ادىلدىك قاشاندا ادامزاتتىڭ ارمانى بولىپ كەلەدى. جاسىراتىنى جوق, كەيدە ءبىر ۇجىم تۇگىلى, ءبىر وتباسىنىڭ وزىندە ادىلدىك كەمشىن قالىپ جاتادى. وسىنداي جاعدايدا ونىڭ تۇتاس مەملەكەتتە ورناۋى ورىندالماس ارمانداي كورىنەتىنى راس.
بىراق قالاي دەسەك تە, ادىلدىكتىڭ سالتانات قۇراتىنى قيال ەمەس ەكەندىگى انىق. تەك سول ادىلدىكتىڭ ورناۋىنا ادامداردىڭ وزدەرى ەرىك بەرسە, سونى قابىلداسا جانە سوعان تەك يكەمدەلۋ عانا ەمەس, ونى وزدەرى كۇندەلىكتى تۋ ەتىپ ۇستانىپ جۇرسە ناتيجە شىعادى. ايتپەسە, قولدان سول تۋ تۇسكەن كۇنى ادىلدىك تە قاراڭ قالاتىنى بەلگىلى. ال ءبىزدىڭ ەل ءۇشىن ازىرگە كەرەگى ادىلدىك تۋىن ءار ادامنىڭ ۇستانىپ ءجۇرۋى بولىپ تۇرعانى جاسىرىن ەمەس.
ارينە, ادىلدىك ادالدىقتان تۋادى. جانە كەز كەلگەن ىستە جۇرتتىڭ ءبارى ادالدىق تانىتادى دەۋ اسىرا ايتقاندىق بولار ەدى. ايتپەسە مۇلدە قىلمىس تا بولماي, سوت جۇيەسى دە, قۇقىق قورعاۋ ورگاندارى دا ادىلدىكتى ورناتامىز دەپ شالا ب ۇلىنبەس ەدى. مەملەكەتتەر اراسىندا سوعىس تا بولماس ەدى. بىراق الەمدە جانجال دا, سوعىس تا, قىلمىس تا قاناتىن كەڭگە جايىپ بارادى. ول نەنى بىلدىرەدى؟ ارينە, قايدا بولسا دا ادىلدىكتى ورناتۋدىڭ قيىندىعىن بىلدىرەدى. ويتكەنى ول داۋلاسىپ قالعان ەكى ادامنىڭ اراسىنداعى كەلىسپەۋشىلىك كىلتىن تابۋ ءۇشىن عانا ەمەس, بۇكىل ادامزاتتىڭ بولاشاعى ءۇشىن كەرەك. مىنە, سوندىقتان دا مەملەكەت باسشىسى ن. نازارباەۆ ء«ححى عاسىرداعى ادىلدىك – بۇل ۇلتتىق دامۋدىڭ ەڭ ماڭىزدى شارتتارىنىڭ ءبىرى» دەگەن بولاتىن. بۇل سوزگە ەل ءىشى دە, سىرتى دا تىنىش بولسىن, حالىقارالىق جاعداي جاقسى بولسىن, داۋ-داماي, وكپە-ناز, قاستاندىق از بولسىن دەپ تىلەيتىن يماندى جاننىڭ ءبارى قوسىلادى. ويتكەنى ءادىل بولا ءبىلۋدىڭ ماڭىزى تەرەڭدە. ونى ەلباسى دا ايتا كەلە: ء«ححى عاسىردا جاھاندىق الەمنىڭ قۇرىلىمى كوپتەگەن فاكتورلارعا تاۋەلدى. ولاردىڭ قاتارىندا جەر جۇزىندەگى ميللياردتاعان ادامداردىڭ ادىلدىككە ۇمتىلىسىن كورۋگە بولادى. ءححى عاسىرداعى ادىلدىك – بۇل ادامگەرشىلىك كاتەگورياسى عانا ەمەس, ۇلتتىق, جاھاندىق دامۋدىڭ ەڭ ماڭىزدى شارتتارىنىڭ ءبىرى. ءححى عاسىردا ء«ۇشىنشى الەمنىڭ» تابيعي رەسۋرستارىن «سورۋدان» تۇراتىن ەكونوميكالىق مودەلدەن ونەگەلىك كۇتۋگە بولمايدى. ول جەرلەردە الگىندەي رەسۋرستار تاۋسىلعان سوڭ تىعىرىققا تىرەلۋ بايقالادى», دەدى.
