ورال قالاسىنداعى وقۋشىلار جانە جاستار سارايىندا باتىس قازاقستان وبلىسىنىڭ اكىمى التاي كولگىنوۆ ەسەپ بەردى. جيىنعا قر ەنەرگەتيكا ءمينيسترى قانات بوزىمباەۆ, قر پرەزيدەنتى اكىمشىلىگىنىڭ مەملەكەتتىك ينسپەكتورلارى ەسەت بايكەن, سەرىك عيززات ۇلى ارنايى قاتىستى.
ءوڭىر باسشىسى وسى ەسەپتىڭ الدىندا وبلىستىڭ جۇزدەگەن اۋىلىن ارالاپ, حالىقپەن جۇزدەسكەنىن, وبلىستىڭ رەسمي سايتىندا جانە جەرگىلىكتى باق ارقىلى ونلاين ساۋالناما جۇرگىزىلىپ, وبلىس تۇرعىندارىن مازالايىن ەڭ وتكىر ماسەلەلەردىڭ رەيتينگىن جاساعانان ايتتى. ونلاين ساۋالناماعا مىڭداعان ادام قاتىسقان. داۋىس بەرۋشىلەردىڭ 15 پايىزى جول جوندەۋدى, 12 پايىزى وڭىردەگى مەديتسينالىق قىزمەت كورسەتۋدى دامىتۋ, 8 پايىزى جۇمىسسىزدىقپەن كۇرەسۋدى العا تارتسا, 8 پايىزى تۇرعىن ءۇي قۇرىلىسى قارقىنىن تومەندەتپەۋدى سۇراعان. اۋىز سۋ, گازبەن قامتۋ, اباتتاندىرۋ, قوعامدىق ءتارتىپتى كۇشەيتۋدى تالاپ ەتكەن تۇرعىندار دا بار. ء«بىز بارلىق تۇرعىننىڭ ۇسىنىسىن ەسكەرەتىن بولامىز» دەدى وبلىس اكىمى.
ورالدىقتاردىڭ جول ماسەلەسىن ءبىرىنشى ورىنعا قويۋى تەگىن ەمەس. باتىس قازاقستان جول جونىنەن ەلىمىز بويىنشا ەڭ ارتتا قالعان ءوڭىر بولىپ سانالادى. تەك سوڭعى جىلدارى جول قۇرىلىسىنا ايرىقشا كوڭىل ءبولىنىپ كەلەدى. 2014 جىلى وبلىستا 160 كم جول رەتكە كەلتىرىلسە, 2016 جىلى ول 290 شاقىرىمعا جەتتى. ال وتكەن جىلى 500 كم جول جوندەۋ قولعا الىنىپ, سونىڭ 420 شاقىرىمىندا اياقتالدى. «نۇرلى جول» باعدارلاماسى اياسىندا ورال-تاسقالا-رف شەكاراسى كۇرە جولىنىڭ 70 شاقىرىمى پايدالانۋعا بەرىلسە, بيىل بۇل جوبا تولىقتاي اياقتالادى. سونداي-اق وبلىستىق ماڭىزى بار 128,5 شاقىرىم جول رەتكە كەلتىرىلدى. وبلىس ورتالىعى ورال قالاسىندا وتكەن جىلى 67 كوشەنىڭ جولى جوندەلىپ, سونىڭ 61-ىندە جۇمىس مارەگە جەتتى. ەگەر 2016 جىلى ورالدا جول قۇرىلىسىنا 2,4 ملرد تەڭگە بولىنسە, وتكەن جىلى 8,1 ملرد تەڭگەگە جەتتى. دەپو كوپىرى قۇرىلىسىنا بولىنگەن قارجىنى قوسقاندا, 10 ملرد تەڭگەدەن استى.
«باتىس قازاقستان وبلىسى شاعىن جانە ورتا بيزنەستىڭ دامۋ كورسەتكىشى بويىنشا استانادان كەيىن ەكىنشى ورىندا» دەپ مالىمدەدى التاي كولگىنوۆ.
