قاراعاندى وبلىسىنىڭ اكىمى ەرلان قوشانوۆ حالىققا ەسەپ بەرۋ كەزدەسۋىن ءدال وسىنداي سوزدەرمەن باستادى. «جالپى العاندا, – دەدى ءوڭىر باسشىسى, – وبلىسىمىزدىڭ وتكەن جىلعى دامۋى جامان بولعان جوق. مەملەكەت باسشىسىنىڭ تىكەلەي قولداۋىمەن ءبىر جىل ىشىندە بىرقاتار وڭ وزگەرىستەرگە قول جەتكىزدىك. ەكونوميكانىڭ بارلىق سالاسىندا ىلگەرى دامۋ بار. اتقارىلعان جۇمىستار دا از ەمەس».
ەسەپتىك كەزدەسۋدە ەرلان قوشانوۆ قاراعاندى وبلىسىنىڭ ءبىر كۇنىن ناقتى تسيفرلار ارقىلى سويلەتىپ, قىزعىلىقتى مىسال-مالىمەتتى العا تارتتى: «ورتاشا ەسەپپەن ءبىر كۇندە قاراعاندى وبلىسىندا 100 مىڭ توننا كومىر, 75 مىڭ توننا مىس جانە 45 مىڭ توننا تەمىر كەنى وندىرىلەدى. ايماق ەكونوميكاسىنا ورتاشا ەسەپپەن كۇنىنە 1 ملرد تەڭگە ينۆەستيتسيالانادى. بيۋدجەتكە 933 ملن تەڭگە سالىق تۇسەدى. ستاتيستيكا بويىنشا, ءبىر كۇندە شارتتى تۇردە 371 توننا ەت, 183 توننا نان, 1,7 ملن جۇمىرتقا, ءبىر توننادان استام ءسۇت وندىرىلەدى. 2 ملرد تەڭگەگە تاۋارلار ساتىلادى. كۇنىنە ورتاشا ەسەپپەن مىڭ شارشى مەترگە جۋىق تۇرعىن ءۇي نەمەسە 10 جاڭا پاتەر سالىنادى. وبلىس بويىنشا كۇنىنە 62 جاڭا تۇرعىن دۇنيە ەسىگىن اشادى».
بۇدان كەيىن وبلىس اكىمى وتكەن جىلى اتقارىلعان ىستەرگە شولۋ جاساپ ءوتتى. مىسالى, 2017 جىلى وبلىستا ونەركاسىپ ءونىمىنىڭ كولەمى 2,3 ترلن تەڭگەنى قۇراپ, ناقتى كولەم يندەكسى 104,1% بولىپتى. وبلىستىڭ يندۋستريالاندىرۋ كارتاسىندا 11,5 مىڭ جاڭا جۇمىس ورنىن قۇرۋعا مۇمكىندىك بەرەتىن 103 جوبا بارلىعى ايتىلدى. بۇگىندە 252,1 ملرد تەڭگەنىڭ 84 جوباسى جۇزەگە اسىرىلعان. كاسىپورىنداردا 6 مىڭنان استام جاڭا جۇمىس ورنى اشىلعان. 2017 جىلى 7,7 ملرد تەڭگەنىڭ 8 جوباسى ىسكە قوسىلىپ, 301 جۇمىس ورنى قۇرىلعان. جاڭعىرتۋ جانە تسيفرلاندىرۋعا وبلىس كاسىپورىندارى 11 ملرد تەڭگە كولەمىندە ينۆەستيتسيا قۇيىپتى. ايماق ەكونوميكاسىنا تارتىلعان ينۆەستيتسيا كولەمى 10%-عا ءوسىپ, 358,8 ملرد تەڭگەنى قۇراعان.
