ەكونوميكانىڭ دامۋ قارقىنىن ۇدەتۋ قاجەت

اتقارىلعان جۇمىس از ەمەس

ۇكىمەتتىڭ قورىتىندى جيىنى سانالاتىن القالى وتىرىستى ادەتتەگىدەي ەلباسى ءوزى جۇرگىزدى. الدىمەن قىس­قاشا سويلەپ, وتىرىستىڭ ءمان-ماڭى­زىن ءتۇسىندىردى. «جىلدىڭ باسىندا ال­دى­­مىزدا تۇرعان ماقساتتاردى انىق­تاپ, ءبىر-بىرىمىزگە سۇراق قويىپ, ما­سە­لەلەردىڭ باسىن اشىپ, جۇمىس ىستەۋ­­دى باستاۋ ءۇشىن بۇگىنگى ۇكىمەتتىڭ كەڭەي­تىل­گەن ءماجىلىسىن وتكىزگەلى وتىرمىز. وب­لىستاردىڭ اكىمدەرى قاتىسۋدا. وزدە­رىڭىز بىلەسىزدەر, قاڭتاردا وتكىزگەن ۇكى­مەت­تىڭ جينالىسىندا بىلتىرعى جىل­دىڭ قو­رى­تىندىسى جاريالاندى, ايتىلدى. شى­نىن ايتۋ كەرەك, وتكەن جىل وڭاي بول­عان جوق. دۇنيە ءجۇزىنىڭ ەكونوميكا­سى دا اۋمالى-توكپەلى بولدى. ءبىزدىڭ دە جاعداي ءارتۇرلى بولدى. دەگەنمەن, ۇكى­مەت پەن اكىمدىكتەردىڭ بىرلەسىپ ىستە­گەن جۇمىستارىنىڭ ارقاسىندا مەنىڭ باعا­لاۋىم بويىنشا دۇرىس ناتيجەگە جەت­تىك», دەدى ن.نازارباەۆ.

مەملەكەت باسشىسى قازاقستاننىڭ ەكو­نوميكالىق ءوسىمى وتكەن جىلدىڭ قو­رى­تىندىسىندا 4 پايىزدى قۇراپ, ينفلياتسيا 7 پايىز توڭىرەگىندە بولعانىن ەسكە سالدى. «بۇل ءبىز ءۇشىن الىنعان جاڭا بەلەس بولىپ سانالادى. سوندىقتان بۇل جا­عىنان مەن ۇكىمەتتىڭ جالپى جۇ­مى­­سىنا, ءاربىر ۇكىمەت مۇشەلەرىنە وڭ باعامدى بەرگەنىم دۇرىس دەپ ساناي­مىن. حالىق تا سولاي دەپ ويلايتىن شىعار. دەگەنمەن, ءار- ۋاقىتتا جە­تىس­تىكتەرىمىزگە توقمەيىلسىپ وتىرا بەرمەيمىز. الدىمىزدا ماقساتتار كوپ, باعدارلامالاردىڭ ورىندالۋىندا كەم­شى­لىكتەر بار. ونى, ارينە, ايتاتىن بولا­مىز», دەدى پرەزيدەنت. سوندىقتان ەلباسى بۇگىنگى جيىندا وتكەن جىلدىڭ قورىتىندىسى حالىققا تاعى ءبىر رەت جاريا ەتىلىپ, ۇكىمەت الدىندا تۇرعان مىن­دەت­تەر ايقىندالاتىندىعىن باسا ايتتى. «بي­ىل ۇكىمەتتىڭ الدىنا قويىپ وتىرعان مەجە – 4 پايىز از بولادى. ودان تومەن ءتۇسىپ كەتۋىمىز دە مۇمكىن. سون­دىقتان ءوزى­مىز الدىمىزعا ودان جوعارى مىن­دەت­تەر قويۋ­ىمىز كەرەك. ونىڭ ىشىندە باع­دار­­لا­مالاردىڭ ورىندالۋ ماسەلەلەرى بار, ولار­دىڭ اراسىندا كەمشىلىكتەر دە جوق ەمەس. سوندىقتان وسى ماسەلەلەر توڭى­رە­گىندە جۇمىس ىستەيتىن بولامىز», دەدى ن.نازارباەۆ.

