەمەس. جاھاندىق جىلىنۋدىڭ الدىن الۋعا قاتىستى جاپوندار تۇرمىستىق تەحني­كانىڭ دا وتە تازا ەنەرگيا جۇمساۋىنا ءمان بەرۋدە.

ەنەرگيانى ۇنەممەن پايدالاناتىن تەح­نيكا تۇرلەرى از ەمەس. مىسالى 2010 جىل­عى جاپون كونديتسيونەرى 2000 جىل­عى كون­ديتسيو­نەرگە قاراعاندا ەنەرگيا­نى 14 پايىز از پايدالانادى. جاپونيا­دا جاسالعان جاڭا مۇزداتقىش بۇرىنعى­سى­نان ەنەرگيانى 60 پايىز از قاجەت ەتسە, تەلەديداردىڭ ەنەرگيا ء«سىڭىرۋى» 64 پا­يىزعا كەمىدى. جاڭا جاپون كونديتسيونەرى بويىندا جىلۋدى سىرتقا شىعارماي ۇستاپ تۇرادى دا, قاجەتتى كەڭىستىكتى عانا سالقىنداتادى. بۇعان تەحنيكانىڭ ىشىنە ەنگىزىلگەن ارنايى سەنسور كومەكتەسەدى. قازىرگى جاپون تەلەديدارى بولمەدەگى جارىق دەڭگەيىنە سايكەس جۇمىس ىستەيدى, وعان قوسا كورەتىن ادام شىعىپ كەتسە وزدى­گى­نەن جۇمىسىن توقتاتادى. سون­داي-اق كۇن ەنەرگياسىن بويىنداعى باتارەيا­عا جيناپ, جارىق بەرەتىن سمارتحاۋس ستي­لىن­دەگى ۇيلەر كۇنشىعىس ارالدارىندا سالىنۋدا. مۇنداي ۇيلەردىڭ قۇرىلىسىنا اۆتوكولىك وندىرىسىمەن بەلگىلى «تويوتا» كومپانياسى بەلسەنە كىرىسىپ كەتتى.

شارافات جىلقىباەۆا,

جاپونتانۋشى