وسىنىڭ الدىندا گازەت بەتىندە جاريالانعان «باي بولساڭ, حالقىڭمەن بول!» اتتى ماقالامىزدا («ەگەمەن قازاقستان», 09.02. 2018 جىل) مەنشىك يەلەرىنىڭ ەلىمىزدەن استىرتىن جولدار ارقىلى شىعارىپ اكەتىپ جاتقان كاپيتالىنىڭ ءتۇبى ولارعا قايىر بەرمەيتىندىگىن, قازىرگى كۇنى باتىس الەمىندە ءجۇرىپ جاتقان ساياسي-ەكونوميكالىق ۇدەرىستەردىڭ ەكپىنىمەن بۇل قارجىلار سول جاقتىڭ وزىندە ەرتە مە, كەش پە, قاقپانعا تۇسىرىلەتىندىگىن, ال ونىڭ يدەولوگياسى قازىردىڭ وزىندە ءازىر ەكەندىگىن جازعان ەدىك.
ءبىزدىڭ وسى بولجامىمىز راسقا شىعاتىن ءتۇرى بار. وسىنىڭ جارقىن مىسالىنىڭ ءبىرى رەتىندە رەسەيدەن ۇرلانىپ-جىرلانىپ, شەتكە شىعارىلىپ اكەتكەن قارجىلاردىڭ وتكەن جىلدىڭ سوڭىنان باستاپ ەرىكتى تۇردە ەلگە قايتا اكەلىنە باستاعاندىعىن اتاپ كورسەتۋگە بولادى.
وتكەن اپتانىڭ باسىنداعى ءباسپاسوز ءماسليحاتىندا Sberbank Private Banking (بۇل – سالعان قارجىسى كەمىندە 100 ملن ءرۋبلدى (1,72 ملن دوللاردى) قۇرايتىن باي كليەنتتەردىڭ قارجىسىن باسقارۋ ىسىمەن شۇعىلداناتىن مەملەكەتتىك بانك بولىمشەسى) باسشىسى ەۆگەنيا تيۋريكوۆا ۇستىمىزدەگى جىلدىڭ قاڭتارىندا بانككە قۇيىلعان شەتەلدىك قارجى كولەمى وتكەن جىلدىڭ وسى مەرزىمىمەن سالىستىرعاندا ءۇش ەسە وسكەندىگىن مالىمدەدى. قارجىنىڭ باسىم بولىگى شۆەيتساريادان اكەلىنىپتى.
وتكەن اپتانىڭ سارسەنبىسى كۇنى رەسەيلىك «الفا-كاپيتالدىڭ» باس ديرەكتورى يرينا كريۆوشەەۆا دا تاعى وسىنداي مالىمدەمە جاساپ, قاڭتار مەن اقپان ايىنىڭ باسىندا بۇل قارجى ۇيىمىنا قۇيىلعان قارجى كولەمى رەكوردتىق دەڭگەيدى كورسەتىپ, 11 ملرد ءرۋبلدى (190 ملن دوللار) قۇراعاندىعىن ايتتى. بۇل – وتكەن جىلدىڭ وسى مەرزىمىندەگىدەن ءتورت ەسە كوپ قارجى.
ال «اتون» ينۆەستيتسيالىق كومپانياسى مەن مەملەكەتتىك بانكتىڭ باي كليەنتتەردىڭ قارجىسىن باسقارۋ ىسىمەن شۇعىلداناتىن تاعى ءبىر قۇرىلىمى – «بكس ۋلتيما Private Banking» بولىمشەسىنە اقشا قاراجاتتارىنىڭ كەلۋىنىڭ ارتۋى جىل بويى بايقالعان.