كەڭەيتىلگەن وتىرىستا ەلدىڭ جالپى ەكونوميكالىق كورسەتكىشتەرى جونىندە ۇكىمەت باسشىسى باقىتجان ساعىنتاەۆ, بيۋدجەتتىڭ اتقارىلۋى جايىندا قارجى ءمينيسترى باقىت سۇلتانوۆ, قارجى سا­لا­نىڭ احۋالى جونىندە ۇلتتىق بانك تور­اعاسى دانيار اقىشەۆ, سونداي-اق پرەمەر-ءمينيستردىڭ ورىنباسارى اسقار جۇماعاليەۆ, «اتامەكەن» ۇكپ باسقارما توراعاسى ابىلاي مىر­زاح­مەتوۆ, قاراعاندى وبلىسىنىڭ اكىمى ەرلان قوشانوۆ, قىزىلوردا وبلىسىنىڭ اكىمى قىرىمبەك كوشەرباەۆ بايانداما جا­سادى. سونىمەن قاتار باسقا دا وبلىس اكىم­دەرى, ۇكىمەت مۇشەلەرى تال­قى­لان­عان ماس­ەلەلەرگە قاتىستى ەلبا­سى­نىڭ سۇ­راق­تارىنا ورىندارىنان تۇرىپ, جاۋاپ بەرىپ وتىردى.

ۇكىمەت باسشىسىنىڭ مالىمدەۋىنشە, بۇگىندە ەل ەكونوميكاسى دامۋدىڭ تۇراقتى جولىنا ءتۇستى. ونى قازاقستاننىڭ دامۋىنا ورنىقتى بولجام ۇسىنىپ وتىرعان حا­لىقارالىق رەيتينگتىك اگەنتتىكتەر دە راستاعان. ماسەلەن, وتكەن جىلى ءىجو ءوسىمى 4 پايىزدى قۇرادى. ءوسىمنىڭ 60 پايىزىنا شيكىزاتتىق ەمەس سەكتورلار ەسەبىنەن قول جەتكىزىلگەن. بۇل – ەكو­نو­ميكانىڭ تۇراقتىلىعى مەن ونىڭ قۇ­رى­لىم­دارىنداعى وڭ وزگەرىستەردى كور­سە­تە­تىن وتە ماڭىزدى ماسەلە, دەدى ۇكىمەت باسشىسى.

مالىمەتكە سۇيەنسەك, سىرتقى ساۋدا اينالىمى 25 پايىزعا ۇلعايىپ, 69,5 ملرد دوللارعا جەتكەن. نەگىزگى كاپي­تال­عا سالىنعان ينۆەستيتسيا 5,5 پايىزعا ۇلعايدى, ونىڭ ىشىندە جەكە ينۆەستيتسيالاردىڭ ۇلەسى 6,9 پايىز­عا ارتتى. وتكەن جىلى ەلىمىزدىڭ ماكرو­ەكو­­نو­ميكالىق احۋالى جاقساردى. اي­تالىق, ينفلياتسيا 7,1 پايىزعا دەيىن تو­مەندەدى. مەملەكەتتىك قارجى تۇ­راق­تى­لىعىنىڭ قاۋىپسىز دەڭگەيى قامتا­ما­­سىز ەتىلدى. سىرتقى قارىز ءىجو-گە شا­ققاندا 26 پايىزدان اسپايدى. رەس­پۋب­ليكالىق بيۋدجەتكە ءتۇسىم 26,3 پاي­ىزعا كوبەيدى. 2017 جىلدىڭ 9 ايىندا شەتەل ينۆەستيتسياسىنىڭ تازا ءتۇسىمى 3 034,8 ملن دوللاردى قۇرادى. وتكەن جىلدىڭ قاڭتار-قاراشا ايلارىنىڭ ارالىعىندا قازاقستاننىڭ سىرتقى ساۋدا اينالىمى 69,5 ملرد دوللارعا جەتىپ, 2016 جىلدىڭ سايكەس كەزەڭىمەن سالىستىرعاندا 25,1 پايىزعا ارتتى. ونىڭ ىشىندە ەكسپورت كولەمى 43,1 ملرد دوللارعا جەتىپ وتىر. ۇلتتىق بانكتىڭ التىن-ۆاليۋتا اكتيۆى 31,1 ملرد دوللار بولدى. 2018 جىلدىڭ 1 قاڭتارىندا جەكە تۇلعالاردىڭ دەپوزيتتەرى 3,7 پايىزعا كوبەيىپ, 8120,9 ملرد تەڭگەنى قۇرادى. وڭىرلىك شەكتە ونەركاسىپ ءوندىرىسى كولەمىنىڭ ارتۋى 14 وڭىردە بايقالدى. جالپى, 2017 جىلدىڭ قاڭتار-جەلتوقسان ايلارىندا پايدالانۋعا بەرىلگەن تۇرعىن ۇيلەردىڭ ءوسىمى 6,2 پايىزعا جەتكەن.

