كوممەرتسيالىق كينونىڭ «ءدۇمپۋى»

سونداي-اق بىلتىرعى جىل كور­كەم­­سۋرەتتى فيلمدەر سانىنىڭ كور­سەت­كىشىمەن عانا ەمەس, سونىڭ باسىم بولىگى كوممەرتسيالىق كينوعا تيەسىلى بولۋىمەن دە سوڭعى ون جىل­داعى قازاق كينوسىنىڭ تاريحىنا ەنۋى ابدەن مۇمكىن. ءتىپتى «باسىم بولىگى» دەپ مەيلىنشە جۇمساق اي­تىپ وتىرمىز. ويتكەنى جاڭاعى 36 ءفيلمنىڭ 90-95 پايىزى – كوممەرتسيالىق جوبالار جانە ولاردىڭ اراسىندا «بيزنەس پو-كازاحسكي», «برات يلي براك», «كەلينكا توجە چەلوۆەك» سياقتى قارجىلاي قاي­تارىمى وتە ءساتتى بولعان فيلمدەر دە بار. وسى تۇستا فيلمدەردى كاسسالىق جيىنى تۇرعىسىنان قاراستىرعانىمىز ءجون بە, الدە كوركەمدىك ساپاسى ماڭىزدى ما دەگەن سۇراقتىڭ تۋىنداۋى مۇمكىن. ارينە  كوزدەگەنى قارجىعا كەلىپ تىرەلەتىن دۇنيەدەن شىنايى ونەر تۋىندىسىن ىزدەۋدىڭ ءوزى كوڭىلگە قونىمسىز ەكەنى بەلگىلى. دەگەنمەن... 

كوممەرتسيالىق كينونىڭ باستى ماقساتى – قارجى تابۋ ەكەنىن ەسكەرسەك, وسى باعىتتا تۇسىرىلگەن فيلمدەردىڭ كوپتىگى سونشالىق, ءدال قازىرگى قازاق كينوسى ونەردەن گورى, كادىمگى بيزنەسكە اينالىپ بارا جاتقانداي اسەر قالدىرادى. جانە ەڭ قىزىعى, فيلم ءتۇسىرۋ ءۇشىن ارنايى كينەماتوگرافيالىق ءبىلىم مەن تاجىريبەنىڭ كەرەك بولماي قالعانىن وتكەن جىلعى كوممەرتسيالىق فيلمدەردىڭ باسىم كوپشىلىگىنەن بايقاۋ قيىن ەمەس. مۇندايدا «ولەڭگە اركىمنىڭ-اق بار تالاسى» دەپ ءوز-ءوزىمىزدى جۇباتۋىمىز مۇمكىن. بىراق «سوندا دا سولاردىڭ بار تاڭداماسى» ەكەنىن ۇمىتپاعانىمىز ءجون-اۋ. دەگەنمەن, جاڭاعىداي قۇبىلىستىڭ جاپپاي بەلەڭ الىپ بارا جاتقانى سونشا, اراسىنان «تاڭ­دامالىسىن» تابۋدىڭ ءوزى قيىنعا سو­عىپ وتىرعانى انىق. 

ارينە كورشى وزبەك ەلىمەن سالىس­تىرعاندا, بىزدەگى كوممەرتسيالىق كينو­نىڭ ء«دۇمپۋى» الدەقايدا كەشىرەك باس­­­تالدى. بۇل ء«دۇمپۋدىڭ» ءبىر جاقسى جاعى – كورەرمەن ەڭ بولماعاندا ءوز كينوسىن كورەدى جانە تاعى ءبىر ۇتىمدى تۇسى: جاتجۇرتتىق فيلمدەردەن گورى, وتاندىق شىعارمالارعا قارجى قۇيىلادى. بۇل ۋاقىت وتە كەلە مىندەتتى تۇردە ساننىڭ ساپاعا كوشۋىنە ىقپال ەتۋى دە مۇمكىن (ارينە, ءۇمىتىمىز بار عوي). 