«وتكەن 2017 جىلدى بۇتىندەي العاندا, كليەنتتىك بەلسەندىلىك كۇرت ارتىپ, قارجىنىڭ كەلۋى رەكوردتىق دەڭگەيدە بولدى. ءوسىم كولەمى 53 پايىزدى قۇرادى. سونىڭ ىشىندە 10 ملن دوللاردان باستالاتىن شوتتارداعى اقشا قاراجاتتارىنىڭ ءوسىمى 67 پايىز بولدى», دەپ مالىمدەدى «اتون» ينۆەستيتسيالىق كومپانياسى باس ديرەكتورىنىڭ ورىنباسارى گريگوري سەدوۆ.
بۇل مىسالداردىڭ بارلىعى رەسەيلىك بايلاردىڭ شەتەلگە سالعان اقشا قاراجاتتارىن قايتادان ەلگە اكەلىپ جاتقاندىعىن جانە مۇنىڭ جاپپاي سيپاتقا يە بولا باستاعاندىعىن كورسەتەدى. ەندى وسى ۇدەرىستىڭ ودان ءارى ءورىس الۋىنا قولداۋ ءبىلدىرۋ ءۇشىن رەسەي ۇكىمەتى ۇستىمىزدەگى جىلدىڭ ناۋرىز ايىنان باستاپ كاپيتالعا كەشىرىم جاريالاۋدىڭ جاڭا كەزەڭىن باستاماق.
رەسەيلىك بايلار شەتەلدەردەگى ءوز قاراجاتتارىن نەلىكتەن قايتادان ەلگە اكەلۋدە؟
قارجى سالاسىنىڭ ساراپشىلارى اتالعان ۇدەرىستىڭ باستى سەبەپتەرىنىڭ ءبىرى رەتىندە اقش تاراپىنان دەربەس سانكتسيالاۋ قاتەرىنىڭ كۇشەيگەندىگىن ايتۋدا.
مۇنىڭ سىرتىندا باتىستاعى بانكتەر سوڭعى كەزدەردەن باستاپ ء«وز كليەنتىڭدى تاني ءبىل» قاعيداتىن نەعۇرلىم بەلسەندىرەك قولدانا باستاعان. ولار ەندى وزدەرىنە كەلگەن باي كليەنتتەرگە كاپيتالدىڭ شىعۋ تەگى تۋرالى سۇراقتاردى دا بۇرىنعىعا قاراعاندا اشىعىراق قوياتىن بولعان. ال سانكتسيالاردىڭ كۇشەيتىلىپ, «كرەملدىك ءتىزىمنىڭ» ازىرلەنۋى مۇنداي تەكسەرىستەردى ودان ءارى تەرەڭدەتپەسە, ازايتپايتىنى ايقىن.
بانكتەر قىزمەتكەرلەرىنىڭ پىكىرىنە قاراعاندا, رەسەيلىك بايلار وزدەرىنىڭ شەتەلدەردەن قايتارىپ العان كاپيتالدارىنىڭ باسىم بولىگىن وبليگاتسيالارعا سالىپ جاتقان كورىنەدى. ەندى ءبىراز بولىگى اكتسيالار, باعالى مەتالدار ساتىپ الۋعا, قۇرىلىس سالۋعا جۇمساۋدا.
قازىرگىدەي سانكتسيالار زامانىندا قازاقستاننان قىر اسىپ كەتكەن كاپيتالداردىڭ ءتۇپتىڭ-تۇبىندە ولاردىڭ يەلەرى ءۇشىن قايىرسىز بولىپ شىعاتىندىعىن ەلباسى نۇرسۇلتان نازارباەۆ تا ەسكەرتىپ, وسى جاعدايدىڭ جولىن كەسۋ ءۇشىن قاجەتتى زاڭداردى ازىرلەۋدى وتكەن جىلدىڭ جەلتوقسان ايىندا ۇكىمەتكە تاپسىرعان بولاتىن. ازىرگە قازاقستانعا قايتا ورالعان قارجى تۋرالى ناقتى ءبىر مالىمەتتەر جوقتىڭ قاسىندا. بىراق رەسەيدەگى ۇدەرىس كوپ كەشىكپەي بىزدە دە باستالادى دەگەن ۇمىتتەمىز.
سۇڭعات الىپباي, «ەگەمەن قازاقستان»