جيىندا ۇكىمەتتىڭ جۇمىسى تولىق بايا­ندالعاننان كەيىن پرەزيدەنت سوڭعى جول­داۋدى ورىنداۋ بويىنشا نە ىستە­گەندەرىن سۇرادى. سۇراققا جاۋاپ بەرگەن ۇكىمەت باسشىسى جولداۋ­دىڭ جال­پى­ۇلتتىق باعدارلاماسى قابىل­دان­عان­دى­عىن ايتتى. «سونداي-اق سالا-سالاعا قاتىستى كورسەتىلگەن ون تاپ­سىر­ما بويىنشا جوبالىق كەڭسە ارقىلى ءاربىر مينيسترلىككە ءتيىستى مىندەتتەر جۇكتەلدى. ينديكاتورلار قويىلدى. جىل­دىڭ سوڭىنا دەيىن تاپسىرمالاردىڭ بار­لىعى ورىندالاتىن بولادى», دەدى ب.ساعىنتاەۆ. پرەزيدەنت اتقارىلعان شارا­لارعا وڭ باعا بەردى. الايدا «جاقسى بايان­دادىڭ, بىراق وزىڭە دەگەن سىني كوز­قاراس جوق», دەپ ەسكەرتتى ەلباسى.

پرەمەر-مينيستر مەن ۇكىمەت مۇشەلەرىنىڭ باياندامالارىن تىڭداعان مەم­لەكەت باسشىسى ەلىمىزدىڭ بىل­تىر­­عى ەكونوميكالىق دامۋىنىڭ كورسەت­كىش­تە­رىنە وڭ باعا بەردى. «قازىرگى تاڭدا دۇنيە جۇ­زىندەگى احۋال ءبىرشاما جاقسارىپ كەلە جاتقانىن ءبارىمىز بىلەمىز. ونىڭ بىزگە دە وزىندىك اسەرى بار. الەمدەگى دامىعان 30 ەلدىڭ قاتارىنا قوسىلۋ ءۇشىن ءالى دە تالاي اۋقىمدى جۇمىستار اتقارۋىمىز كەرەك. وعان قاجەتتى باعدارلامالار مەن زاڭدار قا­بىلداندى. ءتيىستى رەفورمالار دا جۇر­گىزىلىپ جاتىر. ءۇشىنشى جاڭعىرۋدان باس­تاپ, تسيفرلى ەكونوميكاعا قاراي بەت تۇزەي باستادىق. بيىلعى جولداۋ­ىم­دا ءتورتىنشى ونەركاسىپتىك رەۆوليۋ­تسيا جاعدايىندا دامۋدىڭ جاڭا مۇم­كىن­دىكتەرى ايقىندالىپ, سونىڭ توڭىرە­گىن­دە جۇمىس ىستەۋ باستالدى. سوندىقتان دا­مۋ­دىڭ قارقىنىن ۇدەتۋ كەرەك. جاقسى جا­سالعان شارۋا ەشقايدا كەتپەيدى. ەن­دى كەم-كەتىگىمىزگە كوڭىل ءبولىپ, الدا تۇر­عان ما­ڭىزدى مىندەتتەردى ورىنداۋدى جالعاس­تى­رۋىمىز قاجەت. باعدارلامانىڭ ءبارىن ساپالى جۇزەگە اسىرۋ, ولارعا ءبولىنىپ جات­قان قىرۋار قارجىنى ءتيىمدى پايدالانۋ وسى وتىرعان بارلىق ازاماتتىڭ باستى مىندەتى», دەدى ەلباسى.

بۇدان كەيىن مەملەكەت باسشىسى ۇكىمەتتىڭ الدىندا تۇرعان كەزەك كۇتتى­رمەي شەشىلۋگە ءتيىس نەگىزگى ماسە­لە­لەرگە توق­تالدى.