دەمەك, ادىلدىك ءبىزدىڭ دامۋىمىز ءۇشىن اۋاداي قاجەت. ول ءۇشىن نە كەرەك؟ ءبىزدىڭ اتا زاڭىمىزدا ەڭ باستى قۇندىلىعىمىز ادام, ونىڭ قۇقى مەن بوستاندىعى ەكەندىگى انىق جازىلعان. ەندەشە وسى ازاماتتاردىڭ باي-قۋاتتى, باقىتتى بولۋى مەن ەلدىڭ وركەندەۋىنە نە تۇرتكى بولا الادى؟ ول – الەمدىك تاجىريبەدە ايقىندالعانداي, بيلىكتىڭ ازاماتتارعا دەگەن ادال قارىم-قاتىناسى, كونستيتۋتسيا, زاڭدارىمىزدىڭ بارلىق تالاپتارى ويداعىداي ساقتالۋى. وسىنداي ادال دا ءادىل قارىم-قاتىناس ارقاسىندا ازاماتتار وزدەرىنىڭ, بالالارىنىڭ, نەمەرەلەرىنىڭ ەرتەڭگى كۇنگە سەنىمىن ارتتىرادى. ەشقانداي قورقىنىشسىز, ۇرەيسىز ۇلكەن ىستەردى سەنىممەن باستايدى. ال مۇنىڭ ءوزى ازاماتتاردىڭ بولاشاقتا تابيعي رەسۋرستارعا مۇددەلى بولماي باقۋاتتى ءومىر سۇرە الاتىنداي كۇيگە جەتۋىنە جاعداي جاسايدى.
ءبارىمىزدىڭ دە جاقسى ءومىر سۇرگىمىز كەلەتىنى ءسوزسىز. وسى ورايدا ەلباسىنىڭ الەمدەگى 30 وزىق ەلدىڭ قاتارىنا ەنۋ باستاماسىن كوتەرۋى بەكەر ەمەس. ول كوشكە تەك ءوز ەلىندە جاقسى ءومىر سۇرەتىندەر عانا قوسىلا الادى. مىنە, مەملەكەت باسشىسىنىڭ ستراتەگيالىق تاپسىرماسىنىڭ ءمانىسى وسى – ەل تۇرمىسىنىڭ جوعارى دەڭگەيگە جەتۋىن كوزدەۋ. ونىڭ ءبىر نەگىزى – ادىلدىك. ونى قالىپتاستىراتىن سوت جۇيەسى مەن قۇقىق قورعاۋ ورگاندارى. وسىعان وراي پرەزيدەنت «كەز كەلگەن سوت رەفورماسىنىڭ تۇپكى ماقساتى – سۋديالاردىڭ ادالدىعى مەن كاسىبيلىگى, ادىلدىك جانە ءادىل سوتقا قولجەتىمدىلىك بولىپ سانالاتىن تاۋەلسىز جانە ساتىلمايتىن سوت بيلىگى» دەدى. ەندەشە بىلە بىلسەك, قۇقىق قورعاۋ ورگاندارى مەن سوتتاردىڭ پروبلەمالارىنىڭ بۇكىل قىرىن قامتيتىن ۇلت جوسپارى ءدال وسى مىندەتتەر اۋقىمىن شەشۋگە باعىتتالعان. بىراق ءبىر عانا سوتتىڭ نەمەسە قۇقىق قورعاۋ ورگاندارىنىڭ جۇمىسى ادىلدىك ماسەلەسىن شەشىپ بەرە المايدى. ءار ادامنىڭ, بارشا حالىقتىڭ, تۇتاس ەلدىڭ قولىندا ادىلدىك تۋى جەلبىرەپ تۇرسا عانا بيلىكتىڭ دە نازارى ادالدىق پەن ادىلدىك اۋىلىنا اۋاتىنى ءسوزسىز. الايدا بۇعان ءبىز دايىنبىز با وسى؟
الەكساندر تاسبولات, «ەگەمەن قازاقستان»