- نەگىزگى كاپيتالعا سالىنعان ينۆەستيتسيا كولەمى جونىنەن بقو وڭىرلەر اراسىندا سەگىزىنشى ورىندا. ەلباسى 2050 جىلعا قاراي وڭىرلىك جالپى ءونىم سالاسىندا شاعىن جانە ورتا بيزنەس كولەمىن 50 پايىزعا جەتكىزۋ مىندەتىن قويعان بولاتىن. قازىر ءجوس-تە شاعىن جانە ورتا كاسىپ كولەمى 42 پايىزعا جەتتى. بۇل باعىتتا جىل سايىن 1,5-2 پايىز ءوسىم بار. بۇل كورسەتكىش بويىنشا وڭىرلەر اراسىندا استانادان كەيىن ەكىنشى ورىندامىز. بۇل سەكتوردا وبلىستا 112 مىڭ ادام جۇمىس جاسايدى. ياعني ءبىر جىلدا شاعىن جانە ورتا بيزنەسپەن اينالىساتىندار بەس مىڭعا كوبەيىپ وتىر. تۇرعىندار جەكە بيزنەسپەن اينالىسۋ كەرەكتىگىن ۇعىنىپ, بۇل باعىتتاعى مەمباعدارلامالاردى ءتيىمدى پايدالانۋدا, - دەدى وبلىس اكىمى. ونىڭ ايتۋىنشا, بىلتىر جالپى قۇنى 21 ملرد. تەڭگەنىڭ 184 جوباسى ماقۇلدانعان. جالپى وبلىستا بىلتىر 1 ترلن. تەڭگەنىڭ ءونىمى وندىرىلگەن.
الدا اتقارىلاتىن ۇلكەن جۇمىستاردىڭ قاتارىندا التاي كولگىنوۆ بيىل بقو-دا 77 مىڭ تۇرعىن ساپالى اۋىز سۋمەن قامتىلاتىنىن ايتتى. باتىس قازاقستان – ەلىمىز بويىنشا تۇرعىندارى تازا اۋىز سۋمەن ەڭ از قامتىلعان وڭىرلەردىڭ قاتارىنا جاتادى. وبلىستا 443 ەلدى مەكەن بولسا, سونىڭ 37 پايىزى عانا ورتالىقتاندىرىلعان اۋىز سۋمەن قامتىلعان.
- ۇكىمەتتىڭ قولداۋى ناتيجەسىندە وتكەن جىلى 13 ملرد. تەڭگە رەسپۋبليكالىق بيۋدجەتتەن ءبولىندى. وعان 12 اۋدانداعى 60 ەلدى مەكەنگە تازا اۋىز سۋ جەتكىزۋ جۇمىستارىن باستادىق. ءبىر اۋدان دا تىس قالمادى. ماسەلەن بوكەي ورداسى, قازتالوۆ, جانىبەك اۋداندارىنىڭ ورتالىقتارىندا سۋ قۇبىرى بولعان جوق. جاڭاقالا حالقى ۇنەمى سۋ ماسەلەسىن كوتەرىپ كەلدى. وسى ماسەلەلەر شەشىمىن تاپتى. 178 ەلدى مەكەنگە سۋ جەتتى. بولىنگەن قارجىنىڭ 9 ملرد. تەڭگەسىنە 1100 شاقىرىم سۋ قۇبىرى تارتىلدى. قازىر 156 شاقىرىم سۋ قۇبىرى تارتىلۋدا, جازعا دەيىن جەتكىزەمىز دەپ جوسپارلاپ وتىرمىز. وسى اۋىلدارداعى 77 مىڭ تۇرعىنعا تازا اۋىز سۋ جەتىپ, وبلىستاعى ورتالىقتاندىرىلعان اۋىز سۋمەن قامتىلۋ 44 پايىزعا جەتەدى,-دەدى وبلىس اكىمى التاي كولگىنوۆ.
ورالدىقتار ءۇشىن تاعى ءبىر جاڭالىق – وبلىس ورتالىعىنىڭ ىرگەسىنەن «اقجايىق» اتتى جاڭا شاعىن اۋدان بوي كوتەرىپ, وندا 150 كوپقاباتتى ءۇي سالىناتىن بولدى. جاڭا قالاشىقتا 50 تۇرعىن ورنالاسپاق. «2020 جىلعا قاراي زاچاگانسك كەنتىندە ءۇي سالاتىن ورىن قالمايدى. 2030 جىلى قالامىزدا 400 000 ادام بولادى دەپ وتىرمىز. ولاردىڭ ءبارىن ورنالاستىرۋ ماسەلەسىن بۇگىننەن باستاپ ويلاستىرۋ كەرەك. مانشۇك مامەتوۆ كوشەسىنەن تىكە ءتۇسىپ, جاڭا اۋدانعا شاعان وزەنىنىڭ ۇستىمەن وتەتىن كوپىر سالىنادى. قالا بويىنشا بۇگىندە 22 000 ادام ءۇي كەزەگىندە تۇر» دەدى التاي كولگىنوۆ.