يندۋستريالاندىرۋ – ەكونوميكانى دامىتۋدىڭ قوزعاۋشى كۇشى

الدىمەن يندۋستريالاندىرۋ ماسە­لە­سى جونىندە ءسوز قوزعاعان پرەزيدەنت وسى ۋاقىت ىشىندە ءبىرشاما تاجىري­بە­­لەر جيناقتالىپ, كوپتەگەن ءوندىرىس ورىن­­دارى سالىنعانىن, جاڭا جۇمىس ورىن­دارى پايدا بولىپ, ءبىرتالاي جە­تىس­­تىككە قول جەتكىزىلگەنىن اتاپ ءوتتى. يندۋس­تريا­لاندىرۋ جىلدارىندا وڭدەۋشى سەك­تور­دىڭ ۇلەسى 36 پايىزعا وسكەن. بىراق وسى سالانىڭ ەكونوميكانىڭ جالپى كولەمىندەگى ۇلەسى ءالى وسە قويعان جوق: باياعى سول 11 پايىز جاعدايىندا قالىپ وتىر. سوندىقتان وڭدەۋشى سالانى دامىتۋ ءۇشىن بەلسەندى جۇمىستار جۇرگىزىلۋى ءتيىس. ەلباسى كاسىپورىنداردىڭ باسەكەگە قانشالىقتى قابىلەتتى جۇمىس ىستەيتىنى دە وسى ماسەلەنى شەشۋگە ارقاۋ بولاتىنىن اتاپ ءوتتى. سوندىقتان يننوۆاتسيالىق تەحنولوگيالاردى قولدانا وتىرىپ دامىپ كەلە جاتقان ءوندىرىس وشاقتارىنا باسىمدىق بەرىپ, مەملەكەتتىك قولداۋدى ولارعا كوبىرەك جاساۋ كەرەك. ويتكەنى الدىڭعى قاتارلى تەحنولوگيامەن جۇمىس ىستەپ, ەكسپورتتىق ونىمدەر شىعاراتىن كاسىپورىندار – ەكونوميكانىڭ قوزعاۋشى كۇشى. ەلباسى قارجىنى پايدالى ىستەرگە عانا ماقساتتى جۇمساۋ قاجەتتىگىن ەس­كە­رت­تى. سونىڭ ىشىندە ول بيۋدجەتتىڭ مول قارا­جاتى جۇمسالىپ جاتقان ارنايى ەكو­­نوميكالىق ايماقتاردى قۇرۋدى توق­تا­تىپ, بارىنا تەكسەرۋ جۇرگىزۋ قاجە­ت­تىگىن ايتتى. «قازىرگى ۋاقىتتا ەلىمىزدە 11 ارنايى ەكونوميكالىق ايماق بار, وعان 283 ملرد تەڭگە ءبولىندى. سوعان قارا­ماس­تان وب­لىس اكىمدەرى جاڭا اەا قۇرۋ وتى­نىش­تە­رىن توقتاتار ەمەس.

الدىمەن ۇكىمەت اتالعان 11 اەا-نىڭ جۇمىسىن تەكسەرىپ الۋى كەرەك. ءمان-جايدى انىقتامايىنشا, جاڭادان ەشقانداي ارنايى ەكونوميكالىق ايماق قۇرىلماۋى كەرەك», دەدى مەملەكەت باسشىسى.