اۋىل – الىستاعى اۋتسايدەر ەمەسقۇرىلىس بويىنشا وبلىستا 2017 جىلى 5 الەۋمەتتىك ماڭىزدى نىسان تۇرعىزىلعان. ءبىر جىل ىشىندە 374 مىڭ شارشى مەتر تۇرعىن ءۇي (3393 پاتەر) سالىنىپ, 45,1 ملرد تەڭگە ينۆەستيتسيا قۇيىلىپتى. 2017 جىلى 33,5 ملرد تەڭگەگە جالپى قولدانىستاعى 863 شاقىرىم اۆتوكولىك جولدارىنا جوندەۋ جۇرگىزىلىپ, ەكى مىڭنان استام جۇمىس ورنى اشىلعان. رەسپۋبليكالىق ماڭىزداعى اۆتوجولداردىڭ 477 شاقىرىمى, وبلىستىق ماڭىزداعى جولداردىڭ 61 شاقىرىمى, قالالىق جانە اۋداندىق ماڭىزداعى جولداردىڭ 325 شاقىرىمى جوندەلىپتى. ءبىلىم سالاسى دا باستى نازاردا بولعان. بىلتىر اتالعان سالانىڭ بيۋدجەتى 12%-عا ءوسىپ, 94,5 ملرد تەڭگەنى قۇرادى. دەنساۋلىق ساقتاۋ سالاسىنا 2017 جىلى 76,4 ملرد تەڭگە بولىنگەن, بۇل وتكەن جىلمەن سالىستىرعاندا 15,2%-عا جوعارى. مەديتسينالىق كومەك كورسەتۋ جاعدايىن جاقسارتۋ ماقساتىندا 2017 جىلى دەنساۋلىق ساقتاۋ سالاسىنىڭ 31 نىسانىنا جوندەۋ جۇمىستارىن جۇرگىزۋ ءۇشىن جەرگىلىكتى بيۋدجەتتەن 1,9 ملرد تەڭگە بولىنگەن. جالپى العاندا, اۋرۋحانالار مەن ەمحانالاردىڭ 35 مىڭ شارشى مەترىنە جوندەۋ جۇمىستارى جۇرگىزىلگەن.
اگروونەركاسىپ كەشەنى بىلتىرعى جىلدىڭ قورىتىندىسى بويىنشا, اۋىل شارۋاشىلىعىنداعى جالپى ءونىم كولەمى 246,5 ملرد تەڭگەنى قۇراپ, ناقتى يندەكس كولەمى 101,6% بولىپتى. اۋىل شارۋاشىلىعى تاۋارىن وندىرۋشىلەرگە 14,6 ملرد تەڭگە سوماسىندا مەملەكەتتىك قولداۋ كورسەتىلگەن, بۇل 2016 جىلعا قاراعاندا 39,5%-عا كوپ.
اۋىل دەمەكشى, وبلىس اكىمى بايانداماسىنىڭ باس جاعىندا ءاربىر قازاقتىڭ جۇرەگىنە جىلى تيەر سوزدەردى ايتتى. «جالپى, اۋىل – بۇل قازاقتىڭ ات بايلار اتا قونىسى, التىن بەسىگى. ۇلتتىڭ ۇيىتقىسى, رۋحتىڭ قۋات الار قاينار كوزى. مەملەكەتتىڭ تىرەگى دە, جۇرەگى دە سول اۋىلداردان باستالادى دەپ ەسەپتەيمىن. بۇگىنگى اۋىل الىستاعى اۋتسايدەر, مەڭىرەۋ تۇكپىردەگى مەكەن ەمەس», دەدى. «جاقسى ءسوز – جارىم ىرىس» دەگەن, اكىمنىڭ بيىك مىنبەردەن ايتقان بۇل سوزدەرىنىڭ استارىندا الداعى ۋاقىتتا اۋىلعا دەگەن كوڭىل مەن كوزقاراستىڭ ايرىقشا بولاتىنى جاتقانداي كورىندى.
وبلىستا شاعىن جانە ورتا بيزنەستىڭ دامۋىنا مەملەكەتتىك قولداۋ مول سەپتىگىن تيگىزۋدە. «بيزنەستىڭ جول كارتاسى» باعدارلاماسى بويىنشا وڭىردە 250 جوبا قولداۋ تاپقان. سونىڭ ناتيجەسىندە, ايماق ەكونوميكاسىنا بولىنگەن 1,5 ملرد تەڭگە كولەمىندەگى سۋبسيدياعا 32 ملرد تەڭگە كولەمىندە ينۆەستيتسيالار جۇمىلدىرىلعان. 2017 جىلدىڭ قورىتىندىسى بويىنشا, ونەركاسىپتىك ءوندىرىس كولەمى 4,1%-عا ءوسىپ, 2,3 ترلن تەڭگەگە جەتكەن.