وسىنداي جۇمىستار قالانىڭ سولتۇستىك-شىعىس اۋدانىندا دا اتقارىلادى. ورالدا 1500 اكورەرمەنگە ارنالعان زالى بار مادەنيەت سارايى بوي كوتەرمەك. اۋىلدىق جەرلەردە دە 123 تۇرعىن ءۇي پايدالانۋعا بەرىلەدى. بيىل جالپاقتالدان قازتالوۆقا دەيىنگى جولدى جوندەۋگە قاراجات ءبولىندى. سونىمەن قاتار 92 ەلدى مەكەندى كەڭ جولاقتى ينتەرنەتپەن قامتاماسىز ەتۋدى باستايمىز, - دەدى وبلىس اكىمى.
باتىس قازاقستان وبلىسىنداعى مەكتەپتەردىڭ 60 پايىزى – اۋىلدىق جەردەگى از كومپلەكتىلى شاعىن مەكتەپ. بۇل ۇلكەن ماسەلە, ويتكەنى مۇنداي ءبىلىم وردالارىندا شاكىرتتەر تولىققاندى ءبىلىم الىپ شىعۋى قيىن. التاي كولگىنوۆ بيىل بۇل مەكتەپتەردىڭ بارلىعى تولىعىمەن كەڭ جولاقتى ينتەرنەتپەن قامتىلاتىنىنا سەندىردى.
ءوڭىر باسشىسى ناقتى مىسالدار كەلتىرە وتىرىپ, 1991 جىلدان 2000 جىلدارعا دەيىن وبلىستا مال سانى كۇرت ازايعانىن ايتتى. ءىرى قارا مال باسى 1991 جىلى 789 مىڭ بولسا, 2000 جىلى 336 مىڭعا دەيىن ازايعان. قوي مەن ەشكى 2 ملن. 300 مىڭنان استام بولسا, 2000 جىلى 571 مىڭ باس تىركەلگەن. جىلقى 112 مىڭنان سول 2002 جىلى 46 مىڭعا دەيىن ءتۇسىپ كەتكەن. قۇس 1 ملن. 752 مىڭنان 334 مىڭعا ازايعان.
بىلتىرعى ەسەپ بويىنشا وڭىردە 556 مىڭ ءىرى قارا, 1 ملن.156 مىڭ ۇساق مال, 170 مىڭ باس جىلقى جانە 1 ملن. 503 مىڭنان استام قۇس تىركەلگەن. ياعني جىلقى ت ۇلىگى بولماسا, 1991 جىلعى كورسەتكىشكە وبلىس ءالى جەتكەن جوق. مۇنىڭ ءوزى اۋىل شارۋاشىلىعى سەكتورىندا قولعا الىنۋى ءتيىس جۇمىس كوپتىگىن كورسەتەدى.
وڭىردە سوڭعى كەزدە سۋلاندىرۋ, سۋارمالى كولتابانداردى قالپىنا كەلتىرۋ جۇمىسى قولعا الىنعانى كوڭىلگە قۋانىش ورناتادى. وتكەن جىلى جايىق-كوشىم سۋ ارناسى جۇيەسى جاڭارتىلدى. التاي سەيدىر ۇلى ەندى جايىق وزەنىنىڭ سول جاعىنداعى ازىناباي-تايپاق سۋلاندىرۋ جۇيەسىن قالپىنا كەلتىرۋ قولعا الىناتىنىن ايتتى. بۇل وسى وڭىردەگى بوس جاتقان 300 مىڭ گا اۋىلشارۋاشىلىق جەرىن ءتيىمدى پايدالانۋعا, مال ازىعىن مول دايىنداپ, وڭىردەگى ءتورت ت ۇلىك سانىن كوبەيتۋگە ىقپال ەتپەك.
ءۇش ساعاتتان ارتىق ۋاقىتقا سوزىلعان ەسەپتىك كەزدەسۋدىڭ باسىم بولىگى تۇرعىنداردىڭ اكىمگە تىكەلەي قويعان سۇراق-جاۋاپ الماسۋىمەن ءوتتى. بارلىق سۇراق قويىلدى, جەكەلەگەن ماسەلەلەر بويىنشا وبلىس باسشىسى جانە ءتيىستى سالا جەتەكشىلەرى حالىقتى ەسەپتىك كەزدەسۋ سوڭىنان قابىلداپ, ءمان-جايمەن كەڭىرەك تانىستى.
قازبەك قۇتتىمۇرات ۇلى,
«ەگەمەن قازاقستان»
ورال قالاسى