تسيفرلاندىرۋدىڭ تيىمدىلىگىن حالىق ءتۇسىنۋى كەرەك

بۇگىندە ەلىمىز تسيفرلاندىرۋ تەحنولوگياسىنا ايرىقشا ماڭىز بەرىپ جاتقانى بەلگىلى. ەلباسى جولداۋىندا دا بۇل ماسەلە جان-جاقتى ايتىلدى. پرەزيدەنت حالىققا كورسەتىلەتىن مەملەكەتتىك قىز­مەتتىڭ اشىق ءارى ءادىل بولۋىنا ىقپال ەتەتىن تسيفرلاندىرۋ جۇيەسىنىڭ تيىم­دى­لىگىن ءاربىر ازامات ءتۇسىنۋى كەرەك­تى­گىن جەتكىزدى. پرەزيدەنتتىڭ ايتۋىنشا, كەن ءوندىرۋ سالاسىنا اقپاراتتىق تەx­نو­لو­گيالاردى ەنگىزۋ ارقىلى ەڭبەك ونىم­دى­لىگىن ەسەلەۋگە بولادى. سەبەبى جۇ­مىس اۆ­توماتتى تۇردە جۇرەدى. اسىرەسە دەن­ساۋ­لىق ساقتاۋ مەن ءبىلىم بەرۋ سالاسىنا تسيفرلاندىرۋدى كەڭىنەن ەنگىزگەن ءجون. سونىڭ ارقاسىندا شالعاي اۋىل­دا وتىرعان ادامنىڭ دەنساۋلىعىن با­قى­لاۋعا, ءبىلىمىن ارتتىرۋعا مۇمكىندىك بار. ال ادام كاپيتالىن ارتتىرساق, ەل ەكونوميكاسىن دا كوتەرۋگە بولادى. سون­دىقتان مەملەكەتتىك قىزمەتشىلەردى جاپ­پاي تسيفرلاندىرۋعا ۇيرەتۋدى قولعا الۋ كەرەك. ەلباسى وسىعان بايلانىستى پرەزيدەنت جانىنداعى مەملەكەتتىك باسقارۋ اكادەمياسىندا تسيفرلاندىرۋ بويىنشا ارنايى سەمينارلار وتكىزۋدى ۇسىندى. وسىندا كاسىبي ماماندار وزگەلەرگە تسيفرلاندىرۋدىڭ جاي-كۇيىن ءتۇسىندىرىپ, تيىمدىلىگى تۋرالى ءدارىس وقى­عانى ارتىقتىق ەتپەيدى. بۇل كۋرس­تى تامامداعاندارعا ارنايى كۋالىك تاپ­سىرۋ ءۇردىسىن ەنگىزۋدى تاپسىرعان مەم­لەكەت باس­شىسى بۇل جۇمىسقا «نۇر وتان» پار­تياسى دا اتسالىسۋى كەرەكتىگىن اتاپ ءوتتى. «البەتتە تسيفرلاندىرۋ بار­لىق ماسەلەمىزدى شەشىپ بەرمەيدى. بۇل ين­دۋستريالىق رەۆوليۋتسيانىڭ با­سى عانا. دەمەك, الدا تۇرعان ماقسات-مىن­­دەتتەر كوپ. ەڭ سوڭىندا جاساندى ين­تەل­لەكتىگە كە­لۋىمىز كەرەك», دەدى ن.نازارباەۆ.

پرەزيدەنتتىڭ ايتۋىنشا, دەنساۋلىق سالاسىنداعى تسيفرلى تەxنولوگيالار ءاربىر ادامنىڭ دەنساۋلىعىن ونلاين رەجىمدە باقىلاۋعا مۇمكىندىك بەرەدى. سونىڭ ارقاسىندا دارىگەرلەر قاعازباستى جۇمىستان قۇتىلادى. سول سياقتى كەدەن مەن سالىق سالاسىن تسيفرلى تەحنولوگياعا اۋىستىرۋ ارقىلى ءبىراز جۇمىستى جەدەلدەتۋگە, جەڭىلدەتۋگە بولادى.

جالپى العاندا, 2025 جىلعا قاراي تسيفرلاندىرۋدىڭ تيىمدىلىگى 2 ترلن تەڭگەگە جەتەدى دەگەن بولجام بار.

جيىندا ەلباسى تۇرعىن ءۇي ماسەلەسىنە دە توقتالىپ, بۇل سالاعا مەملەكەتتەن 550 ملرد تەڭگە جۇمسالعانىن ايتتى. داعدارىس جىلدارىندا قولعا الىنعان شارالاردىڭ ارقاسىندا مەملەكەت تاراپىنان قولداۋلار بولدى. ەندى قارجىنى نارىقتىق تەتىكتەرمەن پايدالانۋعا كوشۋ كەرەك, ياعني قۇرىلىستى بانكتەر قار­جىلاندىرۋى ءتيىس. ال ۇكىمەت, ۇلت­تىق بانك, اكىمدەر باسپانا قۇنىنىڭ ارزان­داۋى ءۇشىن جاعداي جاساۋى ءتيىس.

سونداي-اق ەلباسى ەسكى ۇيلەردى ءسۇرۋ ماسەلەسىن دە قوزعادى. قالا ورتا­لىق­تارىنداعى توزىعى جەتكەن ۇيلەردى ءسۇرىپ, ورنىنا جاڭادان ۇيلەر سالۋ كەرەك. نەگىزىنەن بۇل اۋقىمدى جۇمىس مەم­لەكەت-جەكەمەنشىك ارىپتەستىگى ارقى­لى جۇرگىزىلگەنى ءجون. مەملەكەت باس­شى­سىنىڭ ايتۋىنشا, ەسكى ۇيلەردى الىپ تاستاۋ – مەملەكەتكە دە, حالىققا دا, بيزنەسكە دە ءتيىمدى. بىرىنشىدەن, بۇل قالانىڭ كەلبەتىن اسەمدەۋگە مۇم­كىندىك بەرسە, ەكىنشىدەن, حالىقتىڭ جاق­سى ۇيگە كوشۋىنە جاعداي جاسايدى. الەۋمەتتىك جاعدايدىڭ وسىلايشا وڭا­لۋى جۇرتشىلىقتىڭ دەنساۋلىعىنا, كو­ڭىل كۇيىنە دە جاقسى اسەر ەتەدى, دەدى ەلباسى.

