بيىلعى جىلعى ەلباسىنىڭ جولداۋى وسىدان بۇرىن باستاما جاسالىپ, جۇزەگە اسىرىلىپ جاتقان جوبالار مەن ءىس-شارالاردى تولىقتىرا ءتۇستى. جاريا ەتىلگەن جولداۋدا ەلباسى ازاماتتاردىڭ كونستيتۋتسيالىق قۇقىقتارىن قورعاۋدىڭ كەپىلدەرىن كۇشەيتۋ قاجەتتىگىن تاعى دا باسا ايتتى. بۇل ۇستانىم نەگىزگى زاڭنىڭ 1-بابىنا ساي كەلەدى, ويتكەنى وندا قازاقستان ءوزىن ادام جانە ادامنىڭ ءومىرى, قۇقىقتارى مەن بوستاندىقتارى ەڭ قىمبات قازىناسى بولىپ تابىلاتىن دەموكراتيالىق جانە قۇقىقتىق مەملەكەت رەتىندە ورنىقتىراتىندىعى بەكىتىلگەن.
وتكەن جىلدىڭ باسىندا وسى باعىتتا مەملەكەت باسشىسىنىڭ ۇسىنىسىمەن اتا زاڭعا ماڭىزدى وزگەرىستەر ەنگىزىلگەن بولاتىن. پرەزيدەنت ادامنىڭ جانە ازاماتتىڭ قۇقىقتارى مەن بوستاندىقتارىن قورعاۋ مۇددەسىندە كۇشىنە ەنگەن زاڭدى نەمەسە وزگە دە قۇقىقتىق اكتىنى كونستيتۋتسياعا سايكەستىگىنە ساي قاراۋ تۋرالى كونستيتۋتسيالىق كەڭەسكە ءوتىنىش جولداۋ قۇقىعىنا يە بولدى. سونىمەن قاتار 2017 جىلى كونستيتۋتسيالىق كەڭەسكە سوتتاردىڭ جۇگىنۋ ءتارتىبى جەڭىلدەتىلىپ, وتىنىشتەرگە سوت توراعالارى قول قويۋ تۋرالى تالاپ الىنىپ تاستالدى. ونداعى ماقسات – بۇل مۇمكىنشىلىكتى ءاربىر سۋدياعا بەرۋ, ويتكەنى قۇقىقتىق اكتىنىڭ وسال تۇستارى تاجىريبەدە ونى قولدانۋ بارىسىندا انىق بايقالادى جانە ەگەر ولار ادام قۇقىقتارىنا نۇقسان كەلتىرەتىن بولسا, سوتتار كونستيتۋتسيالىق كەڭەستىڭ الدىندا سول اكتىنى كونستيتۋتسيالىق ەمەس دەپ تانۋ تۋرالى ماسەلەنى كوتەرۋگە مىندەتتى.
سوڭعى ءبىر اي ىشىندە مەملەكەت باسشىسى ادام قۇقىقتارى سالاسىندا بىرقاتار زاڭنامالىق اكتىلەرگە قول قويدى. ولاردىڭ تۇجىرىمداماسىن انىقتاۋدا كونستيتۋتسيالىق كەڭەستىڭ دە ۇلەسى بار. ايتالىق, جاقىندا قىلمىستىق پروتسەستىك كودەكسكە وزگەرىستەر ەنگىزىلىپ, سوتتىڭ سانكتسياسىنسىز ۇستاۋ مەرزىمى 72 ساعاتتان 48 ساعاتقا (كامەلەتكە تولماعاندار ءۇشىن 24 ساعاتقا) دەيىن قىسقارتىلدى. بۇل وڭ شەشىمنىڭ مۇمكىن ەكەندىگىن كونستيتۋتسيالىق كەڭەس 2012 جىلى ءوزىنىڭ نورماتيۆتىك قاۋلىسىندا بىلدىرگەن بولاتىن. بىرنەشە جىل بۇرىن كونستيتۋتسيالىق باقىلاۋ ورگانى كوتەرگەن قىلمىستىق پروتسەستە جابىرلەنۋشىلەرگە زياندى وتەۋ جونىندەگى ۇسىنىس ءتيىستى قور تۋرالى زاڭنىڭ قابىلدانۋىنا سەبەپشى بولدى. وسىنداي مىسالدار كوپ. بۇدان ءارى دە كونستيتۋتسيالىق كەڭەس قۇقىق قورعاۋ جۇيەسىندەگى رەفورمالارعا اتسالىسادى. ول تۋرالى بيىلعى 10 قاڭتاردا وتكەن كەڭەستىڭ جولداۋدى تالقىلاۋعا ارنالعان ارنايى جينالىسىندا ايتىلىپ, ناقتى تاپسىرمالار بەرىلدى.
سونىمەن قاتار ەلباسى زاڭنىڭ ۇستەمدىگى جانە جەمقورلىقپەن كۇرەس ماسەلەلەرىنە ەرەكشە نازار اۋداردى. بۇل سالالار ۇنەمى اۋقىمدى ءىس-شارالاردى تالاپ ەتەدى. وسى ورايدا, ۇلتتىق جەتىستىكتەرمەن قاتار, وزىق حالىقارالىق تاجىريبەگە سۇيەنگەن ءجون. بىلتىرعى جىلى قىركۇيەك ايىندا قۇقىق ۇستەمدىگى ماسەلەلەرى ۆيلنيۋس قالاسىندا وتكەن كونستيتۋتسيالىق سوت تورەلىگىنىڭ بۇكىلالەمدىك كونفەرەنتسياسىنىڭ 4-ءشى كونگرەسىندە جان-جاقتى تالقىلاندى. جۇزدەن استام مەملەكەت جانە بەدەلدى حالىقارالىق ۇيىمدار قاتىسقان بۇل وتىرىستا الەمدىك قۇقىقتىق كەڭىستىكتە قۇقىق ۇستەمدىگى ءپرينتسيپى دەموكراتيالىق دامۋ جولىنا تۇسكەن ەلدەردىڭ ساياسي-قۇقىقتىق جۇيەسى دامۋىنىڭ ستراتەگيالىق باعىتتارىن ايقىندايتىن كونستيتۋتسيالىق قۇندىلىق ەكەنى تاعى دا تىلگە تيەك ەتىلدى. بۇل ساياساتتى ىسكە اسىرۋدا ەۋروپا كەڭەسى قۇقىق ارقىلى دەموكراتيا ءۇشىن كوميسسياسىنىڭ (ۆەنەتسيالىق كوميسسيانىڭ) 2011 جىلى ماقۇلدانعان قۇقىق ۇستەمدىگى تۋرالى ارنايى بايانداماسىنىڭ ءرولى ەرەكشە. وندا بۇل جالپى مويىندالعان ءپرينتسيپتىڭ التى قۇرامداس بولىگى كورسەتىلگەن: زاڭدىلىق, سونىڭ ىشىندە اشىق ەسەپ بەرەتىن جانە دەموكراتيالىق زاڭناما قابىلداۋ پروتسەسى; قۇقىقتىق انىقتىق (ايقىندىلىق); راقىمسىزدىققا, وزبىرلىققا تىيىم سالۋ; تاۋەلسىز جانە ءادىل سوت تورەلىگىنە قول جەتكىزۋ; ادام قۇقىقتارىن ساقتاۋ; كەمسىتۋگە جول بەرمەۋ جانە بارشانىڭ زاڭ الدىنداعى تەڭدىگى.
باقىت نۇرمۇحانوۆ,
كونستيتۋتسيالىق كەڭەستىڭ اپپارات باسشىسى