ەسەپتىك كەزدەسۋ بارىسىندا زالداعى ەكى ميكروفونعا جەتۋ ءۇشىن كەزەكتە تۇرعانداردىڭ قاراسى مول بولدى. ءوڭىر باسشىسىنا تولعاقتى پروبلەمالاردى ارقاۋ ەتكەن سۇراقتار قويىلدى.
ءاليحان – ءبىزدىڭ جۇرەگىمىزدەوتكىر سۇراقتىڭ ءبىرى تەمىرتاۋداعى ەكولوگيا ماسەلەسى تۋرالى بولدى. ەسكە سالساق, قاڭتار ايىندا مەتاللۋرگتەر قالاسىنا تۇندە جاۋعان قار تاڭ اتا قاپ-قارا تۇسكە بويالىپ, بۇل توتەنشە وقيعا قالا تۇرعىندارىنىڭ ورىندى نارازىلىعىن تۋدىرعان بولاتىن. وبلىس اكىمى تەمىرتاۋداعى ەكولوگيالىق جاعدايدى تاۋەلسىز ساراپشىلاردىڭ قاتىسۋىمەن قۇرىلعان جۇمىس توبى جان-جاقتى زەرتتەپ جاتقانىن جەتكىزدى. ماسەلەنى وڭ شەشۋ ءۇشىن جەدەل جانە جۇيەلى تۇردەگى شارالاردىڭ قاراستىرىلىپ جاتقانىن ايتتى. «كەشەندىك جوسپارعا ءبىرىنشى كەزەكتە كاسىپورىندى جاڭعىرتۋ بويىنشا شارالار ەنگىزىلەدى. نەگىزگى ارەكەتتىڭ ءبىرى – قالانى كوگالداندىرۋ. بۇل ماقساتقا وبلىستىق بيۋدجەتتەن قاراجات بولەمىز», دەدى ەرلان قوشانوۆ. بۇعان قوسا, وبلىس اكىمى اقپاننىڭ اياعىنا تامان تەمىرتاۋداعى ەكولوگيالىق جاعدايدى زەرتتەۋ ءۇشىن حالىقارالىق ساراپشىلار كەلەتىنىن, سول كەزدە ۇيىمداستىرىلاتىن دوڭگەلەك ۇستەل جۇمىسىنا ءوزىنىڭ دە قاتىساتىنىن جەتكىزدى.
قاراعاندىنىڭ تۇرعىنى ءلاززات قوجاحمەتوۆا قالاداعى وكتيابر اۋدانىنا نە سەبەپتەن الاش قايراتكەرى ءاليحان بوكەيحانوۆتىڭ ەسىمى بەرىلمەي وتىرعانى جونىندە سۇراق قويدى. ءوڭىر باسشىسى بۇل ماڭىزدى ماسەلەگە بايىپپەن قاراپ, ەڭ باستىسى, سول اۋداندا تۇراتىن 200 مىڭنان استام تۇرعىننىڭ پىكىرىمەن مىندەتتى تۇردە ساناسۋ كەرەكتىگىن اتاپ ءوتتى. ء«اليحان بوكەيحانوۆتىڭ كەزىندە «قازاق» گازەتىنە «حالقىنا قالتقىسىز قىزمەت ەتكەن, ەڭبەگى سىڭگەن تۇلعانىڭ ەسىمى قاعازدا ەمەس, جۇرەك تۇكپىرىندە ساقتالۋى ءتيىس», دەپ جازعانىن وقىعانىم بار ەدى. ولاي بولسا, ءاليحان بوكەيحانوۆتىڭ ەسىمى ءبىزدىڭ جۇرەگىمىزدىڭ تۇبىندە ساقتاۋلى, ال جۇرەكتىڭ تۇكپىرىندەگى نارسە قاعازعا تۇبىندە تۇسەدى», دەدى ەرلان قوشانوۆ.