مەديتسينالىق ساقتاندىرۋ ەرتەرەك ەنگىزىلەدى

ۇكىمەتتىڭ كەڭەيتىلگەن وتىرىسىندا مەملەكەت باسشىسى نۇرسۇلتان نازارباەۆ مەديتسينالىق ساقتاندىرۋ ماس­ەلەسىن دە كوتەردى. «بىزگە مىندەتتى الەۋ­مەتتىك مەديتسينالىق ساقتاندىرۋدى كەيىنگە شەگەرۋگە تۋرا كەلدى. سەبەبى ءوزىن ءوزى جۇمىسپەن قامتىپ جۇرگەن ازاماتتاردى زاڭداستىرىپ, رەسمي تۇردە تىركەۋ كەرەك بولدى. ولار سالىق تولەمەيدى, زەي­نەتاقى جۇيەسىنە قاتىسپايدى. بى­لايشا ايتقاندا, «كولەڭكەدە» ءجۇر. مەن وسىنى بەس جىل بويى ايتىپ كەلەمىن. ناقتى تاپسىرمالار دا بەردىم. الايدا ول ازاماتتارمەن ەشكىم تىعىز اينالىسىپ جاتقان جوق. ەڭبەك جانە حالىقتى الەۋمەتتىك قورعاۋ ءمينيسترى تامارا دۇيسەنوۆاعا دا تالاي مارتە ايتتىم...», دەگەن ەلباسى ت.دۇيسەنوۆادان ماسەلەنىڭ ءمان-جايىن سۇرادى. ونىڭ ايتۋىنشا, وسى ۋاقىتقا دەيىن ءوزىن ءوزى جۇمىسپەن قامتىپ جۇرگەندەردى انىقتاۋ جۇمىسى اتقارىلعان. ساناق جۇمىسى كورسەتكەندەي, قازاقستاندا 2,7 ملن ادامنىڭ ناقتى الەۋمەتتىك مارتە­بەسى جوق بولىپ شىققان. ولاردىڭ ىشىن­دە جۇمىسسىزدار دا بار. ال ءوزىن ءوزى جۇ­مىس­پەن قامتىپ جۇرگەندەردىڭ ىشىندە تىر­كەۋگە تۇرماعان كاسىپكەرلەر مەن جالدا­مالى جۇمىسشىلاردى زاڭداستىرۋ قا­جەت. «ەڭ ءبىرىنشى, ء«وزىن ءوزى جۇمىسپەن قامتىپ جۇرگەن ازاماتتار» دەگەن كىمدەر؟ وسىنى انىقتاپ, زاڭعا وزگەرىستەر ەنگى­زۋ كەرەك», دەگەن ءۋاجىن العا تارتتى ت.دۇيسەنوۆا.

ونىڭ ايتۋىنا قاراعاندا, سوڭعى بەس جىلدىڭ ىشىندە جۇمىسپەن قامتۋ باعدارلامالارى اياسىندا 500 مىڭ ادام جۇمىسقا تۇرىپ, الەۋمەتتىك جارنالارىن تولەپ جاتىر. دەگەنمەن, «كولەڭكەدە جۇرگەن» كاسىپكەرلەردى زاڭداستىرۋدا ءالى دە قيىندىقتار بار. ونىڭ ءبىر سەبەبى سالىق كودەكسىندە جازىلعان «700 مىڭ تەڭگەدەن تومەن تابىسى بار كاسىپكەرلەرگە تىركەۋگە تۇرۋ مىندەتتى ەمەس» دەگەن تالاپتا جاتىر. وسىعان بايلانىستى ءوزىن ءوزى جۇمىسپەن قامتىپ جۇرگەن كاسىپكەرلەردى تىركەۋدىڭ تارتىبىنە وزگەرىستەر ەنگىزۋ قاجەت.