ال ازىرگە كوممەرتسيالىق فيلم­دەرىمىزدىڭ اياسى «ماحابباتتىڭ دا سوقىر بولاتىنى», «بارىنە ەر ادام­­دار­دىڭ كىنالى ەكەنى», «سوڭعى قالىڭدىق», «كەلىننىڭ دە ادام ەكەنى», «قازاق جىگى­تىنە عاشىق بولماۋدىڭ بەس سەبەبى», «بيز­نەستىڭ قازاقشا ءتۇرى», «باي-وعلان­دار ۇرپاعىنىڭ دا مەيىرىمدى ءارى كەڭ جۇرەكتى بولاتىنى» ت.ب. تۋرالى تاقى­رىپتارمەن عانا شەكتەلىپ جۇرگەنى بەل­گىلى. الايدا كوممەرتسيالىق فيلم­دەردىڭ باستى نىسانى كەيدە وتكىر ءارى وزەكتى الەۋمەتتىك ماسەلەلەر دە بول­­ۋى مۇمكىن. مۇنىڭ جارقىن كورى­نىسى رەتىندە 1970 جىلدارداعى امە­ريكانىڭ كوممەرتسيالىق كينوسىن ايتۋعا بولادى. وسى كەزەڭ سكورسەزە, كوپپولا, سپيلبەرگ, لۋكاس سياقتى رەجيسسەرلەردى الەمدىك كينوكەڭىستىككە الىپ شىقتى. ولاردىڭ فيلمدەرى كوممەرتسيالىق باعىتتا بولعانىمەن, ۋاقىت تىنىسىن, ءوز قوعامىنىڭ الەۋمەتتىك ماسەلەلەرىن ءدال جەتكىزە العان شىعارمالار رەتىن­دە كينو تاريحىندا قالدى. بۇل جەردە­گى ايتپاعىمىز: كىم بىلەدى, قازاق كوممەر­تسيالىق كينوسى ء«دۇمپۋىنىڭ» سوڭى ءوز سكورسەزەسىنىڭ, كوپپولاسىنىڭ, سپيلبەر­گىنىڭ, لۋكاسىنىڭ دۇنيەگە كەلۋىمەن ۇلا­سۋى دا مۇمكىن عوي دەگەن سول باياعى ءۇمىت تاعى دا ويانادى. 

بۇگىنگى قازاق كوممەرتسيالىق كينو­سىنىڭ ء«دۇمپۋى» وتكەن عاسىردىڭ 30- جىلدارىنىڭ سوڭىنداعى فران­تسۋز, 50-جىلداردىڭ سوڭى مەن 60-جىلداردىڭ باسىنداعى اعىل­شىن, 70-80-جىلدارداعى يتاليا كينوسىنداعى كوممەرتسيالىق باعىت­تىڭ ۇستەم بولعانىن ەسكە تۇسىرەدى. الاي­دا ەۋروپا كينوسىنداعى بۇل ءۇردىس ءبىزدىڭ كينوعا قاراعاندا, الەم­گە بەلگىلى كوپتەگەن كەيىپكەرلەر مەن فيلمدەردى ۇسىندى. مىسالى, 1950 جىلداردىڭ سوڭى مەن 1960 جىل­داردىڭ باسىنداعى اعىلشىن كوممەرتسيالىق كينوسى اتاقتى دجەيمس بوند دەگەن كەيىپكەرىمەن اسا تانىمال بولدى. سونداي-اق اگاتا كريستيدىڭ شىعارمالارى بويىنشا ەكراندالعان فيلمدەرىمەن پۋارو مەن مارپل حانىمدار سياقتى كەيىپكەرلەرىن تەك ءوز ەلىندە عانا ەمەس, بۇكىل الەمگە تانىتتى. وسى كەيىپكەرلەر كوپتەگەن اكتەرلەردىڭ كينوداعى جۇلدىزىن جاقتى. 

ارينە وتاندىق كوممەرتسيالىق كينومىز دا ۋاقىت وتە كەلە ساپاسى جاعىنان بيىك دەڭگەيگە كوشىپ, ءوزىنىڭ مىقتى رەجيسسەرلەرى مەن فيلمدەرىن, تانىمال كەيىپكەرلەرىن ۇسىنىپ جاتسا, قۇبا-قۇپ ەكەنى ايدان انىق. ال ازىرگە, وكىنىشكە قاراي, ءسابينا كەلىن, «قازاقشا بيزنەستى جۇرگىزەتىندەر» سياقتى «تانىمال كەيىپكەرلەرىمىز» جانە سولارمەن ۇندەس فيلمدەرىمىزبەن عانا شەكتەلىپ وتىرمىز...

ءنازيرا راحمانقىزى, كينوتانۋشى,  ونەرتانۋ كانديداتى