ءبىر جىلدىڭ جەمىسىءتورت ساعاتتان استام ۋاقىتقا سوزىلعان ەسەپتىك كەزدەسۋدە وبلىس اكىمى قويىلعان سۇراقتاردىڭ بارىنە ەگجەي-تەگجەيلى جاۋاپ بەرۋگە تىرىستى. كەرەك جەرىندە كوتەرىلگەن ماسەلەلەر بويىنشا ءتيىستى مەكەمەلەردىڭ جاۋاپتى باسشىلارىنا قولما-قول تاپسىرمالار بەرىپ, ولاردىڭ ورىندالۋ مەرزىمىن ناقتىلاپ وتىردى.
جالپى, قاراعاندى وبلىسى اكىمىنىڭ قىزمەتىنە تاعايىندالعانىنا ءبىر جىلعا جۋىق ۋاقىت بولعان ەرلان قوشانوۆتىڭ جۇمىسىنا تۇرعىنداردىڭ باسىم بولىگى وڭ باعا بەرىپ جاتتى. ايماق باسشىسىنىڭ اياق الىسىنا جىلى لەبىز بىلدىرگەندەردىڭ قاتارىندا ۇنەمى سىني باعىت ۇستانىپ جۇرەتىن ايتقوجا فازىلوۆ تا بولدى. اسىرەسە, ول وبلىس اكىمىنىڭ وتكەن جىلدىڭ جەلتوقسان ايىندا كەنشىلەر مەن «ارسەلورميتتال تەمىرتاۋ» كومپانياسى اراسىنداعى ەڭبەك داۋىنىڭ وڭ شەشىلۋىنە سەبەپكەر بولعان مامىلەگەرلىك ءىسىن اتاپ ءوتتى. سونىمەن قاتار وبلىس اكىمىنىڭ تىكەلەي ارالاسۋىمەن ءىرىلى-ۇساقتى پروبلەمالارى شەشىمىن تاۋىپ, كوڭىلدەرى جايلانعان وزگە تۇرعىندار تاراپىنان دا كوپتەگەن العىس ايتىلىپ جاتتى.
ەڭ باستىسى, وبلىس اكىمى تۇرعىندارمەن تىكەلەي بايلانىستا بولۋعا, ولارمەن اشىق ۇنقاتىسۋعا تۇسۋگە ءاردايىم دايىن ەكەنىن كورسەتتى. كومەك قولىن سوزۋدى وتىنگەندەرگە قۇرعاق ۋادەنى ءۇيىپ-توگىپ بەرمەگەنىن دە ايتا كەتكەن ءجون. كوپ جاعدايدا الدىمەن قوزعالعان ماسەلەنىڭ زەرتتەلەتىنىن, سودان كەيىن بارىپ زاڭ اياسىندا ءتيىستى شەشىمدەر قابىلداناتىنىن ايتتى. دۇرىس شەشىمنىڭ قاشاندا ەگەسە جۇرگەن ەلدە ەمەس, كەڭەسە بىلگەن جەردە عانا بولاتىنىن ەسكە سالدى ەرلان قوشانوۆ.
قاراعاندى وبلىسى اكىمىنىڭ ەسەپتىك كەزدەسۋىنە ءبىلىم جانە عىلىم ءمينيسترى ەرلان ساعاديەۆ, پرەزيدەنت اكىمشىلىگىنىڭ مەملەكەتتىك ينسپەكتورى سالىمگەرەي بەكبەرگەنوۆ, «نۇر وتان» پارتياسىنىڭ حاتشىسى عابيدوللا ءابدىراحىموۆ, پارلامەنت سەناتىنىڭ دەپۋتاتتارى رىسقالي ابدىكەروۆ, سەرگەي ەرشوۆ جانە ءماجىلىس دەپۋتاتتارى نۇرلان ءابدىروۆ, نۇرلان دۋلاتبەكوۆ قاتىستى.
قايرات ءابىلدا,
«ەگەمەن قازاقستان»
قاراعاندى