 مىنە, وسى كەدەرگىلەرگە بايلانىستى مىندەتتى الەۋمەتتىك مەديتسينالىق ساقتاندىرۋ جۇيەسىن ەنگىزۋ 2020 جىلعا شەگەرىلگەن. الايدا ەلباسىنىڭ قاتى­سۋى­مەن وتكەن كەڭەيتىلگەن وتىرىس­تا ۇكىمەت باسشىسىنىڭ ورىنباسارى ەربولات دوساەۆ پرەزيدەنتكە اتالعان جۇيەنى ءبىر جىل بۇرىن تولىعىمەن ىسكە قوسۋعا ۋادە بەرىپ, اتالعان رەفورما 2019 جىلدان باستاپ ەنگىزىلەتىنىن جەتكىزدى. ء«وزىن ءوزى جۇمىسپەن قامتىپ جۇرگەن ازاماتتار بويىنشا بارلىق جۇمىستى وسى جىلدىڭ ىشىندە بىتىرەمىز. اقپاراتتىق جۇيەلەر, تىركەۋ سياقتى زاڭنامالارعا كوكتەمدە وزگەرىستەر ەنگىزىلەدى. ناتيجەلى جۇمىسپەن قامتۋ جانە كاسىپكەرلىكتى جاپپاي دامىتۋ باعدارلاماسىن نەگىزگە الا وتىرىپ, ءبىز مىندەتتى الەۋمەتتىك مەديتسينالىق ساقتاندىرۋدى ءبىر جىل بۇرىن باستاۋعا بەل بۋىپ وتىرمىز. الدىندا بۇل جۇيەنى ەنگىزۋدى 2020 جىلعا قالدىرعان ەدىك. ەندى جۇمىستىڭ ءبارىن ەڭسەرىپ, كەلەسى جىلدان ىسكە قوسقالى وتىرمىز», دەدى ە.دوساەۆ.

جيىندا پرەزيدەنت نۇرسۇلتان نازارباەۆ ەلىمىزدەگى مەديتسينالىق ۇيىم­دارد­ىڭ اقپاراتتىق جۇيەلەرمەن, كوم­پيۋتەرلىك تەحنيكالارمەن قامتا­ماسىز ەتىلۋى جايىن سىنعا الىپ, بۇل سالاداعى كەمشىلىكتەر ەلەكتروندى دەنساۋلىق پاسپورتىن ەنگىزۋ سەكىلدى قىزمەتتى ىسكە قوسۋعا كەدەرگى كەلتىرىپ وتىرعانىن ايت­تى. «مەديتسينالىق ۇيىمداردىڭ اقپا­راتتىق جۇيەلەرمەن جابدىقتالۋ دەڭ­گەيى­نىڭ ەڭ تومەن كورسەتكىشى شىعىس قازاقستاندا تىركەلگەن. وندا نەبارى – 21 پاي­ىز. اقتوبەدە وبلىسىندا – 37 پايىز, اس­تانادا – 31 پايىز», دەگەن ەلباسى وبلىس اكىمدەرىنەن ونىڭ سەبەپ-سالدارىن سۇرادى. شىعىس قازاقستان وبلىسىنىڭ اكى­مى دانيال احمەتوۆتىڭ ايتۋىنشا, ايماق­تا دەنساۋلىق ساقتاۋ مەكەمەلەرىن كومپيۋتەرلەرمەن قامتاماسىز ەتۋگە 1 ملرد تەڭگە بولىنگەن. الايدا بارلىق تەح­ني­كانى قارجى مينيسترلىگىنە قا­راستى سا­تىپ الۋلار كوميتەتى عانا ساتىپ الۋعا ءتيىس بولعاندىقتان جۇمىس كەشەۋىلدەپ تۇر.

ال اقتوبە وبلىسىنىڭ اكىمى بەردىبەك ساپارباەۆ كومپيۋتەردى ساتىپ الۋعا اقشانى تولىعىمەن بولگەنىن جەتكىزدى. استانا اكىمى اسەت يسەكەشەۆ تە الداعى ۋاقىتتا وزىنە جۇكتەلگەن مىندەتتەردى ورىن­داۋعا ۋادە ەتتى.

«بۇل – حالىقتىڭ دەنساۋلىعى. ۇساق-تۇيەك نارسە ەمەس. ماسەلەنىڭ ماڭىز­دى­لىعىن ەسكەرە وتىرىپ, مينيسترلىك بار­لىق جۇمىستى ۇيلەستىرۋى ءتيىس. اكىمدەر جۇك­تەلگەن تاپسىرمانى ورىنداۋدى جىل­دام­داتقانى ءجون», دەپ ەسكەرتتى ەلباسى.

بۇدان بولەك مەملەكەت باسشىسى سول­تۇستىك قازاقستان, قوستاناي جانە اقمولا وبلىستارىنىڭ اكىمدەرىنە دە ەس­كەرتۋ جاساپ, وسى ايماقتارداعى مە­دي­تسي­نالىق ۇيىمداردى ينتەرنەتپەن قام­تاماسىز ەتۋدى تاپسىردى.

ال ەلەكتروندى دەنساۋلىق تولقۇ­جا­تىن ەنگىزۋ تۋرالى ەلباسىنىڭ الدىن­دا ەسەپ بەرگەن دەنساۋلىق ساقتاۋ ءمينيسترى ەل­جان ءبىرتانوۆ بيىل ماۋسىم ايىنان باستاپ بۇل قۇجات قاناتقاقتى جو­با رەتىندە ەنگىزىلەتىنىن اتاپ ءوتتى. «ەگەر جىلدىڭ اياعىنا دەيىن بارلىق ايماقتار اقپاراتتىق جۇيەلەرىن رەتكە كەلتىرسە, كەلەسى جىلدان باستاپ دەنساۋلىق سالا­سى­نىڭ باسىم بولىگى ەلەكتروندى رەجىمدە جۇمىس ىستەيتىن بولادى», دەدى مينيستر.

ەڭ باستىسى – ءمىنسىز قىزمەت

ۇكىمەتتىڭ كەڭەيتىلگەن وتىرىسىندا سونداي-اق زاڭنىڭ ۇستەمدىگى مەن سىباي­لاس جەمقورلىققا قارسى كۇرەس ماسە­لەسى قوزعالدى. ەلباسى قۇقىق قورعاۋ قۇرى­لىم­دارىنىڭ جۇمىسى ءۇشىن بارلىق جاع­داي جاسالعانىن, جالاقى كوتەرىلگەنىن ايتا كەلە, قۇقىق قورعاۋ ورگاندارىنا دەگەن قوعامنىڭ سەنىمى ءالى دە تومەندەۋ ەكە­نىن ەسكە الدى. سوندىقتان بۇل سالا ما­مان­دارى جۇمىستارىن شيراتىپ, ەلدىڭ سەنى­مىن اقتاۋعا تىرىسۋى كەرەك. ءارى قىل­مىستىق پروتسەستەرگە دە ءمان بەرىپ, وندا­عى ارتىق جازالايتىن تۇستاردى قايتا قا­راس­تىرىپ, نەعۇرلىم گۋمانيزمگە قاراي باعىتتاۋدى جالعاستىرا بەرۋ كەرەك. مەملەكەت باسشىسىنىڭ ايتۋىنشا, با­تىس ەلدەرىندە قىلمىستىق ىستەردىڭ 80-90 پايىزى بەيبىت جولمەن شەشىلەدى. قازاقستان دا وسى تاجىريبەنى سىناپ كورۋ كەرەك.

پرەزيدەنت ءوز سوزىندە قۇقىق قورعاۋ مەن سوت ورگاندارىنىڭ كادرلىق قۇرا­مى­نا قاتاڭ تالاپتار قويىلىپ كەلگەنىن ايتا كەلە, ەلدىڭ تىنىشتىعى مەن قوعام ءتار­تىبىن كۇزەتىپ كەلە جاتقان ازاماتتار ابىرويلى, مورالدىق-ادەپتىلىك كەلبەتى ءمىنسىز بولۋى كەرەكتىگىن ەسكەرتتى.

جيىندى قورىتىندىلاعان پرەزيدەنت ن.نازارباەۆ قابىلدانعان بار­­لىق باعدارلامانى, بيىلعى جول­داۋ­دا قويىلعان مىندەتتەردى ورىنداۋ ۇكىمەتتىڭ الدىندا تۇرعان باستى مىن­دەت ەكەندىگىن باسا ايتىپ, جۇمىلا جۇمىس ىستەۋگە شاقىردى. «شارۋا از ەمەس. كۇندەلىكتى جاسالىپ جاتقان جۇ­مىس تا جەتەرلىك. حالىقتىڭ ءال-اۋقا­تىن جاقسارتۋ جولىنداعى ماقسات-مىن­دەت­تە­رىمىزدى ابىرويمەن ورىنداۋعا ارقاي­سى­مىز مىندەتتىمىز جانە الداعى مۇرات-ماقساتىمىزعا جەتەمىز دەگەن ويدامىن. جۇمىستارىڭىزعا ساتتىلىك تىلەيمىن», دەپ ءسوزىن تۇيىندەدى ەلباسى.

دينارا بىتىك,

قىمبات توقتامۇرات,

«ەگەمەن قازاقستان»

سۋرەتتەر پرەزيدەنتتىڭ باسپاسوز قىزمەتىنەن الىندى